ଉପନିଷଦ · Maitrāyaṇī 7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 7.1
अग्निर्गायत्रं त्रिवृद्रथन्तरं वसन्तः प्राणो नक्षत्राणि वसवः पुरस्तादुद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेणेक्षन्ति अचिन्त्योऽमूर्तो गभीरो गुणभुग्मयोऽनिर्वृत्तिर्योगीश्वरः सर्वज्ञो मेघोऽप्रमेयोऽनाद्यन्तः श्रीमान् अजो धीमाननिर्देश्यः सर्वसृक् सर्वस्यात्मा सर्वभुक् सर्वस्येशानः सर्वस्यान्तरान्तरः ॥ ७.१ ॥
ଅଗ୍ନି ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ, ତ୍ରିବୃତ୍ (ସ୍ତୋମ), ରଥନ୍ତର, ବସନ୍ତ, ପ୍ରାଣ, ନକ୍ଷତ୍ରସମୂହ, ବସୁଗଣ। ଏମାନେ ପୂର୍ବରେ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି, ତାପ ଦିଅନ୍ତି, ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ପୁଣି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଭିତର ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅମୂର୍ତ୍ତ, ଗମ୍ଭୀର, ଗୁଣଭୋକ୍ତା, ମୟମୟ, ଅନିବୃତ୍ତି, ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ସର୍ବଜ୍ଞ, ମେଘ, ଅପ୍ରମେୟ, ଆଦି-ଅନ୍ତରହିତ, ଶ୍ରୀମାନ, ଅଜ, ଧୀମାନ, ଅନିର୍ଦେଶ୍ୟ, ସର୍ବସୃଷ୍ଟା, ସର୍ବର ଆତ୍ମା, ସର୍ବଭୋକ୍ତା, ସର୍ବର ଈଶାନ, ସର୍ବର ଅନ୍ତରାନ୍ତର।
Maitrāyaṇī 7.2
इन्द्रस्त्रिष्टुप् पञ्चदशो बृहद्ग्रीष्मो व्यानः सोमो रुद्रा दक्षिणत उद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेण ईक्षन्ति अनाद्यन्तोऽपरिमितोऽपरिच्छिन्नोऽपरप्रयोज्यः स्वतन्त्रोऽलिङ्गोऽमूर्तोऽनन्तशक्तिर्धाता भास्करः ॥ ७.२ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ, ପନ୍ଦର ଗୁଣ (ସ୍ତୋମ), ବୃହତ୍ ସାମ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ବ୍ୟାନ ପ୍ରାଣ, ସୋମ, ରୁଦ୍ରଗଣ। ଏମାନେ ଦକ୍ଷିଣରେ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି, ତାପ ଦିଅନ୍ତି, ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ପୁଣି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଭିତର ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ଆଦି-ଅନ୍ତରହିତ, ଅପରିମିତ, ଅବିଭାଜ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ନୁହେଁ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ଲିଙ୍ଗରହିତ, ଅମୂର୍ତ୍ତ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ଧାତା, ଭାସ୍କର।
Maitrāyaṇī 7.3
मरुतो जगती सप्तदशो वैरूपम् वर्षा अपानः शुक्र आदित्याः पश्चादुद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेणेक्षन्ति तच्छान्तमशब्दमभयमशोकमानन्दम् तृप्तम् स्थिरमचलममृतमच्युतम् ध्रुवम् विष्णुसंज्ञितम् सर्वापरं धाम ॥ ७.३ ॥
ମରୁତ୍, ଜଗତୀ, ସପ୍ତଦଶ, ବୈରୂପ, ବର୍ଷା, ଅପାନ, ଶୁକ୍ର, ଆଦିତ୍ୟଗଣ ପଶ୍ଚିମରୁ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି, ତାପ ଦିଅନ୍ତି, ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି, ପୁଣି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଭିତରକୁ ଦେଖନ୍ତି। ତାହା ଶାନ୍ତ, ଶବ୍ଦହୀନ, ଅଭୟ, ଶୋକହୀନ, ଆନନ୍ଦ, ତୃପ୍ତ, ସ୍ଥିର, ଅଚଳ, ଅମୃତ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଧ୍ରୁବ, ବିଷ୍ଣୁ ନାମରେ ଅଭିହିତ, ସବୁଠାରୁ ପରର ଧାମ।
