ウパニシャッド · Maitrāyaṇī 5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 5.1
चतुर्थः प्रपाठकः ॥
द्विधा वा एष आत्मानं बिभर्त्ययं यः प्राणो यश्चासावादित्योऽथ द्वौ वा एतावास्तां पञ्चधा नामान्तर्बहिश्चाहोरात्रे तौ व्यावर्तेते असौ वा आदित्यो बहिरात्मान्तरात्मा प्राणो बहिरात्मा गत्यान्तरात्मनानुमीयते । गतिरित्येवं ह्याह यः कश्चिद्विद्वानपहतपाप्माध्यक्षोऽवदातमनास्तन्निष्ठ आवृत्तचक्षुः सोऽन्तरात्मागत्या बहिरात्मनोऽनुमीयते गतिरित्येवं ह्याहाथ य एषोऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो यः पश्यति मां हिरण्यवत्स एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति ॥ ५.१ ॥
第四のプラパータカ。このātmanは二通りに自らを担う。それは気息（プラーナ）であり、かの太陽でもある。この二つは五つの名のもとに、内にも外にもあった。昼と夜はその交替である。かの太陽は外なるアートマン、プラーナは内なるアートマンである。外なるアートマンは内なるアートマンの運動から推論される。ゆえに「運動」と言われる。知者であり、罪なく、監督者であり、清らかな心を持ち、それに専念し、眼を内に向けた者、それが内なるアートマンである。外なるアートマンは運動から推論される。ゆえに「運動」と言われる。さて、太陽の内にある黄金の人、私を金として見るもの、その者は心臓の内なる蓮華に住み、食物を食べる。
Maitrāyaṇī 5.2
अथ य एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति स एषोऽग्निर्दिवि श्रितः सौरः कालाख्योऽदृश्यः सर्वभूतान्नमत्ति कः पुष्करः किमयं वेद वा व तत्पुष्करं योऽयमाकाशोऽस्येमाश्चतस्रो दिशश्चतस्र उपदिशः संस्था अयमर्वागग्निः परत एतौ प्राणादित्यावेतावुपासीतोमित्यक्षरेण व्याहृतिभिः सावित्र्या चेति ॥ ५.२ ॥
さて、心臓の蓮華の内に住み、食物を食べる者、天に安住する、見えざる太陽の火と名付けられる時（カーラ）は、一切の存在の食物を食べる。その蓮華とは何か？それを誰が知るか、あるいはその蓮華とは何か？この虚空——その四方と四隅が支えである。この火は近くにある。その彼方に、この二つ、プラーナと太陽がある。この二つを、音節オームと、ヴィヤーハルティ（大いなる言葉）と、サーヴィトリーによって観想すべきである、と。
Maitrāyaṇī 5.3
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे मूर्तं चामूर्तं चाथ यन्मूर्तं तदसत्यं यदमूर्तं तत्सत्यं तद्ब्रह्म यद्ब्रह्म तज्ज्योतिर्यज्ज्योतिः स आदित्यः स वा एष ओमित्येतदात्मा स त्रेधात्मानं व्यकुरुत ओमिति तिस्रो मात्रा एताभिः सर्वमिदमोतं प्रोतं चैवास्मिन्नित्येवं ह्याहैतद्वा आदित्य ओमित्येवं ध्यायंस्तथात्मानं युञ्जीतेति ॥ ५.३ ॥
ブラフマンには実に二つの形がある。形あるものと形なきものである。形あるものは非実であり、形なきものは実である。それがブラフマンであり、ブラフマンは光であり、光は太陽である。この太陽こそ唵と名づけられるアートマンである。彼は自らを三重に顕した。唵には三つのモーラがあり、それによってこの全てが織り込まれ貫かれている。したがって、この太陽こそ実に唵であると言われる。このように唵を瞑想して、アートマンと結合すべきである。
Maitrāyaṇī 5.4
अथान्यत्राप्युक्तमथ खलु य उद्गीथः स प्रणवो यः प्रणवः स उद्गीथ इत्यसावादित्य उद्गीथ एव प्रणव इत्येवं ह्याहोद्गीथः प्रणवाख्यं प्रणेतारं नामरूपं विगतनिद्रं विजरमविमृत्युं पुनः पञ्चधा ज्ञेयं निहितं गुहायामित्येवं ह्याहोर्ध्वमूलं वा आब्रह्मशाखा आकाशवाय्वग्न्युदकभूम्यादय एकेनात्तमेतद्ब्रह्म तत्तस्यैतत्ते यदसावादित्य ओमित्येतदक्षरस्य चैतत्तस्मादोमित्यनेनैतदुपासीताजस्रमित्येकोऽस्य रसं बोधयीत इत्येवं ह्याहैतदेवाक्षरं पुण्यमेतदेवाक्षरं ज्ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥ ५.४ ॥
