ଉପନିଷଦ · Bṛhadāraṇyaka 5.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 5.14.1
(गायत्रब्रह्मोपासनाब्राह्मणम् )
भूमिरन्तरिक्षं द्यौरित्यष्टावक्षराणि ।
अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् ।
एतदु हैवास्या एतत् ।
स यावदेषु त्रिषु लोकेषु तावद्ध जयति योऽस्या एतदेवं पदं वेद ॥ ५.१४.१ ॥
ଭୂମି, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ, ଦ୍ୟୌ — ଏହି ଆଠଟି ଅକ୍ଷର। ଗାୟତ୍ରୀର ଏକ ପଦ ଆଠ ଅକ୍ଷରର। ଏହା ହିଁ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ। ଯିଏ ଗାୟତ୍ରୀର ଏହି ପଦକୁ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଯାହା ଅଛି ସବୁ ଜିଣେ।
Bṛhadāraṇyaka 5.14.2
ऋचो यजूषि सामानीत्यष्टावक्षराणि ।
अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् ।
एतदु हैवास्या एतत् ।
स यावतीयं त्रयी विद्या तावद्ध जयति योऽस्या एतदेवं पदं वेद ॥ ५.१४.२ ॥
ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମ — ଏହି ଆଠଟି ଅକ୍ଷର। ଗାୟତ୍ରୀର ଏକ ପଦ ଆଠ ଅକ୍ଷରର। ଏହା ହିଁ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ। ଏହି ତ୍ରୟୀ ବିଦ୍ୟା ଯେତେ, ସେତେ ଜିଣେ ଯିଏ ଗାୟତ୍ରୀର ଏହି ପଦକୁ ଏପରି ଜାଣେ।
Bṛhadāraṇyaka 5.14.3
प्राणोऽपानो व्यान इत्यष्टावक्षराणि ।
अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् ।
एतदु हैवास्या एतत् ।
स यावदिदं प्राणि तावद्ध जयति योऽस्या एतदेवं पदं वेद ।
अथास्या एतदेव तुरीयं दर्शतं पदं परोरजा य एष तपति ।
यद्वै चतुर्थं तत्तुरीयम् ।
दर्शतं पदमिति ददृश इव ह्येषः ।
परोरजा इति सर्वमु ह्येवैष रज उपर्युपरि तपति ।
एवं हैव श्रिया यशसा तपति योऽस्या एतदेवं पदं वेद ॥ ५.१४.३ ॥
ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ବ୍ୟାନ — ଏହି ଆଠଟି ଅକ୍ଷର। ଗାୟତ୍ରୀର ଏକ ପଦ ଆଠ ଅକ୍ଷରର। ଏହା ହିଁ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ। ଯିଏ ଗାୟତ୍ରୀର ଏହି ପଦକୁ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଜିଣେ। ତାପରେ ଏହାର ହିଁ ଚତୁର୍ଥ, ଦୃଶ୍ୟ ପଦ; ତାହା ପରୋରଜା (ଧୂଳିର ପରେ), ଯାହା ଏହା ତପେ। ଚତୁର୍ଥ ହିଁ ତୁରୀୟ। 'ଦର୍ଶତ ପଦ' ଅର୍ଥ ତାହା ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ। 'ପରୋରଜା' ଅର୍ଥ ଏହା ସମସ୍ତ ରଜସ୍ ଉପରେ ତପେ। ଏପରି ଯିଏ ଗାୟତ୍ରୀର ଏହି ପଦ ଜାଣେ, ସେ ଶ୍ରୀ ଓ ଯଶରେ ତପେ।
Bṛhadāraṇyaka 5.14.4
सैषा गायत्र्येतस्मिंस्तुरीये दर्शते पदे परोरजसि प्रतिष्ठिता ।
तद्वै तत्सत्ये प्रतिष्ठितम् ।
चक्षुर्वै सत्यम् ।
चक्षुर्हि वै सत्यम् ।
तस्माद्यदिदानीं द्वौ विवदमानावेयातमहमदर्शमहमश्रौषमिति ।
य एवं ब्रूयादहमदर्शमिति ।
तस्मा एव श्रद्दध्याम ।
तद्वै तत्सत्यं बले प्रतिष्ठितम् ।
प्राणो वै बलम् ।
तत्प्राणे प्रतिष्ठितम् ।
तस्मादाहुर्बलं सत्यादोगीय इति ।
एवं वेषा गायत्र्यध्यात्मं प्रतिष्ठिता ।
सा हैषा गयांस्तत्रे ।
प्राणा वै गयाः ।
तत्प्राणास्तत्रे ।
तद्यद्गयांस्तत्रे तस्माद्गायत्री नाम ।
स यामेवामूं सावित्रीमन्वाहैषैव सा ।
स यस्मा अन्वाह तस्य प्राणांस्त्रायते ॥ ५.१४.४ ॥
