उपनिषदे · Chāndogya 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Chāndogya 1.3.1
अथाधिदैवतं य एवासौ तपति तमुद्गीथमुपासीतोद्यन्वा एष प्रजाभ्य उद्गायति । उद्यꣳ स्तमो भयमपहन्त्यपहन्ता ह वै भयस्य तमसो भवति य एवं वेद ॥ १.३.१ ॥
आता अधिदैवत दृष्टीने: जो दूरवर तापतो तो सूर्य हाच उद्गीथ मानून उपासना करावी. उगवून तो प्रजांसाठी उद्गान करतो. उगवताना तो अंधार आणि भय दूर करतो. असे जाणणारा भय आणि अंधार दूर करणारा होतो.
Chāndogya 1.3.2
समान उ एवायं चासौ चोष्णोऽयमुष्णोऽसौ स्वर इतीममाचक्षते स्वर इति प्रत्यास्वर इत्यमुं तस्माद्वा एतमिमममुं चोद्गीथमुपासीत ॥ १.३.२ ॥
हा आणि तो खरोखर समान आहेत; हा उष्ण आहे, तोही उष्ण आहे. याला 'स्वर' आणि त्याला 'प्रतिस्वर' म्हणतात. म्हणून याची आणि त्याची उद्गीथ म्हणून उपासना करावी.
Chāndogya 1.3.3
अथ खलु व्यानमेवोद्गीथमुपासीत यद्वै प्राणिति स प्राणो यदपानिति सोऽपानः । अथ यः प्राणापानयोः सन्धिः स व्यानो यो व्यानः सा वाक् । तस्मादप्राणन्ननपानन्वाचमभिव्याहरति ॥ १.३.३ ॥
आता निश्चितपणे व्यानालाच उद्गीथ मानून उपासना करावी. जे श्वास सोडते ते प्राण; जे श्वास आत घेते ते अपान. प्राण आणि अपान यांचा जो संधी तोच व्यान; जो व्यान तीच वाणी. म्हणून श्वास न सोडता आणि न घेता वाणी उच्चारली जाते.
Chāndogya 1.3.4
या वाक्सर्क्तस्मादप्राणन्ननपानन्नृचमभिव्याहरति यर्क्तत्साम तस्मादप्राणन्ननपानन्साम गायति यत्साम स उद्गीथस्तस्मादप्राणन्ननपानन्नुद्गायति ॥ १.३.४ ॥
जी वाणी तीच ऋक्; म्हणून श्वास न सोडता आणि न घेता ऋचेचे उच्चारण करतो. जी ऋक् ते साम; म्हणून श्वास न सोडता आणि न घेता साम गातो. जे साम ते उद्गीथ; म्हणून श्वास न सोडता आणि न घेता उद्गान करतो.
Chāndogya 1.3.5
अतो यान्यन्यानि वीर्यवन्ति कर्माणि यथाग्नेर्मन्थनमाजेः सरणं दृढस्य धनुष आयमनमप्राणन्ननपानꣳ स्तानि करोत्येतस्य हेतोर्व्यानमेवोद्गीथमुपासीत ॥ १.३.५ ॥
म्हणून अग्नीचे मंथन, वेगाने धावणाऱ्या वस्तूची गती, दृढ धनुष्य ओढणे अशी इतर शक्तिशाली कर्मे प्राणाला रोखून आणि अपानाला रोखून केली जात नाहीत. या कारणास्तव व्यानालाच उद्गीथ मानून उपासना करावी.
Chāndogya 1.3.6
अथ खलूद्गीथाक्षराण्युपासीतोद्गीथ इति प्राण एवोत्प्राणेन ह्युत्तिष्ठति वाग्गीर्वाचो ह गिर इत्याचक्षतेऽन्नं थमन्ने हीदꣳ सर्वꣳ स्थितम् ॥ १.३.६ ॥
आता उद्गीथाच्या अक्षरांची उपासना करावी. 'उद्गीथ' मधील 'उत्' म्हणजे प्राणच, कारण प्राणानेच वर उठले जाते. 'गी' म्हणजे वाणी; वाणीलाच 'गिर्' म्हणतात. 'थ' म्हणजे अन्न, कारण हे सर्व अन्नातच स्थित आहे.
Chāndogya 1.3.7
द्यौरेवोदन्तरिक्षं गीः पृथिवी थमादित्य एवोद्वायुर्गीरग्निस्थꣳ सामवेद एवोद्यजुर्वेदो गीर्ऋग्वेदस्थं दुग्धेऽस्मै वाग्दोहं यो वाचो दोहोऽन्नवानन्नादो भवति य एतान्येवं विद्वानुद्गीथाक्षराण्युपास्त उद्गीथ इति ॥ १.३.७ ॥
द्युलोकच 'उत्', अंतरिक्ष 'गी', पृथ्वी 'थ'. आदित्यच 'उत्', वायू 'गी', अग्नी 'स्थ'. सामवेदच 'उत्', यजुर्वेद 'गी', ऋग्वेद 'स्थ'. अशा प्रकारे हे उद्गीथाक्षर जाणून उपासना करणाऱ्याला वाणी दूध देते; तो अन्नवान आणि अन्नभोक्ता होतो.
Chāndogya 1.3.8
अथ खल्वाशीःसमृद्धिरुपसरणानीत्युपासीत येन साम्ना स्तोष्यन्स्यात्तत्सामोपधावेत् ॥ १.३.८ ॥
आता आशीः (इच्छापूर्ती), समृद्धी आणि उपसरणे यांची उपासना करावी. ज्या साम्याने स्तुती करायची असेल त्या साम्याकडेच जावे.
Chāndogya 1.3.9
यस्यामृचि तामृचं यदार्षेयं तमृषिं यां देवतामभिष्टोष्यन्स्यात्तां देवतामुपधावेत् ॥ १.३.९ ॥
ज्या ऋचेत जो ऋषी संबंधित ऋचा असेल आणि ज्या देवतेची स्तुती करावयाची असेल, त्या देवतेचाच आश्रय घ्यावा.
Chāndogya 1.3.10
येन च्छन्दसा स्तोष्यन्स्यात्तच्छन्द उपधावेद्येन स्तोमेन स्तोष्यमाणः स्यात्तꣳ स्तोममुपधावेत् ॥ १.३.१० ॥
ज्या छंदाने स्तुती करावयाची असेल त्या छंदाचा आश्रय घ्यावा; ज्या स्तोमाने स्तुती होत असेल त्या स्तोमाचा आश्रय घ्यावा.
Chāndogya 1.3.11
यां दिशमभिष्टोष्यन्स्यात्तां दिशमुपधावेत् ॥ १.३.११ ॥
ज्या दिशेकडे स्तुती करावयाची असेल त्या दिशेचा आश्रय घ्यावा.
Chāndogya 1.3.12
आत्मानमन्तत उपसृत्य स्तुवीत कामं ध्यायन्नप्रमत्तोऽभ्याशो ह यदस्मै स कामः समृध्येत यत्कामः स्तुवीतेति यत्कामः स्तुवीतेति ॥ १.३.१२ ॥
शेवटी आत्म्याजवळ जाऊन, इच्छेचे ध्यान करीत, सावधपणे स्तुती करावी; कारण ज्याची जी इच्छा असेल ती त्याच्यासाठी जवळच सिद्ध होते. ज्या इच्छेने स्तुती करावयाची त्याच इच्छेने स्तुती करावी.