उपनिषदे · Chāndogya 3.12

Chāndogya 3.12.1

गायत्री वा ईदꣳ सर्वं भूतं यदिदं किं च वाग्वै गायत्री वाग्वा इदꣳ सर्वं भूतं गायति च त्रायते च ॥ ३.१२.१ ॥

येथे जे जे काही सर्व भूते आहे, ते निश्चितच गायत्री आहे. वाणीच गायत्री आहे, कारण ही सर्व भूते वाणीच आहेत; ती गाते आणि रक्षणही करते.

या वै सा गायत्रीयं वाव सा येयं पृथिव्यस्याꣳहीदꣳसर्वं भूतं प्रतिष्ठितमेतामेव नातिशीयते ॥ ३.१२.२ ॥

जी ती गायत्री, तीच ही पृथ्वी आहे; या पृथ्वीवरच ही सर्व भूते प्रतिष्ठित आहेत. हिला कोणी ओलांडत नाही.

या वै सा पृथिवीयं वाव सा यदिदमस्मिन्पुरुषे शरीरमस्मिन्हीमे प्राणाः प्रतिष्ठिता एतदेव नातिशीयन्ते ॥ ३.१२.३ ॥

जी ती पृथ्वी, तीच ही या पुरुषातील शरीर आहे; कारण या शरीरातच ही प्राण प्रतिष्ठित आहेत. यांना कोणी ओलांडत नाही.

यद्वै तत्पुरुषे शरीरमिदं वाव तद्यदिदमस्मिन्नन्तः पुरुषे हृदयमस्मिन्हीमे प्राणाः प्रतिष्ठिता एतदेव नातिशीयन्ते ॥ ३.१२.४ ॥

पुरुषातील हे शरीर निश्चितच तेच आहे; पुरुषातील आतील हे हृदयही तेच आहे, कारण यातच हे प्राण प्रतिष्ठित आहेत. हेच ते आहे ज्याचे ते उल्लंघन करत नाहीत.

सैषा चतुष्पदा षड्विधा गायत्री तदेतदृचाभ्यनूक्तम् ॥ ३.१२.५ ॥

ही गायत्री चार पादांची आणि सहा प्रकारची आहे; ती या ऋचेने सांगितली आहे.

तावानस्य महिमा ततो ज्यायाꣳश्च पूरुषः । पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवीति ॥ ३.१२.६ ॥

त्याची महिमा इतकी आहे; पुरुष त्याहूनही श्रेष्ठ आहे. सर्व भूते हा त्याचा एक पाद आहे; त्याचे तीन पाद द्युलोकातील अमृत आहेत.

यद्वै तद्ब्रह्मेतीदं वाव तद्योयं बहिर्धा पुरुषादाकाशो यो वै स बहिर्धा पुरुषादाकाशः ॥ ३.१२.७ ॥

जे ते ब्रह्म, ते निश्चितच हेच आहे; पुरुषाबाहेरील हा आकाश, तोच पुरुषाबाहेरील आकाश आहे.

अयं वाव स योऽयमन्तः पुरुष अकाशो यो वै सोऽन्तः पुरुष आकाशः ॥ ३.१२.८ ॥

खरोखर हा जो आतील पुरुष आहे तोच आकाश आहे; जो आतील पुरुष आहे तो आकाश आहे.

अयं वाव स योऽयमन्तर्हृदय आकाशस्तदेतत्पूर्णमप्रवर्ति पूर्णमप्रवर्तिनीꣳश्रियं लभते य एवं वेद ॥ ३.१२.९ ॥

खरोखर हा हृदयातील आकाश आहे; तेच हे पूर्ण आहे, जो असे जाणतो त्याला न ढळणारी पूर्ण समृद्धी प्राप्त होते.