別の箇所にもこう言われている。ウドギータとはまさにプラナヴァであり、プラナヴァとはウドギータである。この太陽そのものがウドギータであり、プラナヴァである。このように、プラナヴァと名づけられるウドギータは導き手であり、名と形を超え、眠りなく、老いなく、死なず、五通りに知られるべきもので、心臓の洞窟に置かれていると言われる。このように言われる。その根は上にあり、枝はブラフマーにまで伸びている。空、風、火、水、地などによって一つとして捉えられている。これがブラフマンである。汝への秘密はこうである。あそこの太陽がオーム、この音節（アクシャラ）である。ゆえにオームによって常にこれを瞑想すべきであり、一つだけがその本質を知らせる。このように言われる。この不滅の音節は実に吉祥である。この音節を知って、人が望むものは、それが彼のものとなる。
Maitrāyaṇī 5.5
अथान्यत्राप्युक्तं स्तनयत्येपास्य तनूर्या ओमिति स्त्रीपुंनपुंसकमिति लिण्गवत्येषाथाग्निर्वायुरादित्य इति भास्वत्येषाथ रुद्रो विष्णुरित्यधिपतिरित्येषाथ गार्हपत्यो दक्षणाग्निराहवनीय इति मुखवत्येषाथ ऋग्यजुःसामेति विजानात्येषथ भूर्भुवस्वरिति लोकवत्येषाथ भूतं भव्यं भविष्यदिति कालवत्येषाथ प्राणोऽग्निः सूर्यः इति प्रतापवत्येषाथान्नमापश्चन्द्रमा इत्याप्यायनवत्येषाथ बुद्धिर्मनोऽहण्कार इति चेतनवत्येषाथ प्राणोऽपानो व्यान इति प्राणवत्येके त्यजामीत्युक्तैताह प्रस्तोतार्पिता भवतीत्येवं ह्याहैतद्वै सत्यकाम परं चापरं च यदोमित्येतदक्षरमिति ॥ ५.५ ॥
別の箇所にもこう言われている。これは唵であるもの、雷鳴するものの身体である。女性、男性、中性の性を持つ。火、風、太陽として輝き、ルドラ、ヴィシュヌ、主となる。家長の火、南の火、供犠の火として口を持つ。リグ、ヤジュル、サーマを知る。地、空、天という世界を持つ。過去、現在、未来という時を持つ。息、火、太陽として熱を持ち、食物、水、月として栄養を持ち、知性、心、自我として意識を持ち、プラーナ、アパーナ、ヴィヤーナとして息を持つ。ある者は『私は捨てる』と言い、そう言ってからこれらを讃歌を歌う者に捧げる。このように言われる。サティヤカーマよ、これはまさに高きものと低きもの、すなわちオームである。この音節（アクシャラ）である。
Maitrāyaṇī 5.6
अथ व्यात्तं वा इदमासीत्सत्यं प्रजापतिस्तपस्तप्त्वा अनुव्याहरद्भूर्भुवःस्वरित्येषा हाथ प्रजापतेः स्थविष्ठा तनूर्वा लोकवतीति स्वरित्यस्याः शिरो नाभिर्भुवो भूः पादा आदित्यश्चक्षुरायत्तः पुरुषस्य महतो मात्राश्चक्षुषा ह्ययं मात्राश्चरिति सत्यं वै चक्षुरक्षिण्युपस्थितो हि पुरुषः सर्वार्थेषु वदत्येतस्माद्भूर्भुवःस्वरित्युपासीतान्नं हि प्रजापतिर्विश्वात्मा विश्वचक्षुरिवोपासितो भवतीत्येवं ह्याहैषा वै प्रजापतिर्विश्वभृत्तनूरेतस्यामिदं सर्वमन्तर्हितमस्मिंश्च सर्वस्मिन्नेषान्तर्हितेति तस्मादेषोपासीतेति ॥ ५.६ ॥
初めに、この世界は開かれていた。真の生主（プラジャーパティ）は苦行を行い、「ブーール・ブヴァッハ・スヴァッハ」と唱えた。これはプラジャーパティの最も堅固な身体であり、諸世界を具えている。スヴァッハは彼の頭、ブヴァッハは臍、ブーハは両足である。太陽は彼の眼であり、偉大なプルシャの尺度に依存している。それらの尺度は眼によって動くからである。真実は、眼は眼の中に留まるということである。プルシャはあらゆる事柄において眼によって語るからである。ゆえに「ブーール・ブヴァッハ・スヴァッハ」を観想すべきである。食物がプラジャーパティであり、一切の我（ātman）として、また一切の眼として礼拝される。彼はこう言う。このプラジャーパティは宇宙を支える身体であり、この全てがその中に含まれ、またそれが全てに含まれている。ゆえにそれを観想すべきである。
Maitrāyaṇī 5.7