ସେହି ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ଏହି ଚତୁର୍ଥ, ଦୃଶ୍ୟ ପଦରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ପରୋରଜସ୍ରେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତାହା ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଚକ୍ଷୁ ହିଁ ସତ୍ୟ, କାରଣ ଚକ୍ଷୁ ପ୍ରକୃତରେ ସତ୍ୟ। ତେଣୁ ଏବେ ଯଦି ଦୁଇ ଜଣ ବିବାଦ କରି ଆସନ୍ତି — 'ମୁଁ ଦେଖିଲି, ମୁଁ ଶୁଣିଲି' — ତେବେ ଯିଏ କହେ 'ମୁଁ ଦେଖିଲି', ତାହାକୁ ହିଁ ଆମେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁ। ତାହା ବଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ପ୍ରାଣ ହିଁ ବଳ; ତାହା ପ୍ରାଣରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତେଣୁ ଲୋକେ କହନ୍ତି ବଳ ସତ୍ୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିପରି ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ଅଧ୍ୟାତ୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେ ଗୟମାନଙ୍କୁ (ପ୍ରାଣମାନଙ୍କୁ) ରକ୍ଷା କରେ; ପ୍ରାଣମାନେ ହିଁ ଗୟ, ସେମାନେ ତାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ଗୟମାନଙ୍କୁ ସେ ରକ୍ଷା କରେ ବୋଲି ତାହାର ନାମ ଗାୟତ୍ରୀ। ସେ ଯେଉଁ ସାବିତ୍ରୀ ପାଠ କରେ, ତାହା ଏହି। ଯାହା ପାଇଁ ସେ ପାଠ କରେ, ତାହାର ପ୍ରାଣମାନଙ୍କୁ ସେ ରକ୍ଷା କରେ।
Bṛhadāraṇyaka 5.14.5
तां हैतामेके सावित्रीमनुष्टुभमन्वाहुः ।
वागनुष्टुप् ।
एतद्वाचमनुब्रूम इति ।
न तथा कुर्यात् ।
गायत्रीमेव सावित्रीमानुब्रूयात् ।
यदि ह वा अप्येवंविद्बह्विव प्रतिगृह्णाति न हैव तद्गायत्र्या एकं चन पदं प्रति ॥ ५.१४.५ ॥
କେତେକ ଲୋକ ଏହି ସାବିତ୍ରୀକୁ ଅନୁଷ୍ଟୁପ ଛନ୍ଦରେ ପାଠ କରନ୍ତି, 'ବାକ୍ ହିଁ ଅନୁଷ୍ଟୁପ; ଆମେ ଏହି ବାକ୍ର ଅନୁବଚନ କରୁ' ବୋଲି କହି। ତାହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସାବିତ୍ରୀକୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଭାବେ ହିଁ ଅନୁବଚନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଅନେକ କିଛି ଗ୍ରହଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଗାୟତ୍ରୀର ଏକ ପାଦ ସହିତ ସମାନ ହୁଏ ନାହିଁ।
Bṛhadāraṇyaka 5.14.6
स य इमांस्त्रींल्लोकान् पूर्णान् प्रतिगृह्णीयात्सोऽस्या एतत्प्रथमं पदमाप्नुयात् ।
अथ यावतीयं त्रयी विद्या यस्तावत्प्रतिगृह्णीयात्सोऽस्या एतद्द्वितीयं पदमाप्नुयात् ।
अथ यावदिदं प्राणि यस्तावत्प्रतिगृह्णीयात्सोऽस्या एतत्तृतीयं पदमाप्नुयात् ।
अथास्या एतदेव तुरीयं दर्शतं पदं परोरजा य एष तपति ।
नैव केन चनाप्यम् ।
कुत उ एतावत्प्रतिगृह्णीयात् ॥ ५.१४.६ ॥
ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ତିନି ଲୋକଙ୍କୁ ଯିଏ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଏହାର (ଗାୟତ୍ରୀର) ଏହି ପ୍ରଥମ ପଦ ପାଏ। ତାପରେ ଏହି ତ୍ରୟୀ ବିଦ୍ୟା ଯେତେ, ସେତେ ଯିଏ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଏହାର ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ପାଏ। ତାପରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀ ଯେତେ, ସେତେ ଯିଏ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଏହାର ଏହି ତୃତୀୟ ପଦ ପାଏ। ତାପରେ ଏହାର ଏହି ଚତୁର୍ଥ, ଦୃଶ୍ୟ ପଦ — ଯାହା ପରୋରଜାର ପାରରେ ଦୀପ୍ତି ଦିଏ। ଏହା କାହା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କେବେ ପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏତେ ମଧ୍ୟ କିପରି କେହି ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ?
