อุปนิษัท · Maitrāyaṇī 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 2.1
अथ भगवाञ्च्हाकायन्यः सुप्रीतोऽब्रवीद्राजानं महाराज बृहद्रथेक्ष्वाकुवंशध्वजशीर्षात्मजः कृतकृत्यस्त्वं मरुन्नाम्नो विश्रुतोऽसीत्ययं वा व खल्वात्मा ते कतमो भगवान्वर्ण्य इति तं होवाच इति ॥ २.१ ॥
ครั้งนั้น พระศากายันยะผู้ทรงเกียรติ เปี่ยมด้วยความยินดี กล่าวแก่พระราชาว่า โอ มหาราชา พฤหัทรถ ผู้เป็นโอรสยอดธงแห่งวงศ์อิกษวากุ ท่านได้บรรลุความปรารถนาของท่านแล้ว ท่านมีชื่อเสียงโด่งดังในนามมรุตแล้ว อาตมันของท่านนั้นคือสิ่งนี้หรือสิ่งนั้นกันแน่ ที่พระผู้ทรงเกียรติควรอธิบาย ดังนี้ กล่าวแก่พระองค์ดังนี้
Maitrāyaṇī 2.2
य एषो बाह्यावष्टम्भनेनोर्ध्वमुत्क्रान्तो व्यथमानोऽव्यथमानस्तमः प्रणुदत्येष आत्मेत्याह भगवानथ य एष संप्रसादोऽस्माञ्च्हरीरात्समुत्थाय परं ज्योतिरुपसंपद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यत एष आत्मेति होवाचैतदमृतमभयमेतद्ब्रह्मेति ॥ २.२ ॥
สิ่งที่ลอยขึ้นไปข้างบนด้วยการค้ำจุนจากภายนอก สั่นไหวแล้วก็ไม่สั่นไหว ขับไล่ความมืด นี่คืออาตมัน พระผู้ทรงเกียรติตรัสดังนี้ และสิ่งที่ลุกขึ้นจากร่างนี้ บรรลุแสงสว่างสูงสุด ปรากฏด้วยรูปของตนเอง นี่คืออาตมัน ตรัสว่า นี่คืออมตะ นี่คือไม่มีภัย นี่คือพรหมัน
Maitrāyaṇī 2.3
अथ खल्वियं ब्रह्मविद्या सर्वोपनिषद्विद्या वा राजन्नस्माकं भगवता मैत्रेयेण व्याख्याताहं ते कथयिष्यामीत्यथापहतपाप्मानस्तिग्मतेजस ऊर्ध्वरेतसो वालखिल्या इति श्रुयन्तेऽथैते प्रजापतिमब्रुवन्भगवञ्शकटमिवाचेतनमिदं शरीरं कस्यैष खल्वीदृशो महिमातीन्द्रियभूतस्य येनैतद्विधमिदं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयितास्य को भगवन्नेतदस्माकं ब्रूहीति तान्होवाच ॥ २.३ ॥
ดูก่อนพระราชา พรหมวิทยานี้ หรือวิทยาแห่งอุปนิษัททั้งปวง ท่านพระมไตเรยะผู้เป็นที่เคารพของเราได้อธิบายไว้แล้ว และเราจะกล่าวแก่ท่าน มีคำกล่าวว่า วาลขิลยะทั้งหลาย ผู้ปราศจากบาป มีความรุ่งโรจน์คมกล้า มีเชื้อพุ่งขึ้นข้างบน ได้เข้าไปหาพระประชาบดีแล้วกล่าวว่า ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ร่างกายนี้ไร้ความรู้สึกดุจเกวียน ความยิ่งใหญ่เช่นนี้ของภาวะที่อยู่เหนือประสาทสัมผัสนี้เป็นของผู้ใด ผู้ที่ทำให้สิ่งนี้ตั้งมั่นราวกับมีความรู้สึก และเป็นผู้ขับเคลื่อนสิ่งนี้ คือผู้ใด ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า โปรดบอกเรื่องนี้แก่พวกข้าพเจ้า พระองค์จึงตรัสแก่เขาเหล่านั้นว่า
