ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು · Maitrāyaṇī 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 2.1
अथ भगवाञ्च्हाकायन्यः सुप्रीतोऽब्रवीद्राजानं महाराज बृहद्रथेक्ष्वाकुवंशध्वजशीर्षात्मजः कृतकृत्यस्त्वं मरुन्नाम्नो विश्रुतोऽसीत्ययं वा व खल्वात्मा ते कतमो भगवान्वर्ण्य इति तं होवाच इति ॥ २.१ ॥
ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಾಕಾಯನ್ಯನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾರಾಜ ಬೃಹದ್ರಥನೇ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಧ್ವಜದ ತುದಿಯ ಮಗನೇ, ನೀನು ಕೃತಕೃತ್ಯನು; ಮರುತ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವೆ. ಇದು ಅಥವಾ ಅದು, ನಿಜವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮ ಯಾವುದು, ಭಗವಂತನಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದದ್ದು? ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
Maitrāyaṇī 2.2
य एषो बाह्यावष्टम्भनेनोर्ध्वमुत्क्रान्तो व्यथमानोऽव्यथमानस्तमः प्रणुदत्येष आत्मेत्याह भगवानथ य एष संप्रसादोऽस्माञ्च्हरीरात्समुत्थाय परं ज्योतिरुपसंपद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यत एष आत्मेति होवाचैतदमृतमभयमेतद्ब्रह्मेति ॥ २.२ ॥
ಹೊರಗಿನ ಆಧಾರದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ, ನಡುಗುತ್ತಾ, ನಂತರ ನಡುಗದೆ ಕತ್ತಲನ್ನು ಓಡಿಸುವುದೇ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಭಗವಂತ ಹೇಳಿದನು. ಈ ಶರೀರದಿಂದ ಎದ್ದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬೆಳಕನ್ನು ಸೇರಿ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವುದೇ ಆತ್ಮ ಎಂದೂ ಅವನು ಹೇಳಿದನು. ಇದೇ ಅಮೃತ, ಇದೇ ಅಭಯ, ಇದೇ ಬ್ರಹ್ಮ.
Maitrāyaṇī 2.3
अथ खल्वियं ब्रह्मविद्या सर्वोपनिषद्विद्या वा राजन्नस्माकं भगवता मैत्रेयेण व्याख्याताहं ते कथयिष्यामीत्यथापहतपाप्मानस्तिग्मतेजस ऊर्ध्वरेतसो वालखिल्या इति श्रुयन्तेऽथैते प्रजापतिमब्रुवन्भगवञ्शकटमिवाचेतनमिदं शरीरं कस्यैष खल्वीदृशो महिमातीन्द्रियभूतस्य येनैतद्विधमिदं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयितास्य को भगवन्नेतदस्माकं ब्रूहीति तान्होवाच ॥ २.३ ॥
ರಾಜನೇ, ಈ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆ—ಅಥವಾ ಸರ್ವೋಪನಿಷದ್ವಿದ್ಯೆ—ನಮ್ಮ ಭಗವಂತ ಮೈತ್ರೇಯರಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುವೆನು. ಪಾಪರಹಿತರೂ ತೇಜಸ್ವಿಗಳೂ ಊರ್ಧ್ವರೇತಸ್ಕರೂ ಆದ ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಇದ್ದರೆಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆಗ ಅವರು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು: 'ಭಗವನ್, ಈ ಶರೀರ ಬಂಡಿಯಂತೆ ಅಚೇತನವಾಗಿದೆ. ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತನಾದ ಯಾರ ಈ ಮಹಿಮೆ? ಚೇತನದಂತೆ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಕನಾದವನು ಯಾರು? ಭಗವನ್, ನಮಗೆ ಹೇಳಿ.' ಅವನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
Maitrāyaṇī 2.4
यो ह खलु वाचोपरिस्थः श्रूयते स एव वा एष शुद्धः पूतः शून्यः शान्तो प्राणोऽनीशत्माऽनन्तोऽक्षय्यः स्थिरः शाश्वतोऽजः स्वतन्त्रः स्वे महिम्नि तिष्ठत्यनेनेदं शरीरं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति ते होचुर्भगवन्कथमनेनेदृशेनानिच्च्हेनैतद्विधमिदं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति कथमिति तान्होवाच ॥ २.४ ॥
ವಾಕ್ಕಿಗೆ ಮೀರಿದ್ದೆಂದು ಕೇಳಲಾಗುವವನು ಇವನೇ; ಶುದ್ಧನು, ಪವಿತ್ರನು, ಗುಣರಹಿತನು, ಶಾಂತನು, ಪ್ರಾಣನು, ಅನೀಶನು, ಆತ್ಮನು, ಅನಂತನು, ಅಕ್ಷಯನು, ಸ್ಥಿರನು, ಶಾಶ್ವತನು, ಅಜನು, ಸ್ವತಂತ್ರನು—ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು; ಇವನಿಂದ ಈ ಶರೀರ ಚೇತನದಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಇವನೇ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಕನು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: 'ಭಗವನ್, ಇಚ್ಛಾರಹಿತನಾದ ಇಂಥವನಿಂದ ಇದು ಹೇಗೆ—ಈ ಶರೀರ ಚೇತನದಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಇವನೇ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಕ? ಹೇಗೆ?' ಅವನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
