ఉపనిషత్తులు · Maitrāyaṇī 5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 5.1
चतुर्थः प्रपाठकः ॥
द्विधा वा एष आत्मानं बिभर्त्ययं यः प्राणो यश्चासावादित्योऽथ द्वौ वा एतावास्तां पञ्चधा नामान्तर्बहिश्चाहोरात्रे तौ व्यावर्तेते असौ वा आदित्यो बहिरात्मान्तरात्मा प्राणो बहिरात्मा गत्यान्तरात्मनानुमीयते । गतिरित्येवं ह्याह यः कश्चिद्विद्वानपहतपाप्माध्यक्षोऽवदातमनास्तन्निष्ठ आवृत्तचक्षुः सोऽन्तरात्मागत्या बहिरात्मनोऽनुमीयते गतिरित्येवं ह्याहाथ य एषोऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो यः पश्यति मां हिरण्यवत्स एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति ॥ ५.१ ॥
నాలుగవ ప్రపాఠకం. ఈ ఆత్మ తనను రెండు విధాలుగా ధరిస్తుంది: ఇది ప్రాణం, అది ఆదిత్యుడు. ఈ రెండూ ఐదు పేర్లతో లోపల మరియు వెలుపల ఉన్నాయి; పగలు మరియు రాత్రి వాటి మార్పు. ఆ ఆదిత్యుడు బాహ్య ఆత్మ, ప్రాణం అంతర ఆత్మ; బాహ్య ఆత్మ అంతర ఆత్మ యొక్క గతి ద్వారా అనుమానించబడుతుంది. 'గతి' అని ఇలా చెప్పబడింది. ఎవరో ఒక విద్వాంసుడు, పాపరహితుడు, అధ్యక్షుడు, శుద్ధ మనస్కుడు, దానియందు నిష్ఠుడు, లోపలికి తిరిగిన దృష్టి కలవాడు — అతడు అంతర ఆత్మ; గతి ద్వారా బాహ్య ఆత్మ అనుమానించబడుతుంది. 'గతి' అని ఇలా చెప్పబడింది. ఇప్పుడు సూర్యుని లోపల ఉన్న ఈ బంగారు పురుషుడు, నన్ను బంగారంలా చూసేవాడు, అతడే హృదయ కమలంలో ఆశ్రయించి అన్నం తింటాడు.
Maitrāyaṇī 5.2
अथ य एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति स एषोऽग्निर्दिवि श्रितः सौरः कालाख्योऽदृश्यः सर्वभूतान्नमत्ति कः पुष्करः किमयं वेद वा व तत्पुष्करं योऽयमाकाशोऽस्येमाश्चतस्रो दिशश्चतस्र उपदिशः संस्था अयमर्वागग्निः परत एतौ प्राणादित्यावेतावुपासीतोमित्यक्षरेण व्याहृतिभिः सावित्र्या चेति ॥ ५.२ ॥
ఇప్పుడు హృదయ కమలంలో లోపల ఆశ్రయించి అన్నం తినేవాడు, ఆకాశంలో నిలిచి ఉన్న ఈ సౌర కాలం అనే అగ్ని, అదృశ్యుడు, సర్వభూతాల అన్నాన్ని తింటాడు. ఆ కమలం ఎవరు? దీనిని ఇతడు తెలుసుకుంటాడా, లేక ఆ కమలం ఏది? ఈ ఆకాశం — దీని నాలుగు దిశలు నాలుగు ఉపదిశలు ఆధారాలు. ఈ అగ్ని సమీపంలో ఉంది; అవతల ఈ రెండు, ప్రాణం మరియు ఆదిత్యుడు. ఈ రెండింటిని 'ఓం' అనే అక్షరంతో, వ్యాహృతులతో, సావిత్రితో ఉపాసించాలి.
Maitrāyaṇī 5.3
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे मूर्तं चामूर्तं चाथ यन्मूर्तं तदसत्यं यदमूर्तं तत्सत्यं तद्ब्रह्म यद्ब्रह्म तज्ज्योतिर्यज्ज्योतिः स आदित्यः स वा एष ओमित्येतदात्मा स त्रेधात्मानं व्यकुरुत ओमिति तिस्रो मात्रा एताभिः सर्वमिदमोतं प्रोतं चैवास्मिन्नित्येवं ह्याहैतद्वा आदित्य ओमित्येवं ध्यायंस्तथात्मानं युञ्जीतेति ॥ ५.३ ॥
బ్రహ్మానికి నిజంగా రెండు రూపాలు ఉన్నాయి: మూర్తము మరియు అమూర్తము. మూర్తమైనది అసత్యము; అమూర్తమైనది సత్యము. అదే బ్రహ్మము; బ్రహ్మమైనదే జ్యోతి; జ్యోతియైనదే ఆదిత్యుడు. ఇదియే ఓం అనే ఆత్మ. ఆయన తనను మూడు విధాలుగా వ్యక్తపరచుకున్నాడు. ఓంలో మూడు మాత్రలు ఉన్నాయి; వీటిచేతనే ఈ సమస్తం అల్లబడి, గుచ్చబడి ఉంది. ఈ విధంగా ఆదిత్యుడే ఓం అని చెప్పబడింది. ఓం అని ఈ విధంగా ధ్యానిస్తూ, ఆత్మతో యోగం చేయాలి.
Maitrāyaṇī 5.4
अथान्यत्राप्युक्तमथ खलु य उद्गीथः स प्रणवो यः प्रणवः स उद्गीथ इत्यसावादित्य उद्गीथ एव प्रणव इत्येवं ह्याहोद्गीथः प्रणवाख्यं प्रणेतारं नामरूपं विगतनिद्रं विजरमविमृत्युं पुनः पञ्चधा ज्ञेयं निहितं गुहायामित्येवं ह्याहोर्ध्वमूलं वा आब्रह्मशाखा आकाशवाय्वग्न्युदकभूम्यादय एकेनात्तमेतद्ब्रह्म तत्तस्यैतत्ते यदसावादित्य ओमित्येतदक्षरस्य चैतत्तस्मादोमित्यनेनैतदुपासीताजस्रमित्येकोऽस्य रसं बोधयीत इत्येवं ह्याहैतदेवाक्षरं पुण्यमेतदेवाक्षरं ज्ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥ ५.४ ॥
ఇంకొక చోటా ఇలా చెప్పబడింది: ఏది ఉద్గీథమో అదే ప్రణవము; ఏది ప్రణవమో అదే ఉద్గీథము. ఆ ఆదిత్యుడే ఉద్గీథము, అదే ప్రణవము అని ఇలా చెప్పబడింది. ప్రణవము అనే పేరుగల ఉద్గీథము ప్రేరకుడు; అది నామరూపాలకు అతీతమైనది, నిద్రలేనిది, ముసలితనం లేనిది, మరణం లేనిది. అది గుహలో ఉన్నదని ఐదు విధాలుగా తెలుసుకోవాలి. ఇలా చెప్పబడింది: దాని వేరు పైన ఉంది, కొమ్మలు బ్రహ్మ వరకు వ్యాపించి ఉన్నాయి; ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని, జలం, భూమి మొదలైనవాటిచేత ఒకటి చేత పట్టబడింది. ఇదే బ్రహ్మము. దీని ఈ రహస్యం నీకు: ఏ ఆదిత్యుడు ఉన్నాడో అదే ఓం, ఇది అక్షరం. కాబట్టి 'ఓం' ద్వారా దీనిని నిరంతరం ఉపాసించాలి. ఒక్కటే దాని సారాన్ని బోధిస్తుంది. ఇలా కూడా చెప్పబడింది: ఈ అక్షరమే పుణ్యం. ఈ అక్షరాన్ని తెలిసి ఎవరు ఏది కోరుకుంటారో వారికి అది లభిస్తుంది.
Maitrāyaṇī 5.5
अथान्यत्राप्युक्तं स्तनयत्येपास्य तनूर्या ओमिति स्त्रीपुंनपुंसकमिति लिण्गवत्येषाथाग्निर्वायुरादित्य इति भास्वत्येषाथ रुद्रो विष्णुरित्यधिपतिरित्येषाथ गार्हपत्यो दक्षणाग्निराहवनीय इति मुखवत्येषाथ ऋग्यजुःसामेति विजानात्येषथ भूर्भुवस्वरिति लोकवत्येषाथ भूतं भव्यं भविष्यदिति कालवत्येषाथ प्राणोऽग्निः सूर्यः इति प्रतापवत्येषाथान्नमापश्चन्द्रमा इत्याप्यायनवत्येषाथ बुद्धिर्मनोऽहण्कार इति चेतनवत्येषाथ प्राणोऽपानो व्यान इति प्राणवत्येके त्यजामीत्युक्तैताह प्रस्तोतार्पिता भवतीत्येवं ह्याहैतद्वै सत्यकाम परं चापरं च यदोमित्येतदक्षरमिति ॥ ५.५ ॥
ఇంకొక చోటా ఇలా చెప్పబడింది: ఇది ఓం అనే దాని రూపం; అది గర్జిస్తుంది. అది స్త్రీ, పురుష, నపుంసక లింగాలు కలది. ఇది అగ్ని, వాయువు, ఆదిత్యుడు అనే ప్రకాశంతో ఉంది. ఇది రుద్రుడు, విష్ణువు, అధిపతి అని అవుతుంది. ఇది గార్హపత్యం, దక్షిణాగ్ని, ఆహవనీయం అనే ముఖం కలది. ఇది ఋక్కు, యజుస్సు, సామం అని తెలుసుకుంటుంది. ఇది భూః, భువః, స్వః అనే లోకాలు కలది. ఇది భూతం, భవ్యం, భవిష్యత్తు అనే కాలం కలది. ఇది ప్రాణం, అగ్ని, సూర్యుడు అనే ప్రతాపం కలది. ఇది అన్నం, జలం, చంద్రుడు అనే పోషణ కలది. ఇది బుద్ధి, మనస్సు, అహంకారం అనే చేతనం కలది. ఇది ప్రాణం, అపానం, వ్యానం అనే ప్రాణం కలది. కొందరు 'నేను విడిచిపెడతాను' అని చెప్పి వీటిని ప్రస్తోతకు అర్పిస్తారు. ఇలాగూ చెప్పబడింది: సత్యకామా, ఇది నిశ్చయంగా పరమూ అపరమూ; ఓం అనే ఈ అక్షరమే అది.