Maitrāyaṇī 2.4
यो ह खलु वाचोपरिस्थः श्रूयते स एव वा एष शुद्धः पूतः शून्यः शान्तो प्राणोऽनीशत्माऽनन्तोऽक्षय्यः स्थिरः शाश्वतोऽजः स्वतन्त्रः स्वे महिम्नि तिष्ठत्यनेनेदं शरीरं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति ते होचुर्भगवन्कथमनेनेदृशेनानिच्च्हेनैतद्विधमिदं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति कथमिति तान्होवाच ॥ २.४ ॥
สิ่งที่ได้ยินว่าอยู่เหนือวาจา สิ่งนั้นแลบริสุทธิ์ ศักดิ์สิทธิ์ ปราศจากคุณลักษณะ สงบ เป็นลมหายใจ ไม่มีผู้ปกครอง เป็นอาตมัน ไม่มีที่สิ้นสุด ไม่มีวันเสื่อมสลาย มั่นคง นิรันดร ไม่เกิด ดำรงอยู่อย่างเป็นอิสระ ตั้งอยู่ในความยิ่งใหญ่ของพระองค์เอง ด้วยพระองค์นี้ร่างกายนี้จึงตั้งมั่นราวกับมีความรู้สึก และพระองค์นี้เป็นผู้ขับเคลื่อน เขาเหล่านั้นทูลว่า ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า เหตุใดด้วยผู้ไร้ความปรารถนาเช่นนี้ ร่างกายนี้จึงตั้งมั่นราวกับมีความรู้สึก และพระองค์นี้เป็นผู้ขับเคลื่อนเช่นนี้ได้ เป็นเช่นไร พระองค์จึงตรัสแก่เขาเหล่านั้นว่า
Maitrāyaṇī 2.5
स वा एष सूक्ष्मोऽग्राह्योऽदृश्यः पुरुषसंज्ञको बुद्धिपूर्वमिहैवावर्ततेंऽशेन सुषुप्तस्यैव बुद्धिपूर्वं निबोधयत्यथ योह खलु वावाइतस्यांशोऽयं यश्चेतनमात्रः प्रतिपूरुषं क्षेत्रज्ञः सण्कल्पाध्यवसायाभिमानलिण्गः प्रजापतिर्विश्वक्षस्तेन चेतनेनेदं शरीरं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति ते होचुर्भगवन्नीदृशस्य कथमंशेन वर्तनमिति तान्होवाच ॥ २.५ ॥
พระองค์นั้นคือผู้ละเอียด จับต้องไม่ได้ มองไม่เห็น มีนามว่าปุรุษะ ย่อมหมุนกลับมาในที่นี้ด้วยพุทธิปัญญา ด้วยส่วนหนึ่งของพระองค์ ย่อมปลุกพุทธิปัญญาของผู้ที่หลับสนิท และส่วนหนึ่งของพระองค์นี้คือจิตสำนึกล้วนๆ ผู้รู้แดนแห่งร่างกายในแต่ละบุคคล มีเครื่องหมายคือความปรารถนา การตัดสินใจ และความถือตน คือพระประชาบดีผู้มีพระเนตรทั่วทุกด้าน ด้วยจิตสำนึกนั้น ร่างกายนี้จึงตั้งมั่นราวกับมีความรู้สึก และพระองค์นี้เป็นผู้ขับเคลื่อน เขาเหล่านั้นทูลว่า ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ผู้ที่เป็นเช่นนี้จะดำรงอยู่ด้วยส่วนหนึ่งได้อย่างไร พระองค์จึงตรัสแก่เขาเหล่านั้นว่า