Maitrāyaṇī 2.5
स वा एष सूक्ष्मोऽग्राह्योऽदृश्यः पुरुषसंज्ञको बुद्धिपूर्वमिहैवावर्ततेंऽशेन सुषुप्तस्यैव बुद्धिपूर्वं निबोधयत्यथ योह खलु वावाइतस्यांशोऽयं यश्चेतनमात्रः प्रतिपूरुषं क्षेत्रज्ञः सण्कल्पाध्यवसायाभिमानलिण्गः प्रजापतिर्विश्वक्षस्तेन चेतनेनेदं शरीरं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति ते होचुर्भगवन्नीदृशस्य कथमंशेन वर्तनमिति तान्होवाच ॥ २.५ ॥
ಅವನೇ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದ, ಅದೃಶ್ಯ, 'ಪುರುಷ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವನು; ಬುದ್ಧಿಯೊಡನೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಅಂಶದಿಂದ ಅವನು ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವವನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಅವನ ಅಂಶವಾದ ಈ ಚೇತನಮಾತ್ರನು, ಪ್ರತಿ ಪುರುಷನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು, ಸಂಕಲ್ಪ-ಅಧ್ಯವಸಾಯ-ಅಭಿಮಾನ ಲಿಂಗನು, ಪ್ರಜಾಪತಿ, ವಿಶ್ವದರ್ಶಿ; ಆ ಚೇತನದಿಂದ ಈ ಶರೀರ ಚೇತನದಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವನೇ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಕ. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: 'ಭಗವನ್, ಇಂಥವನ ಅಂಶದಿಂದ ವರ್ತನೆ ಹೇಗೆ?' ಅವನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
Maitrāyaṇī 2.6
प्रजापतिर्वा एषोऽग्रेऽतिष्ठत्स नारमतैकः स आत्मनमभिध्यायद्बव्हीः प्रजा असृजत्त अस्यैवात्मप्रबुद्धा अप्राणा स्थाणुरिव तिष्ठमाना अपश्यत्स नारमत सोऽमन्यतैतासं प्रतिबोधनायाभ्यन्तरं प्राविशानीत्यथ स वायुमिवात्मानं कृत्वाभ्यन्तरं प्राविशत्स एको नाविशत्स पञ्चधात्मानं प्रविभज्योच्यते यः प्राणोऽपानः समान उदानो व्यान इति ॥ २.६ ॥
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಸಂತೋಷಪಡಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಬಹು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವನಿಂದಲೇ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚೆತ್ತ, ಪ್ರಾಣರಹಿತ, ಕಂಬದಂತೆ ನಿಂತ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವನು ನೋಡಿದನು, ಆದರೂ ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. 'ಇವರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಗಾಳಿಯಂತೆ ತನ್ನನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಒಬ್ಬನೇ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನನ್ನು ಐದು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಸಮಾನ, ಉದಾನ, ವ್ಯಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು.
Maitrāyaṇī 2.7
अथ योऽयमूर्ध्वमुत्क्रामतीत्येष वाव स प्राणोऽथ योऽयमवाञ्चं संक्रामत्वेष वाव सोऽपानोऽथ योयं स्थविष्ठमन्नधातुमपाने स्थापयत्यणिष्ठं चाण्गेऽण्गे समं नयत्येष वाव स समानोऽथ योऽयं पीताशितमुद्गिरति निगिरतीति चैष वाव स उदानोऽथ येनैताः शिरा अनुव्याप्ता एष वाव स व्यानः ॥ २.७ ॥
ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೊರಹೋಗುವುದು ಪ್ರಾಣ; ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದು ಅಪಾನ. ಅತಿ ಸ್ಥೂಲವಾದ ಅನ್ನರಸವನ್ನು ಅಪಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ, ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಂಗಕ್ಕೂ ಸಮನಾಗಿ ಒಯ್ಯುವುದು ಸಮಾನ. ಕುಡಿದು ತಿಂದದ್ದನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಉಗುಳಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ನುಂಗುವುದು ಉದಾನ. ಈ ನಾಡಿಗಳೆಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದು ವ್ಯಾನ.
