อุปนิษัท · Maitrāyaṇī 5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 5.1
चतुर्थः प्रपाठकः ॥
द्विधा वा एष आत्मानं बिभर्त्ययं यः प्राणो यश्चासावादित्योऽथ द्वौ वा एतावास्तां पञ्चधा नामान्तर्बहिश्चाहोरात्रे तौ व्यावर्तेते असौ वा आदित्यो बहिरात्मान्तरात्मा प्राणो बहिरात्मा गत्यान्तरात्मनानुमीयते । गतिरित्येवं ह्याह यः कश्चिद्विद्वानपहतपाप्माध्यक्षोऽवदातमनास्तन्निष्ठ आवृत्तचक्षुः सोऽन्तरात्मागत्या बहिरात्मनोऽनुमीयते गतिरित्येवं ह्याहाथ य एषोऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो यः पश्यति मां हिरण्यवत्स एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति ॥ ५.१ ॥
บทที่สี่ บุคคลผู้สำเร็จแล้วที่ถือเอาตนไว้เป็นสองแบบ คือลมปราณนี้และดวงอาทิตย์นั้น สองสิ่งนี้มีอยู่ภายในและภายนอก มีห้านาม วันและคืนคือการสลับกันของทั้งสอง ดวงอาทิตย์นั้นคืออาตมันภายนอก ลมปราณคืออาตมันภายใน อาตมันภายนอกอนุมานได้จากการเคลื่อนที่ของอาตมันภายใน จึงมีคำกล่าวว่า "การเคลื่อนที่" ผู้ที่เป็นผู้รู้ ปราศจากบาป เป็นผู้กำกับ มีจิตบริสุทธิ์ มุ่งมั่นอยู่ในสิ่งนั้น มีดวงตาหันเข้าภายใน ผู้นั้นคืออาตมันภายใน อาตมันภายนอกอนุมานได้จากการเคลื่อนที่ จึงมีคำกล่าวว่า "การเคลื่อนที่" บัดนี้ บุรุษทองคำที่อยู่ภายในดวงอาทิตย์ ผู้มองเห็นข้าพเจ้าเป็นทองคำ พระองค์ผู้ประทับอยู่ในดอกบัวแห่งหัวใจภายใน เสวยอาหาร
Maitrāyaṇī 5.2
अथ य एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति स एषोऽग्निर्दिवि श्रितः सौरः कालाख्योऽदृश्यः सर्वभूतान्नमत्ति कः पुष्करः किमयं वेद वा व तत्पुष्करं योऽयमाकाशोऽस्येमाश्चतस्रो दिशश्चतस्र उपदिशः संस्था अयमर्वागग्निः परत एतौ प्राणादित्यावेतावुपासीतोमित्यक्षरेण व्याहृतिभिः सावित्र्या चेति ॥ ५.२ ॥
บัดนี้ ผู้ที่ประทับอยู่ภายในดอกบัวแห่งหัวใจแล้วเสวยอาหารนั้น คือไฟแห่งดวงอาทิตย์ที่ชื่อกาล ประทับอยู่บนสวรรค์ มองไม่เห็น เสวยอาหารของสรรพสัตว์ดวงบัวนั้นคืออะไร ใครรู้ หรือดอกบัวนั้นคืออะไร อากาศนี้ซึ่งมีทิศทั้งสี่และอนุทิศทั้งสี่เป็นที่รองรับ ไฟนี้อยู่ใกล้ ส่วนสิ่งที่อยู่ไกลเกินกว่านี้คือปราณและดวงอาทิตย์ ควรเพ่งพินิจสองสิ่งนี้ด้วยพยางค์โอม ด้วยวยาหฤติ และด้วยสาวิตรี ดังนี้
