อุปนิษัท · Bṛhadāraṇyaka 5.14

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

Bṛhadāraṇyaka 5.14.1

(गायत्रब्रह्मोपासनाब्राह्मणम् )
भूमिरन्तरिक्षं द्यौरित्यष्टावक्षराणि ।
अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् ।
एतदु हैवास्या एतत् ।
स यावदेषु त्रिषु लोकेषु तावद्ध जयति योऽस्या एतदेवं पदं वेद ॥ ५.१४.१ ॥

ภูมิ อันตริกษ คือท้องฟ้า และทิวา รวมเป็นแปดพยางค์ คำหนึ่งของคายตรีมีแปดพยางค์ นี่คือรูปแท้ของคายตรี ผู้ใดรู้บาทนี้ของคายตรีเช่นนี้ ย่อมชนะได้เท่ากับที่มีอยู่ในสามโลกนี้

Bṛhadāraṇyaka 5.14.2

ऋचो यजूषि सामानीत्यष्टावक्षराणि ।
अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् ।
एतदु हैवास्या एतत् ।
स यावतीयं त्रयी विद्या तावद्ध जयति योऽस्या एतदेवं पदं वेद ॥ ५.१४.२ ॥

ฤจ ยชุส และสาม คือถ้อยคำบทสวด สูตรบูชายัญ และบทขับร้อง รวมเป็นแปดพยางค์ คำหนึ่งของคายตรีมีแปดพยางค์ นี่คือรูปแท้ของคายตรี ผู้ใดรู้บาทนี้ของคายตรีเช่นนี้ ย่อมชนะได้เท่ากับที่ตรยีวิทยานี้บรรจุอยู่

प्राणोऽपानो व्यान इत्यष्टावक्षराणि ।
अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् ।
एतदु हैवास्या एतत् ।
स यावदिदं प्राणि तावद्ध जयति योऽस्या एतदेवं पदं वेद ।
अथास्या एतदेव तुरीयं दर्शतं पदं परोरजा य एष तपति ।
यद्वै चतुर्थं तत्तुरीयम् ।
दर्शतं पदमिति ददृश इव ह्येषः ।
परोरजा इति सर्वमु ह्येवैष रज उपर्युपरि तपति ।
एवं हैव श्रिया यशसा तपति योऽस्या एतदेवं पदं वेद ॥ ५.१४.३ ॥

ปราณ อปาน และวยาน คือแปดพยางค์ คำหนึ่งของคายตรีมีแปดพยางค์ นี่คือรูปแท้ของคายตรี ผู้ใดรู้บาทนี้ของคายตรีเช่นนี้ ย่อมชนะสิ่งมีชีวิตทั้งปวงเหล่านี้ จากนั้นยังมีบาทที่สี่ของคายตรี คือบาททรงเห็นได้ ซึ่งอยู่เหนือฝุ่น (ปโรรชา) และฉายแสงรุ่งโรจน์ บาทที่สี่คือตุรียะนั่นเอง บาทที่ปรากฏให้เห็นหมายความว่าเหมือนถูกเห็น เหนือฝุ่นหมายความว่าส่องแสงอยู่เหนือธุลีทั้งปวง ผู้ใดรู้บาทนี้ของคายตรีเช่นนี้ ย่อมรุ่งโรจน์ด้วยสิริและเกียรติยศ