Bṛhadāraṇyaka 5.14.7
तस्या उपस्थानम् ।
गायत्र्यस्येकपदी द्विपदी त्रिपदी चतुष्पदि ।
अपदसि ।
न हि पद्यसे ।
नमस्ते तुरीयाय दर्शताय पदाय परोरजसे ।
असावदो मा प्रापदिति ।
यं द्विष्यादसावस्मै कामो मा समर्धीति वा ।
न हैवास्मै स कामः समृध्यते यस्मा एवमुपतिष्ठते ।
अहमदः प्रापमिति वा ॥ ५.१४.७ ॥
ତାହାର ଉପସ୍ଥାନ (ଉପାସନା) ଏହି: 'ହେ ଗାୟତ୍ରୀ, ତୁମେ ଏକପଦୀ, ଦ୍ୱିପଦୀ, ତ୍ରିପଦୀ, ଚତୁଷ୍ପଦୀ; ତୁମେ ଅପଦ, ତୁମେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅ ନାହଁ। ପରୋରଜାର ପାରରେ ଥିବା, ଦର୍ଶନୀୟ ତୁରୀୟ ପଦକୁ ନମସ୍କାର। ସେଇ ଦୂରର ବସ୍ତୁ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।' କିମ୍ବା, 'ଯାହାକୁ ମୁଁ ଘୃଣା କରେ ତାହାକୁ ସେହି କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ, କିମ୍ବା ମୋର କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।' ଏପରି ଉପାସନା କରୁଥିବା ଲୋକର ସେହି କାମନା ଏତିକିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ। କିମ୍ବା, 'ସେହି ଦୂରର ବସ୍ତୁ ମୁଁ ପାଏ।'
Bṛhadāraṇyaka 5.14.8
एतद्ध वै तज्जनको वैदेहो बुडिलमाश्वतराश्विमुवाच यन्नु हो तद्गायत्रीविदब्रूथाः ।
अथ कथं हस्तीभूतो वहसीति ।
मुखं ह्यस्याः सम्राण्न विदां चकरेति होवाच ।
तस्या अग्निरेव मुखम् ।
यदि ह वा अपि बह्विवाग्नावभ्यादधति सर्वमेव तत्संदहति ।
एवं हैवैवंविद्यद्यपि बह्विव पापं कुरुते सर्वमेव तत्संप्साय शुद्धः पूतोऽजरोऽमृतः संभवति ॥ ५.१४.८ ॥
ବୈଦେହ ଜନକ ବୁଡିଲ ଆଶ୍ୱତରାଶ୍ୱିଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ: 'ତୁମେ ଗାୟତ୍ରୀ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ, ତେବେ ତାହା କୁହ। ତାପରେ ହାତୀ ହୋଇ ତୁମେ କିପରି ବହୁଛ?' ସେ କହିଲେ: 'ସମ୍ରାଟ, ତାହାର ମୁଖ ଆମେ ଜାଣୁ ନାହିଁ।' ସେ କହିଲେ: 'ତାହାର ମୁଖ ଅଗ୍ନି ହିଁ। ଯେପରି କେହି ବହୁତ କାଠ ଅଗ୍ନିରେ ପକାଇଲେ ତାହା ସବୁ ଜାଳି ଦିଏ, ସେପରି ଏପରି ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ବହୁତ ପାପ କଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁ ଜାଳି ଶୁଦ୍ଧ, ପବିତ୍ର, ଜରାହୀନ ଓ ଅମୃତ ହୁଏ।'