Maitrāyaṇī 7.4
विश्वे देवा अनुष्टुबेकविंशो वैराजः शरत्समानो वरुणः साध्या उत्तरत उद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेणेक्षन्ति अन्तःशुद्धः पूतः शून्यः शान्तोऽप्राणो निरात्मानन्तः ॥ ७.४ ॥
ବିଶ୍ୱେଦେବଗଣ, ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍, ଏକବିଂଶ, ବୈରାଜ, ଶରତ୍, ସମାନ, ବରୁଣ, ସାଧ୍ୟଗଣ ଉତ୍ତରରୁ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି, ତାପ ଦିଅନ୍ତି, ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି, ପୁଣି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଭିତରକୁ ଦେଖନ୍ତି। ତାହା ଭିତରେ ଶୁଦ୍ଧ, ପବିତ୍ର, ଶୂନ୍ୟ, ଶାନ୍ତ, ପ୍ରାଣହୀନ, ଆତ୍ମହୀନ, ଅନନ୍ତ।
Maitrāyaṇī 7.5
मित्रावरुणौ पङ्क्तिस्त्रिणवत्रयस्त्रिंशो शाक्वररैवते हेमन्त शिशिरा उदानोऽङ्गिरसश्चन्द्रमा ऊर्ध्वा उद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेणेक्षन्ति प्रणवाख्यं प्रणेतारम् भारूपम् विगतनिद्रम् विजरम् विमृत्युम् विशोकम् ॥ ७.५ ॥
ମିତ୍ରାବରୁଣ, ପଙ୍ଖ୍ତି, ତ୍ରିଣବ, ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶ, ଶାକ୍ବର ଓ ରୈବତ, ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର, ଉଦାନ, ଅଙ୍ଗିରସଗଣ, ଚନ୍ଦ୍ର ଊର୍ଧ୍ୱରେ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି, ତାପ ଦିଅନ୍ତି, ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି, ପୁଣି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଭିତରକୁ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ପ୍ରଣବ ନାମରେ ଅଭିହିତ, ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ, ତେଜୋରୂପ, ନିଦ୍ରାହୀନ, ଜରାହୀନ, ମୃତ୍ୟୁହୀନ, ଶୋକହୀନ।
Maitrāyaṇī 7.6
शनिराहुकेतूरगरक्षोयक्षनरविहगशरभेभादयोऽधस्तादुद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेणेक्षन्ति यः प्राज्ञो विधरणः सर्वान्तरोऽक्षरः शुद्धः पूतः भान्तः क्षान्तः शान्तः ॥ ७.६ ॥
ଶନି, ରାହୁ, କେତୁ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ମନୁଷ୍ୟ, ପକ୍ଷୀ, ଶରଭ, ହାତୀ ଆଦି ତଳୁ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି, ତାପ ଦିଅନ୍ତି, ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି, ପୁଣି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଭିତରକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଯେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଧାରକ, ସବୁର ଅନ୍ତରସ୍ଥ, ଅକ୍ଷର, ଶୁଦ୍ଧ, ପବିତ୍ର, ଦୀପ୍ତିମାନ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଏବଂ ଶାନ୍ତ।
Maitrāyaṇī 7.7
एष हि खल्वात्मन्तर्हृदयेऽणीयानिद्धोऽग्निरिव विश्वरूपोऽस्यैवान्नमिदं सर्वमस्मिन्नोता इमाः प्रजाः। एष आत्मापहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविचिकित्सोऽविपाशः सत्यसङ्कल्पः सत्यकामः एष परमेश्वरः एष भूताधिपतिः एष भूतपालः एष सेतुः विधरणः एष हि खल्वात्मेशानः शम्भुर्भवो रुद्रः प्रजापतिर् विश्वसृग्घिरण्यगर्भः सत्यं प्राणो हंसः शस्ताच्युतो विष्णुर्नारायणः यश्चैषोऽग्नौ यश्चायं हृदये यश्चासावादित्ये स एष एकः तस्मै ते विश्वरूपाय सत्ये नभसि हिताय नमः ॥ ७.७ ॥
ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ହୃଦୟ ଭିତରର ଆତ୍ମା, ଅଣୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ବିଶ୍ୱରୂପ। ଏଥିରେ ହିଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଅନ୍ନ, ଏଥିରେ ହିଁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଗୁନ୍ଥା ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଆତ୍ମା ପାପରହିତ, ଜରାରହିତ, ମୃତ୍ୟୁରହିତ, ଶୋକରହିତ, ସନ୍ଦେହରହିତ, ବନ୍ଧନରହିତ, ସତ୍ୟସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ସତ୍ୟକାମ। ଏ ହିଁ ପରମେଶ୍ୱର, ଏ ହିଁ ଭୂତାଧିପତି, ଏ ହିଁ ଭୂତପାଳକ, ଏ ହିଁ ସେତୁ ଓ ଧାରକ। ଏ ହିଁ ଆତ୍ମା, ଈଶାନ, ଶମ୍ଭୁ, ଭବ, ରୁଦ୍ର, ପ୍ରଜାପତି, ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟା, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ସତ୍ୟ, ପ୍ରାଣ, ହଂସ, ପ୍ରଶଂସିତ, ଅଚ୍ୟୁତ, ବିଷ୍ଣୁ, ନାରାୟଣ। ଯିଏ ଅଗ୍ନିରେ, ଯିଏ ହୃଦୟରେ, ଏବଂ ଯିଏ ଆଦିତ୍ୟରେ, ସେ ଏହି ଏକ। ସେଇ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କୁ, ସତ୍ୟରେ ଓ ଆକାଶରେ ହିତକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Maitrāyaṇī 7.8
अथेदानीं ज्ञानोपसर्गा राजन्मोहजालस्यैष वै योनिः यदस्वर्गैः सह स्वर्गस्यैष वाट्ये पुरस्तादुक्तेऽप्यधः स्तम्बेनाश्लिष्यन्ति अथ ये चान्ये ह नित्यप्रमुदिता नित्यप्रवसिता नित्ययाचनका नित्यं शिल्पोपजीविनोऽथ ये चान्ये ह पुरयाचका अयाज्ययाचकाः शुद्रशिष्याः शूद्रश्च शास्त्रविद्वांसोऽथ ये चान्ये ह चाटजटनटभटप्रव्रजितरङ्गावतारिणो राजकर्मणि पतितादयोऽथये चान्ये ह यक्षराक्षसभूतगणपिशाचोरगग्रहादीनामर्थं पुरस्कृत्य शमयाम इत्येवं ब्रुवाणा अथ ये चान्ये ह वृथा कषायकुण्डलिनः कापालिनोऽथ ये चान्ये ह वृथा तर्कदृष्टान्तकुहकेन्द्रजालैर्वैदिकेषु परिस्थातुमिच्च्हन्ति तैः सह न संवस्त् प्रकाश्यभूता वै ते तस्करा अस्वर्ग्या इत्येवं ह्याह नैरात्म्यवादकुहकैर्मिथ्यादृष्टान्तहेतुभिः । भ्राम्यन्लोको न जानाति वेदविद्यान्तरन्तु यत् ॥ ॥ ७.८ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ, ହେ ରାଜନ୍, ଜ୍ଞାନରେ ବିଘ୍ନ ଆଣୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମୋହଜାଲର ମୂଳ। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରହିତ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗ ବିଷୟରେ ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି, ତଳେ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ସଦା ଭ୍ରମଣଶୀଳ, ସଦା ଯାଚକ, ସଦା ଶିଳ୍ପରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହକାରୀ; ଯେଉଁମାନେ ନଗରରେ ଭିକ୍ଷୁକ, ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଯାଚନା କରନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ଶିଷ୍ୟ ଥାଆନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ; ଯେଉଁମାନେ ଚାଟୁକାର, ଜଟାଧାରୀ, ନଟ, ଯୋଦ୍ଧା, ସନ୍ୟାସୀ, ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଅବତରଣକାରୀ, ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ପତିତ ଇତ୍ୟାଦି; ଯେଉଁମାନେ ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଭୂତଗଣ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ, ଗ୍ରହ ଆଦି ପାଇଁ 'ଆମେ ଶାନ୍ତି କରିବୁ' ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ବୃଥା କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି କାପାଳିକ; ଯେଉଁମାନେ ବୃଥା ତର୍କ, ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ, ଛଳ, ଇନ୍ଦ୍ରଜାଳରେ ବୈଦିକ ବିଷୟ ମଧ୍ୟରେ ଛିଡ଼ା ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି — ସେମାନଙ୍କ ସହ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେମାନେ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଚୋର, ସ୍ୱର୍ଗବିରୋଧୀ। 'ଆତ୍ମା ନାହିଁ' ଏହି ବାଦର ଛଳ, ମିଥ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଓ ହେତୁ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ବେଦବିଦ୍ୟାର ଭେଦ ଜାଣେ ନାହିଁ।
Maitrāyaṇī 7.9
बृहस्पतिर्वै शुक्रो भूत्वेन्द्रस्याभयायासुरेभ्यः क्षयायेमामविद्यामसृजत् तया शिवमशिवमित्युद्दिशन्त्यशिवं शिवमिति वेदादिशास्त्रहिंसकधर्माभिध्यानमस्त्विति वदन्ति अतो नैनामभिधीयेतान्यथैषा बन्ध्येवैषा रतिमात्रं फलमस्या वृत्तच्युतस्येव नारम्भणीयेत्येवं ह्याह दूरमेते विपरीते विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता । विद्याभीप्सितुं नचिकेतसं मन्ये न त्वा कामा बहवो लोलुपन्ते ॥ विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेदोभयं सह । अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्यया अमृतमश्नुते ॥ अविद्यायामन्तरे वेष्ट्यमानाः स्वयं धीराः पण्डितं मन्यमानाः । दन्द्रम्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥ ॥ ७.९ ॥
ବୃହସ୍ପତି ଶୁକ୍ର ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭୟ ପାଇଁ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ କ୍ଷୟ ପାଇଁ ଏହି ଅବିଦ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତଦ୍ଦ୍ୱାରା 'ଶିବ'କୁ 'ଅଶିବ' ଓ 'ଅଶିବ'କୁ 'ଶିବ' କୁହାଯାଏ; ବେଦାଦି ଶାସ୍ତ୍ରର ହିଂସାକାରୀ ଧର୍ମର ଧ୍ୟାନ ହେଉ, ଏପରି ସେମାନେ କହନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଥା ଶିଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ବନ୍ଧ୍ୟା, ଏହାର ଫଳ କେବଳ ରତି-ସୁଖ; ଆଚାରରୁ ଖସିଥିବା ଲୋକ ପରି ଏହାର ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏପରି ସେ କହନ୍ତି। ଏହା ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ, ବିପରୀତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗର; ଅବିଦ୍ୟା ଓ ବିଦ୍ୟା ବୋଲି ଜଣାଯାଉଥିବା। ମୁଁ ନଚିକେତାକୁ ବିଦ୍ୟାର ଇଚ୍ଛୁକ ବୋଲି ମନେ କରେ; ଅନେକ କାମନା ତୁମକୁ ଲୋଭ ଦେଖାଇ ନାହିଁ। ଯେ ବିଦ୍ୟା ଓ ଅବିଦ୍ୟା ଦୁଇଟିକୁ ଏକତ୍ର ଜାଣେ, ସେ ଅବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ପାର ହୋଇ ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅମୃତ ପାଏ। ଅବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଧୀର ଓ ପଣ୍ଡିତ ଭାବୁଥିବା ମୂଢ଼ମାନେ ଅନ୍ଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଉଥିବା ଅନ୍ଧମାନଙ୍କ ପରି ବୁଲନ୍ତି।
Maitrāyaṇī 7.10
