ఉపనిషత్తులు · Maitrāyaṇī 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 2.1
अथ भगवाञ्च्हाकायन्यः सुप्रीतोऽब्रवीद्राजानं महाराज बृहद्रथेक्ष्वाकुवंशध्वजशीर्षात्मजः कृतकृत्यस्त्वं मरुन्नाम्नो विश्रुतोऽसीत्ययं वा व खल्वात्मा ते कतमो भगवान्वर्ण्य इति तं होवाच इति ॥ २.१ ॥
అప్పుడు భగవంతుడైన శాకాయన్యుడు ఎంతో సంతోషించి రాజుతో ఇలా అన్నాడు: మహారాజా బృహద్రథా, ఇక్ష్వాకు వంశ ధ్వజ శిఖరపు కుమారుడా, నీవు కృతకృత్యుడవు; మరుత్ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడవు. ఇది లేదా అది, నిశ్చయంగా నీ ఆత్మ ఏది, భగవంతునిచే వర్ణించబడాలి? అని అతనితో అన్నాడు.
Maitrāyaṇī 2.2
य एषो बाह्यावष्टम्भनेनोर्ध्वमुत्क्रान्तो व्यथमानोऽव्यथमानस्तमः प्रणुदत्येष आत्मेत्याह भगवानथ य एष संप्रसादोऽस्माञ्च्हरीरात्समुत्थाय परं ज्योतिरुपसंपद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यत एष आत्मेति होवाचैतदमृतमभयमेतद्ब्रह्मेति ॥ २.२ ॥
బాహ్య ఆధారంతో పైకి లేచి, వణుకుతూ, తరువాత వణుకు లేకుండా చీకటిని తొలగించేదే ఆత్మ అని భగవానుడు చెప్పాడు. ఈ శరీరం నుండి లేచి, ఉత్తమ కాంతిని పొంది తన స్వరూపంతో ప్రకాశించేదే ఆత్మ అని అతడు అన్నాడు. ఇదే అమృతం, ఇదే అభయం, ఇదే బ్రహ్మం.
Maitrāyaṇī 2.3
अथ खल्वियं ब्रह्मविद्या सर्वोपनिषद्विद्या वा राजन्नस्माकं भगवता मैत्रेयेण व्याख्याताहं ते कथयिष्यामीत्यथापहतपाप्मानस्तिग्मतेजस ऊर्ध्वरेतसो वालखिल्या इति श्रुयन्तेऽथैते प्रजापतिमब्रुवन्भगवञ्शकटमिवाचेतनमिदं शरीरं कस्यैष खल्वीदृशो महिमातीन्द्रियभूतस्य येनैतद्विधमिदं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयितास्य को भगवन्नेतदस्माकं ब्रूहीति तान्होवाच ॥ २.३ ॥
రాజా, ఈ బ్రహ్మవిద్య—లేదా సర్వోపనిషద్విద్య—మా భగవానుడు మైత్రేయునిచే వివరించబడింది; నేను నీకు చెబుతాను. పాపరహితులు, తేజోవంతులు, ఊర్ధ్వరేతస్కులైన వాలఖిల్యులు ఉన్నారని వినబడుతుంది. అప్పుడు వారు ప్రజాపతితో ఇలా అన్నారు: 'భగవన్, ఈ శరీరం బండిలా అచేతనమైనది. ఇంద్రియాతీతుడైన ఎవరి ఇటువంటి మహిమ? చేతనలా దీనిని స్థాపించి, దీనికి ప్రేరకుడైనవాడు ఎవరు? భగవన్, మాకు చెప్పండి.' అతడు వారితో చెప్పెను.
Maitrāyaṇī 2.4
यो ह खलु वाचोपरिस्थः श्रूयते स एव वा एष शुद्धः पूतः शून्यः शान्तो प्राणोऽनीशत्माऽनन्तोऽक्षय्यः स्थिरः शाश्वतोऽजः स्वतन्त्रः स्वे महिम्नि तिष्ठत्यनेनेदं शरीरं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति ते होचुर्भगवन्कथमनेनेदृशेनानिच्च्हेनैतद्विधमिदं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति कथमिति तान्होवाच ॥ २.४ ॥
వాక్కుకు అతీతంగా ఉన్నట్లు వినబడేవాడు ఇతడే; శుద్ధుడు, పావనుడు, గుణరహితుడు, శాంతుడు, ప్రాణుడు, అనీశుడు, ఆత్మ, అనంతుడు, అక్షయుడు, స్థిరుడు, శాశ్వతుడు, అజుడు, స్వతంత్రుడు—తన స్వీయ మహిమలో నిలిచి ఉన్నవాడు; ఇతని చేత ఈ శరీరం చేతనలా స్థాపించబడి, ఇతడే దీనికి ప్రేరకుడు. వారు ఇలా అన్నారు: 'భగవన్, ఇచ్ఛారహితుడైన ఇటువంటివాని చేత ఇది ఎలా జరుగుతుంది—ఈ శరీరం చేతనలా స్థాపించబడి, ఇతడే దీనికి ప్రేరకుడు? ఎలా?' అతడు వారితో చెప్పెను.