Maitrāyaṇī 2.6
प्रजापतिर्वा एषोऽग्रेऽतिष्ठत्स नारमतैकः स आत्मनमभिध्यायद्बव्हीः प्रजा असृजत्त अस्यैवात्मप्रबुद्धा अप्राणा स्थाणुरिव तिष्ठमाना अपश्यत्स नारमत सोऽमन्यतैतासं प्रतिबोधनायाभ्यन्तरं प्राविशानीत्यथ स वायुमिवात्मानं कृत्वाभ्यन्तरं प्राविशत्स एको नाविशत्स पञ्चधात्मानं प्रविभज्योच्यते यः प्राणोऽपानः समान उदानो व्यान इति ॥ २.६ ॥
ในเบื้องต้น พระประชาบดีประทับอยู่เพียงลำพัง ไม่ทรงยินดี ทรงเพ่งพินิจอาตมันของพระองค์เอง ทรงสร้างสัตว์มากมาย จากพระองค์นั้นเกิดสัตว์ที่ตื่นรู้อยู่ในตนแต่ไร้ลมหายใจ ยืนนิ่งดุจเสาหลัก พระองค์ทอดพระเนตรเห็นแล้วก็ยังไม่ทรงยินดี ทรงดำริว่า เราจะเข้าไปข้างในเพื่อปลุกสัตว์เหล่านี้ให้ตื่น ดังนั้นพระองค์ทรงทำพระองค์ให้เป็นดุจลม แล้วเสด็จเข้าไปข้างใน แต่พระองค์ผู้เดียวไม่ได้เสด็จเข้าไป ทรงแบ่งพระองค์เป็นห้าส่วนแล้วจึงได้นามว่า ปราณะ อปานะ สมานะ อุทานะ และวยานะ
Maitrāyaṇī 2.7
अथ योऽयमूर्ध्वमुत्क्रामतीत्येष वाव स प्राणोऽथ योऽयमवाञ्चं संक्रामत्वेष वाव सोऽपानोऽथ योयं स्थविष्ठमन्नधातुमपाने स्थापयत्यणिष्ठं चाण्गेऽण्गे समं नयत्येष वाव स समानोऽथ योऽयं पीताशितमुद्गिरति निगिरतीति चैष वाव स उदानोऽथ येनैताः शिरा अनुव्याप्ता एष वाव स व्यानः ॥ २.७ ॥
สิ่งที่พุ่งขึ้นข้างบนนั้นแลคือปราณะ สิ่งที่ลงมาข้างล่างคืออปานะ สิ่งที่นำแก่นอาหารที่หยาบที่สุดไปไว้ในอปานะ และนำส่วนที่ละเอียดที่สุดไปสู่อวัยวะทุกส่วนอย่างเสมอกันนั้นคือสมานะ สิ่งที่ทำให้อาหารและน้ำที่ดื่มกินพุ่งออกมาและกลืนกลับเข้าไปนั้นคืออุทานะ สิ่งที่แผ่ซ่านไปทั่วเส้นประสาทเหล่านี้นั้นแลคือวยานะ
Maitrāyaṇī 2.8
अथोपांशुरन्तर्याम्यमिभवत्यन्तर्याममुपांशुमेतयोरन्तराले चौष्ण्यं मासवदौष्ण्यं स पुरुषोऽथ यः पुरुषः सोऽग्निर्वैश्वानरोऽप्यन्यत्राप्युक्तमयमग्निर्वैश्वानरो योऽयमनन्तः पुरुषो येनेदमन्नं पच्यते यदिदमद्यते तस्यैष घोषो भवति यदेतत्कर्णावपिधाय शृणोति स यदोत्क्रमिष्यन्भवति नैनं घोषं शृणोति ॥ २.८ ॥
ต่อมา อุปางศุอยู่รอบล้อมอันตรยามิน และระหว่างอันตรยามินกับอุปางศุมีความร้อน ความร้อนดุจเดือนหนึ่ง นั่นคือบุรุษ และบุรุษผู้ที่เป็นอยู่นี้ก็คือไวศวานรอัคนี ซึ่งกล่าวไว้ในที่อื่นด้วย ไวศวานรอัคนีนี้คือบุรุษผู้ไม่มีที่สิ้นสุด ซึ่งอาหารนี้ถูกหุงด้วย และสิ่งนี้ที่ถูกกินก็ถูกกินด้วย เสียงของพระองค์ย่อมเกิดขึ้น ซึ่งผู้หนึ่งได้ยินเมื่อปิดหูทั้งสองข้าง เมื่อเขากำลังจะจากไป เขาจะไม่ได้ยินเสียงนี้