Maitrāyaṇī 5.3
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे मूर्तं चामूर्तं चाथ यन्मूर्तं तदसत्यं यदमूर्तं तत्सत्यं तद्ब्रह्म यद्ब्रह्म तज्ज्योतिर्यज्ज्योतिः स आदित्यः स वा एष ओमित्येतदात्मा स त्रेधात्मानं व्यकुरुत ओमिति तिस्रो मात्रा एताभिः सर्वमिदमोतं प्रोतं चैवास्मिन्नित्येवं ह्याहैतद्वा आदित्य ओमित्येवं ध्यायंस्तथात्मानं युञ्जीतेति ॥ ५.३ ॥
พรหมันมีรูปสองอย่างแน่แท้ คือมีรูปและไร้รูป สิ่งที่มีรูปเป็นสิ่งไม่จริง สิ่งที่ไร้รูปเป็นสิ่งจริง นั่นคือพรหมัน และพรหมันนั้นคือแสงสว่าง แสงสว่างนั้นคือดวงอาทิตย์ ดวงอาทิตย์นี้แหละคืออาตมันที่มีชื่อว่าโอม พระองค์ทรงแสดงตนเป็นสามส่วน โอมมีสามมาตรา ด้วยมาตราเหล่านี้ สรรพสิ่งนี้ถูกร้อยและถูกทอประสานอยู่ จึงกล่าวว่า ดวงอาทิตย์นี้แท้จริงคือโอม เมื่อเพ่งพินิจโอมเช่นนี้ ควรทำให้ตนเองเข้าร่วมกับอาตมัน
Maitrāyaṇī 5.4
अथान्यत्राप्युक्तमथ खलु य उद्गीथः स प्रणवो यः प्रणवः स उद्गीथ इत्यसावादित्य उद्गीथ एव प्रणव इत्येवं ह्याहोद्गीथः प्रणवाख्यं प्रणेतारं नामरूपं विगतनिद्रं विजरमविमृत्युं पुनः पञ्चधा ज्ञेयं निहितं गुहायामित्येवं ह्याहोर्ध्वमूलं वा आब्रह्मशाखा आकाशवाय्वग्न्युदकभूम्यादय एकेनात्तमेतद्ब्रह्म तत्तस्यैतत्ते यदसावादित्य ओमित्येतदक्षरस्य चैतत्तस्मादोमित्यनेनैतदुपासीताजस्रमित्येकोऽस्य रसं बोधयीत इत्येवं ह्याहैतदेवाक्षरं पुण्यमेतदेवाक्षरं ज्ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥ ५.४ ॥
ยังกล่าวไว้ในที่อื่นด้วยว่า อุทคีถะนั้นคือปรณวะ และปรณวะนั้นคืออุทคีถะ ดวงอาทิตย์นั้นคืออุทคีถะ และเป็นปรณวะด้วย จึงกล่าวว่า อุทคีถะที่มีชื่อว่าปรณวะ เป็นผู้นำ พ้นจากนามและรูป ปราศจากการหลับ ปราศจากความแก่และความตาย ต้องรู้ว่ามีอยู่ห้าประการ ประดิษฐานอยู่ในถ้ำแห่งหัวใจ จึงกล่าวว่า รากของมันอยู่เบื้องบน กิ่งก้านแผ่ไปถึงพรหมา ถูกยึดถือเป็นหนึ่งเดียวโดยอากาศ ลม ไฟ น้ำ ดิน และสิ่งอื่น ๆ นี้คือพรหมัน ความลับของมันสำหรับท่านคือ ดวงอาทิตย์ที่โน้นคือโอม คือพยางค์นี้ เพราะฉะนั้น ควรเพ่งพินิจมันด้วยโอมอยู่เสมอ และผู้เดียวเผยให้เห็นรสของมัน จึงกล่าวว่า พยางค์อักษรอันไม่เสื่อมนี้เป็นมงคลแน่แท้ ผู้รู้พยางค์นี้แล้วปรารถนาสิ่งใด สิ่งนั้นย่อมเป็นของผู้นั้น