Maitrāyaṇī 5.6
अथ व्यात्तं वा इदमासीत्सत्यं प्रजापतिस्तपस्तप्त्वा अनुव्याहरद्भूर्भुवःस्वरित्येषा हाथ प्रजापतेः स्थविष्ठा तनूर्वा लोकवतीति स्वरित्यस्याः शिरो नाभिर्भुवो भूः पादा आदित्यश्चक्षुरायत्तः पुरुषस्य महतो मात्राश्चक्षुषा ह्ययं मात्राश्चरिति सत्यं वै चक्षुरक्षिण्युपस्थितो हि पुरुषः सर्वार्थेषु वदत्येतस्माद्भूर्भुवःस्वरित्युपासीतान्नं हि प्रजापतिर्विश्वात्मा विश्वचक्षुरिवोपासितो भवतीत्येवं ह्याहैषा वै प्रजापतिर्विश्वभृत्तनूरेतस्यामिदं सर्वमन्तर्हितमस्मिंश्च सर्वस्मिन्नेषान्तर्हितेति तस्मादेषोपासीतेति ॥ ५.६ ॥
మొదట ఈ ప్రపంచం తెరిచి ఉండెను. సత్యమైన ప్రజాపతి తపస్సు చేసి 'భూః భువః స్వః' అని ఉచ్చరించెను. ఇది ప్రజాపతి యొక్క అత్యంత స్థూల శరీరం; లోకాలతో కూడినది. 'స్వః' అతని శిరస్సు, 'భువః' నాభి, 'భూః' పాదాలు. ఆదిత్యుడు అతని నేత్రం; అది మహా పురుషుని మాత్రలపై ఆధారపడి ఉంది, ఎందుకంటే నేత్రం ద్వారానే ఈ మాత్రలు సంచరిస్తాయి. సత్యం ఏమిటంటే నేత్రం కంటిలో ఉంది, ఎందుకంటే పురుషుడు అన్ని విషయాలలో కంటి ద్వారా మాట్లాడతాడు. కాబట్టి 'భూః భువః స్వః' అని ఉపాసించాలి. అన్నమే ప్రజాపతి; విశ్వాత్మగా, విశ్వచక్షువుగా ఉపాసించబడతాడు. ఈ విధంగానే అతను చెప్పాడు: ఈ ప్రజాపతియే విశ్వాన్ని ధరించే శరీరం; దానిలో ఇదంతా అంతర్హితమై ఉంది, ఇది అన్నింటిలోనూ అంతర్హితమై ఉంది. కాబట్టి దీనిని ఉపాసించాలి.