तत्सवितुर्वरेण्यमित्यसौ वा आदित्यः सविता स वा एवं प्रवरणाय आत्मकामेनेत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ भर्गो देवस्य धीमहीति सविता वै तेऽवस्थिता योऽस्य भर्गः कं सञ्चितयामीत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ धियो यो नः प्रचोदयादिति बुद्धयो वै धियस्ता योऽस्माकं प्रचोदयादित्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ भर्ग इति यो ह वा अस्मिन्नादित्ये निहितस्तारकेऽक्षिणि चैष भर्गाख्यो भाभिर्गतिरस्य हीति भर्गो भर्जति वैष भर्ग इति ब्रह्मवादिनोऽथ भर्ग इति भासयतीमाँल्लोकानिति रञ्जयतीमानि भूतानि गच्च्हत इति गच्च्हत्यस्मिन्नागच्च्हत्यस्मा इमाः प्रजास्तस्माद्भारकत्वाद्भर्गः शत्रून्सूयमानत्वात्सूर्यः सव्नात्सविता दानादादित्यः पवनात्पावमानोऽथायोऽथायनादादित्य इत्येवं ह्याह खल्वात्मनात्मामृताख्यश्चेता मन्ता गन्ता स्रष्टा नन्दयिता कर्ता वक्ता रसयिता घ्राता स्पर्शयिता च विभुविग्रहे सन्निष्ठा इत्येवं ह्याहाथ यत्र द्वैतीभूतं विज्ञानं तत्र हि शृणोति पश्यति जिघ्रतीति रसयते चैव स्पर्शयति सर्वमात्मा जानीतेति यत्राद्वैतीभूतं विज्ञानं कार्यकारणनिर्मुक्तं निर्वचनमनौपम्यं निरुपाख्यं किं तदण्ग वाच्यम् ॥ ५.७ ॥
'Tat savitur vareṇyam'——あの彼方のĀdityaこそが実にSavitṛである。ブラフマンを語る者たちは、アートマを欲する者にとって彼が最上の選択であると言う。'Bhargo devasya dhīmahi'——そのbhargasはSavitṛに宿る。'Yo naḥ pracodayāt'——知性がdhiyasであり、それが私たちを促しますように。ブラフマンを語る者たちは、この太陽と眼の瞳に置かれた、bhargasと呼ばれる輝きこそがその目的だと言う。それは焼き、世界を照らし、存在を喜ばせる。すべてがそこに入り、そこから来る。運ぶがゆえにbhargas、敵を駆り立てるがゆえにsūrya、駆り立てるがゆえにsavitṛ、与えるがゆえにāditya、浄めるがゆえにpāvamāna、行くがゆえにāditya。こう言われる。不死と呼ばれるアートマは、知覚し、思惟し、行き、創造し、喜ばせ、行為し、語り、味わい、嗅ぎ、触れる者であり、遍在する身体に確立している。意識が二元であるとき人は聞き、見、嗅ぎ、味わい、触れる。意識が不二となり、因果から解放され、比類なく、言い表せず、名づけえないとき、友よ、何を言えばよいのか。
Maitrāyaṇī 5.8
एष हि खल्वात्मेशानः शंभुर्भवो रुद्रः प्रजापतिर्विश्वसृड्ढिरण्यगर्भः सत्यं प्राणो हंसः शान्तो विष्णुर्नारायणोऽर्कः सविता धाता सम्राडिन्द्र इन्दुरिति य एष तपत्यग्निना पिहितः सहस्राक्षेण हिरण्मयेनानन्देनैष वाव विजिज्ञासितव्योऽन्वेष्टव्यः सर्वभूतेभ्योऽभयं दत्त्वारण्यं गत्वाथ बहिःकृतेन्द्रियार्थान्स्वशरीरादुपलभतेऽथैनमिति विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं परायणं ज्योतिरेकं तपन्तम् । सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः ॥ ५.८ ॥
この自我こそ主、Śambhu、Bhava、Rudra、Prajāpati、宇宙の創造者、Hiraṇyagarbha、真理、気息、白鳥、寂静なる者、Viṣṇu、Nārāyaṇa、太陽、Savitṛ、確立する者、王たる王、Indra、月である。火に覆われ、千の眼を持ち、黄金の歓喜に輝くもの、それのみが知られ求められるべきである。すべての存在に無畏を与え、森に入り、感覚の対象を外へ向けた者は、自らの身体の中にそれを見出す。そのとき彼は、あらゆる形であり、黄褐色で、全知にして最高の帰依処であり、ただ一つ輝く光として、それを見る。千の光線を持ち、百通りに存在するこの太陽は、被造物の気息として昇る。