Maitrāyaṇī 5.5
अथान्यत्राप्युक्तं स्तनयत्येपास्य तनूर्या ओमिति स्त्रीपुंनपुंसकमिति लिण्गवत्येषाथाग्निर्वायुरादित्य इति भास्वत्येषाथ रुद्रो विष्णुरित्यधिपतिरित्येषाथ गार्हपत्यो दक्षणाग्निराहवनीय इति मुखवत्येषाथ ऋग्यजुःसामेति विजानात्येषथ भूर्भुवस्वरिति लोकवत्येषाथ भूतं भव्यं भविष्यदिति कालवत्येषाथ प्राणोऽग्निः सूर्यः इति प्रतापवत्येषाथान्नमापश्चन्द्रमा इत्याप्यायनवत्येषाथ बुद्धिर्मनोऽहण्कार इति चेतनवत्येषाथ प्राणोऽपानो व्यान इति प्राणवत्येके त्यजामीत्युक्तैताह प्रस्तोतार्पिता भवतीत्येवं ह्याहैतद्वै सत्यकाम परं चापरं च यदोमित्येतदक्षरमिति ॥ ५.५ ॥
ยังกล่าวไว้ในที่อื่นด้วยว่า นี่คือกายของสิ่งที่เป็นโอม ซึ่งคำรามอยู่ มีเพศหญิง ชาย และกลางเป็นเพศ เป็นไฟ ลม และดวงอาทิตย์ จึงส่องแสง เป็นรุทร วิษณุ และผู้เป็นใหญ่ จึงกลายเป็นเช่นนั้น เป็นไฟคฤหัสถ์ ไฟทักษิณ และไฟอาหวนีย์ จึงมีปาก รู้ฤคเวท ยชุรเวท และสามเวท มีโลกได้แก่ดิน อากาศ และสวรรค์ มีกาลที่ผ่านมาแล้ว ปัจจุบัน และอนาคต เป็นปราณ ไฟ และดวงอาทิตย์ จึงมีความร้อน เป็นอาหาร น้ำ และดวงจันทร์ จึงมีการหล่อเลี้ยง เป็นปัญญา ใจ และอหังการ จึงมีจิตสำนึก เป็นปราณ อปาณะ และวยาณะ จึงมีลมหายใจ บางพวกกล่าวว่า ข้าพเจ้าละทิ้ง และเมื่อกล่าวดังนี้แล้ว สิ่งเหล่านี้ย่อมถูกถวายแก่ผู้ขับสรรเสริญ จึงกล่าวว่า สัตยกามะ นี่แหละคือสิ่งที่สูงและต่ำ คือสิ่งที่เป็นโอม พยางค์อักษรนี้
Maitrāyaṇī 5.6
अथ व्यात्तं वा इदमासीत्सत्यं प्रजापतिस्तपस्तप्त्वा अनुव्याहरद्भूर्भुवःस्वरित्येषा हाथ प्रजापतेः स्थविष्ठा तनूर्वा लोकवतीति स्वरित्यस्याः शिरो नाभिर्भुवो भूः पादा आदित्यश्चक्षुरायत्तः पुरुषस्य महतो मात्राश्चक्षुषा ह्ययं मात्राश्चरिति सत्यं वै चक्षुरक्षिण्युपस्थितो हि पुरुषः सर्वार्थेषु वदत्येतस्माद्भूर्भुवःस्वरित्युपासीतान्नं हि प्रजापतिर्विश्वात्मा विश्वचक्षुरिवोपासितो भवतीत्येवं ह्याहैषा वै प्रजापतिर्विश्वभृत्तनूरेतस्यामिदं सर्वमन्तर्हितमस्मिंश्च सर्वस्मिन्नेषान्तर्हितेति तस्मादेषोपासीतेति ॥ ५.६ ॥