Maitrāyaṇī 2.5
स वा एष सूक्ष्मोऽग्राह्योऽदृश्यः पुरुषसंज्ञको बुद्धिपूर्वमिहैवावर्ततेंऽशेन सुषुप्तस्यैव बुद्धिपूर्वं निबोधयत्यथ योह खलु वावाइतस्यांशोऽयं यश्चेतनमात्रः प्रतिपूरुषं क्षेत्रज्ञः सण्कल्पाध्यवसायाभिमानलिण्गः प्रजापतिर्विश्वक्षस्तेन चेतनेनेदं शरीरं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति ते होचुर्भगवन्नीदृशस्य कथमंशेन वर्तनमिति तान्होवाच ॥ २.५ ॥
అతడే ఈ సూక్ష్మ, గ్రహింపరాని, అదృశ్య, 'పురుషుడు' అనే పేరు గలవాడు; బుద్ధితో కూడి ఇక్కడే తిరిగి వస్తాడు. తన అంశంతో అతడు గాఢనిద్రలోని వాని బుద్ధిని మేల్కొలుపుతాడు. మరియు అతని అంశమైన ఈ చేతనమాత్రుడు, ప్రతి పురుషునిలో క్షేత్రజ్ఞుడు, సంకల్పం, నిశ్చయం, అభిమానంతో లక్షింపబడినవాడు, ప్రజాపతి, సర్వదర్శి; ఆ చేతనం చేత ఈ శరీరం చేతనలా స్థాపించబడి, అతడే దీనికి ప్రేరకుడు. వారు ఇలా అన్నారు: 'భగవన్, ఇటువంటివాని అంశంతో ఎలా వర్తిస్తుంది?' అతడు వారితో చెప్పెను.
Maitrāyaṇī 2.6
प्रजापतिर्वा एषोऽग्रेऽतिष्ठत्स नारमतैकः स आत्मनमभिध्यायद्बव्हीः प्रजा असृजत्त अस्यैवात्मप्रबुद्धा अप्राणा स्थाणुरिव तिष्ठमाना अपश्यत्स नारमत सोऽमन्यतैतासं प्रतिबोधनायाभ्यन्तरं प्राविशानीत्यथ स वायुमिवात्मानं कृत्वाभ्यन्तरं प्राविशत्स एको नाविशत्स पञ्चधात्मानं प्रविभज्योच्यते यः प्राणोऽपानः समान उदानो व्यान इति ॥ २.६ ॥
ప్రజాపతి మొదట ఒంటరిగా ఉన్నాడు; ఆయన ఆనందించలేదు. తనను ధ్యానిస్తూ అనేక ప్రజలను సృష్టించాడు. ఆయన నుండే ఆత్మలో మేల్కొన్న, ప్రాణంలేని, స్తంభంలా నిలిచిన ప్రజలు ఉద్భవించారు. ఆయన చూసాడు, అయినా ఆనందించలేదు. 'వారిని మేల్కొలపడానికి లోపలికి ప్రవేశిస్తాను' అని ఆలోచించాడు. అప్పుడు గాలిలా తనను చేసుకుని లోపలికి ప్రవేశించాడు; కానీ ఒంటరిగా ప్రవేశించలేదు. తనను ఐదు విధాలుగా విభజించి ప్రాణ, అపాన, సమాన, ఉదాన, వ్యాన అని పిలువబడ్డాడు.
Maitrāyaṇī 2.7
अथ योऽयमूर्ध्वमुत्क्रामतीत्येष वाव स प्राणोऽथ योऽयमवाञ्चं संक्रामत्वेष वाव सोऽपानोऽथ योयं स्थविष्ठमन्नधातुमपाने स्थापयत्यणिष्ठं चाण्गेऽण्गे समं नयत्येष वाव स समानोऽथ योऽयं पीताशितमुद्गिरति निगिरतीति चैष वाव स उदानोऽथ येनैताः शिरा अनुव्याप्ता एष वाव स व्यानः ॥ २.७ ॥
పైకి వెళ్లేది ప్రాణం; కిందికి వెళ్లేది అపానం. అత్యంత స్థూల అన్నసారాన్ని అపానంలో నిలిపి, అత్యంత సూక్ష్మమైనదాన్ని ప్రతి అవయవానికి సమంగా చేర్చేది సమానం. త్రాగినది తిన్నది పైకి ఉమ్మి కిందికి మింగేది ఉదానం. ఈ నాడులు అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉండేది వ్యానం.