Maitrāyaṇī 5.7
तत्सवितुर्वरेण्यमित्यसौ वा आदित्यः सविता स वा एवं प्रवरणाय आत्मकामेनेत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ भर्गो देवस्य धीमहीति सविता वै तेऽवस्थिता योऽस्य भर्गः कं सञ्चितयामीत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ धियो यो नः प्रचोदयादिति बुद्धयो वै धियस्ता योऽस्माकं प्रचोदयादित्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ भर्ग इति यो ह वा अस्मिन्नादित्ये निहितस्तारकेऽक्षिणि चैष भर्गाख्यो भाभिर्गतिरस्य हीति भर्गो भर्जति वैष भर्ग इति ब्रह्मवादिनोऽथ भर्ग इति भासयतीमाँल्लोकानिति रञ्जयतीमानि भूतानि गच्च्हत इति गच्च्हत्यस्मिन्नागच्च्हत्यस्मा इमाः प्रजास्तस्माद्भारकत्वाद्भर्गः शत्रून्सूयमानत्वात्सूर्यः सव्नात्सविता दानादादित्यः पवनात्पावमानोऽथायोऽथायनादादित्य इत्येवं ह्याह खल्वात्मनात्मामृताख्यश्चेता मन्ता गन्ता स्रष्टा नन्दयिता कर्ता वक्ता रसयिता घ्राता स्पर्शयिता च विभुविग्रहे सन्निष्ठा इत्येवं ह्याहाथ यत्र द्वैतीभूतं विज्ञानं तत्र हि शृणोति पश्यति जिघ्रतीति रसयते चैव स्पर्शयति सर्वमात्मा जानीतेति यत्राद्वैतीभूतं विज्ञानं कार्यकारणनिर्मुक्तं निर्वचनमनौपम्यं निरुपाख्यं किं तदण्ग वाच्यम् ॥ ५.७ ॥
'తత్సవితుర్వరేణ్యం' — ఈ ఆదిత్యుడే సవితా. ఆత్మకాముడికి ఇది శ్రేష్ఠమైన వరణం అని బ్రహ్మవాదులు చెబుతారు. 'భర్గో దేవస్య ధీమహి' — సవితలో ఆ భర్గం నిలిచి ఉంది. 'యో నః ప్రచోదయాత్' — బుద్ధులే ధియలు; అవి మమ్మల్ని ప్రేరేపించుగాక. ఈ ఆదిత్యంలో, కంటి నల్లగుడ్డులో నిలిచిన, కాంతిచే పిలువబడే భర్గమే దాని గతి. అది దహిస్తుంది, లోకాలను ప్రకాశింపజేస్తుంది, భూతాలను రంజింపజేస్తుంది; అన్నీ దానిలోకి వెళ్తాయి, దాని నుండి వస్తాయి. భరించడం వల్ల భర్గం, శత్రువులను ప్రేరేపించడం వల్ల సూర్యుడు, ప్రేరణ వల్ల సవితా, దానం వల్ల ఆదిత్యుడు, పవనం వల్ల పావమానుడు, గమనం వల్ల ఆదిత్యుడు. ఆత్మ చేతా, మంతా, గంతా, స్రష్టా, నందయితా, కర్తా, వక్తా, రసయితా, ఘ్రాతా, స్పర్శయితా అని చెప్పబడింది; విభువైన శరీరంలో స్థిరంగా ఉంటుంది. విజ్ఞానం ద్వైతంగా ఉన్నప్పుడు వినుతుంది, చూస్తుంది, వాసన చూస్తుంది, రుచి చూస్తుంది, తాకుతుంది; అద్వైతమైనప్పుడు, కార్యకారణ బంధం లేకుండా, సాటిలేనిదిగా, వర్ణించలేనిదిగా ఉన్నప్పుడు, మిత్రమా, దాన్ని ఏమని చెప్పాలి?
Maitrāyaṇī 5.8
एष हि खल्वात्मेशानः शंभुर्भवो रुद्रः प्रजापतिर्विश्वसृड्ढिरण्यगर्भः सत्यं प्राणो हंसः शान्तो विष्णुर्नारायणोऽर्कः सविता धाता सम्राडिन्द्र इन्दुरिति य एष तपत्यग्निना पिहितः सहस्राक्षेण हिरण्मयेनानन्देनैष वाव विजिज्ञासितव्योऽन्वेष्टव्यः सर्वभूतेभ्योऽभयं दत्त्वारण्यं गत्वाथ बहिःकृतेन्द्रियार्थान्स्वशरीरादुपलभतेऽथैनमिति विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं परायणं ज्योतिरेकं तपन्तम् । सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः ॥ ५.८ ॥
ఈ ఆత్మయే ఈశానుడు, శంభుడు, భవుడు, రుద్రుడు, ప్రజాపతి, విశ్వసృట్, హిరణ్యగర్భుడు, సత్యం, ప్రాణం, హంసుడు, శాంతుడు, విష్ణువు, నారాయణుడు, అర్కుడు, సవిత, ధాత, సమ్రాట్, ఇంద్రుడు, ఇందువు. అగ్నిచే కప్పబడి, సహస్రాక్షుడై, హిరణ్మయ ఆనందంతో ప్రకాశించేది ఏదో, అదే తెలుసుకోదగినది, వెతకదగినది. సర్వ భూతాలకు అభయమిచ్చి, అరణ్యానికి వెళ్లి, ఇంద్రియ విషయాలను బయట ఉంచి, తన శరీరం నుండి అతన్ని పొందుతాడు. అప్పుడు విశ్వరూపుడు, హరి, జాతవేదుడు, పరాయణం, ఏకమైన జ్యోతిని ప్రకాశిస్తూ చూస్తాడు. వెయ్యి కిరణాలు కలిగి, వందల విధాలుగా ఉండే ఈ సూర్యుడు ప్రజలకు ప్రాణంగా ఉదయిస్తాడు.