แต่เดิม โลกนี้เคยเปิดกว้าง ประชาบดีผู้เป็นความจริงทรงบำเพ็ญตบะ แล้วเปล่งคำว่า ภูร์ ภุวะห์ สวะห์ นี่แหละคือกายที่มั่นคงที่สุดของประชาบดี ซึ่งมีโลกเป็นของตน สวะห์คือศีรษะของพระองค์ ภุวะห์คือสะดือ ภูห์คือเท้า ดวงอาทิตย์คือพระเนตร อาศัยมาตราของบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ เพราะด้วยพระเนตรนี้เองมาตราเหล่านี้จึงเคลื่อนไป พระเนตรที่แท้จริงคือดวงตาที่ประทับอยู่ในดวงตา เพราะบุรุษพูดด้วยดวงตาในทุกกิจ เพราะฉะนั้น ควรเพ่งพินิจภูร์ ภุวะห์ สวะห์ อาหารคือประชาบดี ผู้ซึ่งได้รับการเพ่งพินิจว่าเป็นอาตมันของสรรพสิ่งและเป็นพระเนตรของสรรพสิ่ง จึงกล่าวดังนี้ว่า ประชาบดีนี้คือกายผู้ค้ำจุนจักรวาล ในพระองค์มีสิ่งทั้งปวงนี้บรรจุอยู่ และพระองค์บรรจุอยู่ในสิ่งทั้งปวงนี้ เพราะฉะนั้น ควรเพ่งพินิจพระองค์
Maitrāyaṇī 5.7
तत्सवितुर्वरेण्यमित्यसौ वा आदित्यः सविता स वा एवं प्रवरणाय आत्मकामेनेत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ भर्गो देवस्य धीमहीति सविता वै तेऽवस्थिता योऽस्य भर्गः कं सञ्चितयामीत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ धियो यो नः प्रचोदयादिति बुद्धयो वै धियस्ता योऽस्माकं प्रचोदयादित्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ भर्ग इति यो ह वा अस्मिन्नादित्ये निहितस्तारकेऽक्षिणि चैष भर्गाख्यो भाभिर्गतिरस्य हीति भर्गो भर्जति वैष भर्ग इति ब्रह्मवादिनोऽथ भर्ग इति भासयतीमाँल्लोकानिति रञ्जयतीमानि भूतानि गच्च्हत इति गच्च्हत्यस्मिन्नागच्च्हत्यस्मा इमाः प्रजास्तस्माद्भारकत्वाद्भर्गः शत्रून्सूयमानत्वात्सूर्यः सव्नात्सविता दानादादित्यः पवनात्पावमानोऽथायोऽथायनादादित्य इत्येवं ह्याह खल्वात्मनात्मामृताख्यश्चेता मन्ता गन्ता स्रष्टा नन्दयिता कर्ता वक्ता रसयिता घ्राता स्पर्शयिता च विभुविग्रहे सन्निष्ठा इत्येवं ह्याहाथ यत्र द्वैतीभूतं विज्ञानं तत्र हि शृणोति पश्यति जिघ्रतीति रसयते चैव स्पर्शयति सर्वमात्मा जानीतेति यत्राद्वैतीभूतं विज्ञानं कार्यकारणनिर्मुक्तं निर्वचनमनौपम्यं निरुपाख्यं किं तदण्ग वाच्यम् ॥ ५.७ ॥