Bṛhadāraṇyaka 5.14.4

सैषा गायत्र्येतस्मिंस्तुरीये दर्शते पदे परोरजसि प्रतिष्ठिता ।
तद्वै तत्सत्ये प्रतिष्ठितम् ।
चक्षुर्वै सत्यम् ।
चक्षुर्हि वै सत्यम् ।
तस्माद्यदिदानीं द्वौ विवदमानावेयातमहमदर्शमहमश्रौषमिति ।
य एवं ब्रूयादहमदर्शमिति ।
तस्मा एव श्रद्दध्याम ।
तद्वै तत्सत्यं बले प्रतिष्ठितम् ।
प्राणो वै बलम् ।
तत्प्राणे प्रतिष्ठितम् ।
तस्मादाहुर्बलं सत्यादोगीय इति ।
एवं वेषा गायत्र्यध्यात्मं प्रतिष्ठिता ।
सा हैषा गयांस्तत्रे ।
प्राणा वै गयाः ।
तत्प्राणास्तत्रे ।
तद्यद्गयांस्तत्रे तस्माद्गायत्री नाम ।
स यामेवामूं सावित्रीमन्वाहैषैव सा ।
स यस्मा अन्वाह तस्य प्राणांस्त्रायते ॥ ५.१४.४ ॥

คายตรีนี้ตั้งมั่นอยู่ในบาทที่สี่ซึ่งทรงเห็นได้ อยู่เหนือฝุ่น (ปโรรชส) นั้น บาทนั้นตั้งมั่นในความจริง ดวงตาคือความจริง เพราะดวงตาคือความจริงแท้ ฉะนั้น เมื่อคนสองคนโต้เถียงกันว่า ข้าพเจ้าเห็นมา และข้าพเจ้าได้ยินมา ผู้ที่กล่าวว่า ข้าพเจ้าเห็นมา ย่อมเป็นที่เชื่อถือ บาทนั้นตั้งมั่นในกำลัง ลมปราณคือกำลัง และกำลังนั้นตั้งมั่นในลมปราณ ฉะนั้นจึงกล่าวกันว่ากำลังยิ่งกว่าความจริง คายตรีนี้ตั้งมั่นอยู่ในอัธยาตมัน (ตน) ดังนี้ นางคุ้มครองคยาทั้งหลาย คือลมปราณทั้งหลาย เพราะลมปราณคือคยา และถูกนางคุ้มครอง เพราะนางคุ้มครองคยา นางจึงมีนามว่าคายตรี ผู้ที่สวดสาวิตรีบทที่สวดอยู่นั้นก็คือนางนั่นเอง ผู้ใดสวดสาวิตรีให้แก่ใคร นางย่อมคุ้มครองลมปราณของผู้นั้น

Bṛhadāraṇyaka 5.14.5

तां हैतामेके सावित्रीमनुष्टुभमन्वाहुः ।
वागनुष्टुप् ।
एतद्वाचमनुब्रूम इति ।
न तथा कुर्यात् ।
गायत्रीमेव सावित्रीमानुब्रूयात् ।
यदि ह वा अप्येवंविद्बह्विव प्रतिगृह्णाति न हैव तद्गायत्र्या एकं चन पदं प्रति ॥ ५.१४.५ ॥

บางคนสวดสาวิตรีนี้ด้วยฉันท์อนุษฏุภ โดยกล่าวว่า วาจาคืออนุษฏุภ เรากำลังสวดวาจานี้ ผู้นั้นไม่ควรทำเช่นนั้น ควรสวดสาวิตรีนั่นเองในฐานะคายตรี แม้ผู้ที่รู้ดังนี้จะรับของทานมากมาย ก็ไม่เท่ากับบาทเดียวของคายตรีเลย

Bṛhadāraṇyaka 5.14.6

स य इमांस्त्रींल्लोकान् पूर्णान् प्रतिगृह्णीयात्सोऽस्या एतत्प्रथमं पदमाप्नुयात् ।
अथ यावतीयं त्रयी विद्या यस्तावत्प्रतिगृह्णीयात्सोऽस्या एतद्द्वितीयं पदमाप्नुयात् ।
अथ यावदिदं प्राणि यस्तावत्प्रतिगृह्णीयात्सोऽस्या एतत्तृतीयं पदमाप्नुयात् ।
अथास्या एतदेव तुरीयं दर्शतं पदं परोरजा य एष तपति ।
नैव केन चनाप्यम् ।
कुत उ एतावत्प्रतिगृह्णीयात् ॥ ५.१४.६ ॥