Maitrāyaṇī 2.8
अथोपांशुरन्तर्याम्यमिभवत्यन्तर्याममुपांशुमेतयोरन्तराले चौष्ण्यं मासवदौष्ण्यं स पुरुषोऽथ यः पुरुषः सोऽग्निर्वैश्वानरोऽप्यन्यत्राप्युक्तमयमग्निर्वैश्वानरो योऽयमनन्तः पुरुषो येनेदमन्नं पच्यते यदिदमद्यते तस्यैष घोषो भवति यदेतत्कर्णावपिधाय शृणोति स यदोत्क्रमिष्यन्भवति नैनं घोषं शृणोति ॥ २.८ ॥
ಬಳಿಕ ಉಪಾಂಶು (ಮೆಲ್ಲಿನ ಶಬ್ದ) ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುತ್ತದೆ; ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಮತ್ತು ಉಪಾಂಶುವಿನ ನಡುವೆ ಉಷ್ಣತೆ ಇದೆ, ತಿಂಗಳಂತೆ ಉಷ್ಣತೆ. ಆ ಪುರುಷನೇ. ಯಾವ ಪುರುಷನಿದ್ದಾನೋ ಅವನೇ ವೈಶ್ವಾನರ ಅಗ್ನಿ; ಅದನ್ನು ಬೇರೆಡೆಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೈಶ್ವಾನರ ಅಗ್ನಿಯೇ ಈ ಅನಂತ ಪುರುಷ; ಇದರಿಂದ ಈ ಅನ್ನ ಬೇಯುತ್ತದೆ, ಇದು ತಿನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅವನ ಈ ಘೋಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕಿವಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹೊರಡಲಿರುವಾಗ ಈ ಘೋಷವನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
Maitrāyaṇī 2.9
स वा एष पञ्चधात्मानं प्रविभज्य निहितो गुहायां मनोमयः प्राणशरीरो बहुरूपः सत्यसं कल्प आत्मेति स वा एषोऽस्य हृदन्तरे तिष्ठन्नकृतार्थोऽमन्यतार्थानसानि तत्स्वानीमानि भित्त्वोदितः पञ्चभी रश्मिभिर्विषयानत्तीति बुद्धीन्द्रियाणि यानीमान्येतान्यस्य रश्मयः कर्मेन्द्रियाण्यस्य हया रथः शरीरं मनो नियन्ता प्रकृतिमयोस्य प्रतोदनेन खल्वीरितं परिभ्रमतीदं शरीरं चक्रमिव मृते च नेदं शरीरं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति ॥ २.९ ॥
ಇವನೇ ತನ್ನನ್ನು ಐದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಮನೋಮಯನು, ಪ್ರಾಣವೇ ದೇಹವಾಗಿರುವವನು, ಬಹುರೂಪನು, ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪನು ಆತ್ಮ. ಇವನೇ ಅದರ ಹೃದಯದ ಒಳಗೆ ನಿಂತು, ಅತೃಪ್ತನಾಗಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ: 'ನಾನು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲೆನು.' ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಈ (ಇಂದ್ರಿಯ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು) ಭೇದಿಸಿ, ಐದು ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಉದಯಿಸಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇವನ ಕಿರಣಗಳು; ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇವನ ಕುದುರೆಗಳು; ದೇಹ ರಥ; ಮನಸ್ಸು ಸಾರಥಿ; ಪ್ರಕೃತಿಮಯವಾದ ಚಾಟಿ ಇವನದು. ಅದರ ಏಟಿನಿಂದ ಚಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಈ ದೇಹ ಚಕ್ರದಂತೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ತಾಗ ಈ ದೇಹ ಚೇತನವುಳ್ಳಂತೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರೇರಕನೂ ಇವನೇ.
Maitrāyaṇī 2.10
स वा एष आत्मेत्यदो वशं नीत इव सितासितैः कर्मफलैरभिभूयमान इव प्रतिशरीरेषु चरत्यव्यक्तत्वात्सूक्ष्मत्वाददृश्यत्वादग्राह्यत्वान्निर्ममत्वा च्चानवस्थोऽकर्ता कर्तेवावस्थितः ॥ २.१० ॥
ಆ ಈ ಆತ್ಮವು, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಂದ ಅಭಿಭೂತನಾದಂತೆ, ವಶನಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಪ್ರತಿ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವ್ಯಕ್ತ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಅದೃಶ್ಯ, ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಮವಾದುದರಿಂದ, ಅಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಕರ್ತನಾದರೂ ಕರ್ತನಂತೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.
Maitrāyaṇī 2.11
स वा एष शुद्धः स्थिरोऽचलश्चालेपोऽव्यग्रो निःस्पृहः प्रेक्षकवदवस्थितः स्वस्य चरितभुग्गुणमयेन पटेनात्मानमन्तर्धीयावस्थित इत्यवस्थित इति ॥ २.११ ॥
ಆ ಈ ಆತ್ಮವು ಶುದ್ಧ, ಸ್ಥಿರ, ಅಚಲ, ಅಂಟಿಕೆಯಿಲ್ಲದವನು, ಅವ್ಯಗ್ರ, ಆಸೆಯಿಲ್ಲದವನು; ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಂತೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ನಡೆಯ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನಾಗಿ, ಗುಣಮಯ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿಕೊಂಡು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ; ಹೀಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.