ตัตสวิตุรวเรณยัม นั่นคือ อาทิตย์ผู้นั้นแหละคือสวิตฤ ผู้ที่รู้พรหมกล่าวว่า สำหรับผู้ปรารถนาอาตมัน พระองค์เป็นที่เลือกอันประเสริฐยิ่ง ภรโค เทวัสย ธีมหิ สวิตฤเป็นที่ตั้งอยู่ของภรรโคนั้น ยะ นะḥ ปรจโจทยาต์ ปัญญาคือธิยะ ขอให้ปัญญาเหล่านั้นกระตุ้นพวกเรา ผู้รู้พรหมกล่าวว่า แสงที่เรียกว่าภรรคะ ซึ่งประดิษฐานอยู่ในดวงอาทิตย์นี้และในรูม่านตา คือเป้าหมายของพระองค์ แสงนั้นแผดเผา ส่องโลกให้สว่าง ทำให้สรรพสัตว์เบิกบาน ทุกสิ่งไปรวมอยู่ในนั้นและออกมาจากนั้น เพราะแบกรับจึงชื่อภรรคะ เพราะกระตุ้นให้ศัตรูเคลื่อนไหวจึงชื่อสูรยะ เพราะกระตุ้นจึงชื่อสวิตฤ เพราะให้จึงชื่ออาทิตย์ เพราะชำระให้บริสุทธิ์จึงชื่อปาวมานะ และเพราะเคลื่อนไปจึงชื่ออาทิตย์ ดังนั้นจึงกล่าวว่า อาตมันซึ่งเรียกว่าอมฤต เป็นผู้รับรู้ ผู้คิด ผู้ไป ผู้สร้าง ผู้ให้ความยินดี ผู้กระทำ ผู้พูด ผู้ลิ้มรส ผู้ดมกลิ่น และผู้สัมผัส ตั้งมั่นอยู่ในร่างกายที่แผ่ไปทั่ว เมื่อวิญญาณเป็นสองแล้ว ก็ได้ยิน เห็น ดม ลิ้มรส และสัมผัส เมื่อวิญญาณกลายเป็นหนึ่งเดียว พ้นจากเหตุและผล หาที่เปรียบมิได้ บรรยายมิได้ ไม่มีชื่อเรียก ดูก่อนสหาย เราจะกล่าวถึงสิ่งใดเล่า
Maitrāyaṇī 5.8
एष हि खल्वात्मेशानः शंभुर्भवो रुद्रः प्रजापतिर्विश्वसृड्ढिरण्यगर्भः सत्यं प्राणो हंसः शान्तो विष्णुर्नारायणोऽर्कः सविता धाता सम्राडिन्द्र इन्दुरिति य एष तपत्यग्निना पिहितः सहस्राक्षेण हिरण्मयेनानन्देनैष वाव विजिज्ञासितव्योऽन्वेष्टव्यः सर्वभूतेभ्योऽभयं दत्त्वारण्यं गत्वाथ बहिःकृतेन्द्रियार्थान्स्वशरीरादुपलभतेऽथैनमिति विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं परायणं ज्योतिरेकं तपन्तम् । सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः ॥ ५.८ ॥
อาตมันนี้แหละคือพระผู้เป็นใหญ่ คือพระศัมภุ ภวะ รุทระ ประชาบดี ผู้สร้างจักรวาล หิรัณยครรภ์ ความจริง ปราณ หงส์ ผู้สงบ พระวิษณุ พระนารายณ์ พระอาทิตย์ สวิตฤ ผู้ค้ำจุน จักรพรรดิ พระอินทร์ พระจันทร์ องค์ที่ส่องแสงอยู่นี้ ถูกไฟปกปิด มีพันตา ประกอบด้วยความสุขสีทอง พึงรู้และแสวงหาเท่านั้น เมื่อให้ความไม่หวาดกลัวแก่สรรพสัตว์ทั้งปวงแล้ว ไปสู่ป่า หันอารมณ์ของอินทรีย์ออกไปภายนอก แล้วพบพระองค์ภายในร่างของตน จากนั้นจึงเห็นพระองค์ในรูปทั้งปวง มีสีเหลืองทอง รู้ทุกสิ่ง เป็นที่พึ่งสูงสุด เป็นแสงสว่างเพียงหนึ่งเดียว ส่องแสงอยู่ ดวงอาทิตย์นี้มีรัศมีพันเส้น แผ่ไปร้อยทาง เป็นปราณของสรรพสัตว์ และผุดขึ้นอยู่เสมอ