Maitrāyaṇī 2.9
स वा एष पञ्चधात्मानं प्रविभज्य निहितो गुहायां मनोमयः प्राणशरीरो बहुरूपः सत्यसं कल्प आत्मेति स वा एषोऽस्य हृदन्तरे तिष्ठन्नकृतार्थोऽमन्यतार्थानसानि तत्स्वानीमानि भित्त्वोदितः पञ्चभी रश्मिभिर्विषयानत्तीति बुद्धीन्द्रियाणि यानीमान्येतान्यस्य रश्मयः कर्मेन्द्रियाण्यस्य हया रथः शरीरं मनो नियन्ता प्रकृतिमयोस्य प्रतोदनेन खल्वीरितं परिभ्रमतीदं शरीरं चक्रमिव मृते च नेदं शरीरं चेतनवत्प्रतिष्ठापितं प्रचोदयिता चैषोऽस्येति ॥ २.९ ॥
พระองค์นั้นแลทรงแบ่งพระองค์เป็นห้าส่วนแล้ว ทรงประดิษฐานอยู่ในถ้ำ ทรงประกอบด้วยมโน มีปราณเป็นร่าง มีรูปหลากหลาย มีความตั้งใจที่แท้จริง คืออาตมัน พระองค์นั้นนั่งอยู่ภายในหัวใจของสิ่งนี้ ยังไม่บรรลุความประสงค์ ทรงดำริว่า เราจะบรรลุวัตถุแห่งอารมณ์ทั้งหลาย ดังนั้นพระองค์ทรงทะลุทะลวงช่องทั้งหลายของพระองค์เอง ทรงขึ้นด้วยรัศมีห้าสาย ทรงเสวยอารมณ์ทั้งหลาย ประสาทแห่งความรู้ทั้งหลายเหล่านี้คือรัศมีของพระองค์ อวัยวะแห่งการกระทำคือม้าของพระองค์ ร่างกายคือรถ มนะคือสารถี สิ่งที่สร้างจากประกฤติคือไม้เท้าของพระองค์ ร่างกายนี้หมุนไปดุจล้อ ถูกขับเคลื่อนด้วยการตีของไม้เท้านั้น เมื่อตายแล้ว ร่างกายนี้ไม่ตั้งมั่นอยู่ราวกับมีความรู้สึก และพระองค์นี้เป็นผู้ขับเคลื่อน
Maitrāyaṇī 2.10
स वा एष आत्मेत्यदो वशं नीत इव सितासितैः कर्मफलैरभिभूयमान इव प्रतिशरीरेषु चरत्यव्यक्तत्वात्सूक्ष्मत्वाददृश्यत्वादग्राह्यत्वान्निर्ममत्वा च्चानवस्थोऽकर्ता कर्तेवावस्थितः ॥ २.१० ॥
พระองค์นั้นแลคืออาตมัน ดุจถูกนำไปอยู่ใต้อำนาจ ดุจถูกผลกรรมขาวและดำครอบงำ ย่อมท่องไปในทุกร่าง เพราะไม่ปรากฏ ละเอียด มองไม่เห็น จับต้องไม่ได้ และปราศจากความรู้สึกว่าเป็นของตน จึงไม่มั่นคง ไม่ใช่ผู้กระทำ แต่ดำรงอยู่ดุจเป็นผู้กระทำ
Maitrāyaṇī 2.11
स वा एष शुद्धः स्थिरोऽचलश्चालेपोऽव्यग्रो निःस्पृहः प्रेक्षकवदवस्थितः स्वस्य चरितभुग्गुणमयेन पटेनात्मानमन्तर्धीयावस्थित इत्यवस्थित इति ॥ २.११ ॥
พระองค์นั้นแลบริสุทธิ์ มั่นคง ไม่เคลื่อนไหว ไม่ติดข้อง ไม่วอกแวก ไม่มีความปรารถนา ดำรงอยู่ดุจผู้เฝ้าดู ในฐานะผู้เสวยผลแห่งการกระทำของตน ทรงปกปิดอาตมันด้วยผ้าที่ทอจากคุณะ จึงดำรงอยู่เช่นนั้น ดำรงอยู่ดังนี้แล