ผู้ใดพึงรับโลกทั้งสามที่เต็มเปี่ยมนี้ ผู้นั้นย่อมได้บาทแรกของนาง ถัดไป ผู้ใดพึงรับได้เท่ากับตรยีวิทยานี้ ผู้นั้นย่อมได้บาทที่สองของนาง ถัดไป ผู้ใดพึงรับได้เท่ากับสิ่งมีชีวิตทั้งปวงเหล่านี้ ผู้นั้นย่อมได้บาทที่สามของนาง ถัดไป บาทที่สี่ของนาง คือบาททรงเห็นได้ซึ่งส่องแสงอยู่เหนือปโรรชา ไม่มีผู้ใดจะได้มาด้วยสิ่งใดเลย แล้วจะรับได้เพียงนี้ได้อย่างไร

Bṛhadāraṇyaka 5.14.7

तस्या उपस्थानम् ।
गायत्र्यस्येकपदी द्विपदी त्रिपदी चतुष्पदि ।
अपदसि ।
न हि पद्यसे ।
नमस्ते तुरीयाय दर्शताय पदाय परोरजसे ।
असावदो मा प्रापदिति ।
यं द्विष्यादसावस्मै कामो मा समर्धीति वा ।
न हैवास्मै स कामः समृध्यते यस्मा एवमुपतिष्ठते ।
अहमदः प्रापमिति वा ॥ ५.१४.७ ॥

วิธีเข้าเฝ้า (บูชา) นางมีดังนี้ โอ คายตรี ท่านมีบาทเดียว สองบาท สามบาท สี่บาท ท่านไม่มีบาท ท่านอันใครไม่อาจถึงได้ ข้าขอนอบน้อมต่อบาทที่สี่ของท่านซึ่งทรงเห็นได้และอยู่เหนือปโรรชา ขอให้ผู้ที่อยู่ไกลนั้นมาถึงข้าพเจ้า หรือกล่าวว่า ขอให้ความปรารถนานั้นมาถึงผู้ที่ข้าพเจ้าเกลียดชัง หรือขอให้ความปรารถนาของข้าพเจ้าสำเร็จ สำหรับผู้ที่เข้าเฝ้าเช่นนี้ ความปรารถนานั้นย่อมไม่สำเร็จเพียงเพราะเหตุนี้ หรือกล่าวว่า ขอให้ข้าพเจ้าได้ถึงผู้ที่อยู่ไกลนั้น

Bṛhadāraṇyaka 5.14.8

एतद्ध वै तज्जनको वैदेहो बुडिलमाश्वतराश्विमुवाच यन्नु हो तद्गायत्रीविदब्रूथाः ।
अथ कथं हस्तीभूतो वहसीति ।
मुखं ह्यस्याः सम्राण्न विदां चकरेति होवाच ।
तस्या अग्निरेव मुखम् ।
यदि ह वा अपि बह्विवाग्नावभ्यादधति सर्वमेव तत्संदहति ।
एवं हैवैवंविद्यद्यपि बह्विव पापं कुरुते सर्वमेव तत्संप्साय शुद्धः पूतोऽजरोऽमृतः संभवति ॥ ५.१४.८ ॥

ดังนี้แล พระเจ้าชนกแห่งวิเทหะได้ตรัสกับพุฑิละ อาศวตราศวิ ว่า สิ่งที่ท่านรู้เกี่ยวกับคายตรีนั้น จงบอกมาเถิด แล้วไฉนท่านจึงแบกมันอยู่เหมือนช้างเช่นนี้ พุฑิละกล่าวว่า ข้าแต่จักรพรรดิ เราไม่รู้จักปากของนาง นางตรัสว่า ปากของนางคือไฟนั่นเอง หากผู้ใดเอาเชื้อเพลิงจำนวนมากใส่ลงในไฟ ไฟย่อมเผาทุกสิ่งจนหมด ฉันใด ผู้ที่รู้ดังนี้ แม้จะทำบาปมากมาย ก็ย่อมเผาผลาญมันทั้งหมด บริสุทธิ์ สะอาด ไม่แก่ และเป็นอมตะ ฉันนั้น