Maitrāyaṇī 2.8
अथोपांशुरन्तर्याम्यमिभवत्यन्तर्याममुपांशुमेतयोरन्तराले चौष्ण्यं मासवदौष्ण्यं स पुरुषोऽथ यः पुरुषः सोऽग्निर्वैश्वानरोऽप्यन्यत्राप्युक्तमयमग्निर्वैश्वानरो योऽयमनन्तः पुरुषो येनेदमन्नं पच्यते यदिदमद्यते तस्यैष घोषो भवति यदेतत्कर्णावपिधाय शृणोति स यदोत्क्रमिष्यन्भवति नैनं घोषं शृणोति ॥ २.८ ॥
తర్వాత ఉపాంశువు అంతర్యామిని చుట్టుముడుతుంది; అంతర్యామికి ఉపాంశువుకు మధ్య వేడి ఉంది, మాసంలా వేడి. ఆ పురుషుడే. ఏ పురుషుడు ఉన్నాడో అతడే వైశ్వానర అగ్ని; అది మరొక చోట కూడా చెప్పబడింది. ఈ వైశ్వానర అగ్ని ఈ అనంత పురుషుడు; దీని ద్వారా ఈ అన్నం వండబడుతుంది, ఇది తినబడుతుంది. అతనికి ఈ ఘోషం కలుగుతుంది; చెవులు మూసుకుని దానిని వింటాడు. అతడు బయలుదేరబోయేటప్పుడు ఈ ఘోషాన్ని వినడు.
Maitrāyaṇī 2.9
स वा एष पञ्चधात्मानं प्रविभज्य निहितो गुहायां मनोमयः प्राणशरीरो बहुरूपः सत्यसं कल्प आत्मेति स वा एषोऽस्य हृदन्तरे तिष्ठन्नकृतार्थोऽमन्यतार्थानसानि तत्स्वानीमानि भित्त्वोदितः पञ्चभी रश्मिभिर्विषयानत्तीति बुद्धीन्द्रियाणि यानीमान्येतान्यस्य रश्मयः कर्मेन्द्रियाण्यस्य हया रथः शरीरं मनो नियन्ता प्रकृतिमयोस्य प्रतोदनेन खल्वीरितं परिभ्रमतीदं शरीरं चक्रमिव मृते च नेदं शरीरं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति ॥ २.९ ॥
ఇతడే తనను ఐదు విధాలుగా విభజించి, గుహలో నిలిచి ఉన్నాడు. మనస్సుతో నిర్మితుడు, ప్రాణమే శరీరంగా కలవాడు, అనేక రూపాలు కలవాడు, సత్యసంకల్పుడు ఆత్మ. ఇతడే దాని హృదయంలో నిలిచి, అసంతృప్తుడై ఆలోచిస్తాడు: 'నేను విషయాలను పొందగలిగేలా.' అందుకే తన ఈ (ఇంద్రియ ద్వారాలను) భేదించి, ఐదు కిరణాలతో ఉదయించి విషయాలను అనుభవిస్తాడు. జ్ఞానేంద్రియాలు ఇతని కిరణాలు; కర్మేంద్రియాలు ఇతని గుర్రాలు; శరీరం రథం; మనస్సు సారథి; ప్రకృతిమయమైన కొరడా ఇతనిది. దాని దెబ్బతో నడిపించబడి ఈ శరీరం చక్రంలా తిరుగుతుంది. మరణించినప్పుడు ఈ శరీరం చైతన్యంగా నిలవదు; ప్రేరకుడు కూడా ఇతడే.
Maitrāyaṇī 2.10
स वा एष आत्मेत्यदो वशं नीत इव सितासितैः कर्मफलैरभिभूयमान इव प्रतिशरीरेषु चरत्यव्यक्तत्वात्सूक्ष्मत्वाददृश्यत्वादग्राह्यत्वान्निर्ममत्वा च्चानवस्थोऽकर्ता कर्तेवावस्थितः ॥ २.१० ॥
ఆ ఈ ఆత్మ, తెలుపు నలుపు కర్మఫలాలచే అధిగమించబడినట్లుగా, వశమై నడిపించబడినట్లుగా, ప్రతి శరీరంలో సంచరిస్తాడు. అవ్యక్తం, సూక్ష్మం, అదృశ్యం, గ్రహింపరానిది కావడంవల్ల, మమకారం లేనివాడై, అనవస్థితుడు, అకర్త అయినప్పటికీ కర్తవలె స్థితుడై ఉంటాడు.
Maitrāyaṇī 2.11
स वा एष शुद्धः स्थिरोऽचलश्चालेपोऽव्यग्रो निःस्पृहः प्रेक्षकवदवस्थितः स्वस्य चरितभुग्गुणमयेन पटेनात्मानमन्तर्धीयावस्थित इत्यवस्थित इति ॥ २.११ ॥
ఆ ఈ ఆత్మ శుద్ధుడు, స్థిరుడు, అచలుడు, అంటనివాడు, చలించనివాడు, కోరికలు లేనివాడు; ప్రేక్షకుడిలా స్థితుడై ఉంటాడు. తన ప్రవర్తన ఫలాన్ని అనుభవించేవాడై, గుణమయమైన వస్త్రంతో తనను కప్పుకొని స్థితుడై ఉంటాడు; ఇలా స్థితుడై ఉంటాడు.