देवासुरा ह वै य आत्मकामा ब्रह्मणोऽन्तिकं प्रयाताः तस्मै नमस्कृत्वोचुः भगवन् वयमात्मकामाः स त्वं नो ब्रूहीति अतश्चिरं ध्यात्वाऽमन्यतान्यतामानो वै तेऽसुरा अतोऽन्यतममेतेषामुक्तम् तदिमे मूढा उपजीवन्त्यभिष्वङ्गिणस्तर्याभिघातिनोऽनृताभिशंसिनः सत्यमिवानृतं पश्यन्तीन्द्रजालवदित्यतो यद्वेदेष्वाभिहितं तत्सत्यं यद्वेदेषूक्तं तद्विद्वांस उपजीवन्ति तस्माद्ब्राह्मणो नावैदिकमधीयीतायमर्थः स्यादिति ॥ ७.१० ॥
ଆତ୍ମକାମ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସେମାନେ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଆମେ ଆତ୍ମକାମ; ଆପଣ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ତା'ପରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧ୍ୟାନ କରି ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଅସୁରମାନଙ୍କର ମନ ଭିନ୍ନ ଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରକାରର ଉପଦେଶ କୁହାଗଲା। ଏହି ମୂଢ଼ମାନେ ଆସକ୍ତ, ଆଘାତକାରୀ, ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରଜାଳ ପରି ମିଥ୍ୟାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ତେଣୁ ବେଦରେ କୁହାଯାଇଥିବା କଥା ହିଁ ସତ୍ୟ; ବେଦରେ କୁହାଯାଇଥିବା ବିଷୟ ଉପରେ ହିଁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଜୀବନଧାରଣ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବୈଦିକ କିଛି ପଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଏହି ଅର୍ଥ ନ ହୁଏ।
Maitrāyaṇī 7.11
एतद्वा व तत्स्वरूपं नभसः खेऽन्तर्भूतस्य यत्परं तेजस्तत्त्रेधाभिहितमग्ना आदित्ये प्राण एतद्वा व तत्स्वरूपं नभसः खेऽन्तर्भूतस्य यदोमित्येतदक्षरमनेनैव तदुद्बुध्यति उदयति उच्छ्वसति अजस्रं ब्रह्मधीयालम्बं वात्रैवैतत्समीरणे नभसि प्रशाखयैवोत्क्रम्य स्कन्धात्स्कन्धमनुसरति। अप्सु प्रक्षेपको लवणस्येव घृतस्य चौष्ण्यमिवाभिध्यातुर्विस्तृतिरिवैतदित्यात्रोदाहरन्ति। अथ कस्मादुच्यते वैद्युतो यस्मादुच्चारितमात्र एव सर्वं शरीरं विद्योतयति तस्मादोमित्यनेनैतदुपासीतापरिमितं तेजः ।
१ पुरुषश्चक्षुषो योऽयं दक्षिणोऽक्षिण्यवस्थितः ।
इन्द्रोऽयमस्य जायेयं सव्ये चाक्षिण्यवस्थिता ॥
२ समागमस्तयोरेव हृदयान्तर्गते सुषौ ।
तेजस्तल्लोहितस्यात्र पिण्ड एवोभयोस्तयोः ॥
३ हृदयादायाति तावच्चक्षुष्यस्मिन्प्रतिष्ठिता ।
सारणी सा तयोर्नाडी द्वयोरेका द्विधा सती ॥
४ मनः कायाग्निमाहन्ति स प्रेरयति मारुतम् ।
मारुतस्तूरसि चरन्मन्द्रं जनयति स्वरम् ॥
५ खजाग्नियोगाद् हृदि सम्प्रयुक्तमणोर्ह्यणुर्द्विरणुः कण्ठदेशे ।
जिह्वाग्रदेशे त्र्यणुकं च विद्धि विनिर्गतं मातृकमेवमाहुः ॥
६ न पश्यन्मृत्युमं पश्यति न रोगं नोत दुःखताम् ।
सर्वं हि पश्यन्पश्यति सर्वमाप्नोति सर्वशः ॥
७ चाक्षुषः स्वप्नचारी च सुप्तः सुप्तात्परश्च यः ।
भेदाश्चैतेऽस्य चत्वारस्तेभ्यस्तुर्यं महत्तरम् ॥
८ त्रिष्वेकपाच्चरेद्ब्रह्म त्रिपाच्चरति चोत्तरे ।
सत्यानृतोपभोगार्थाः द्वैतीभावो महात्मन इति
द्वैतीभावो महात्मन इति ॥ ॥ ७.११ ॥
ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ନଭସ୍ ଭିତରେ ଥିବା ସେହି ପରମ ତେଜର ସ୍ୱରୂପ; ତାହା ତିନି ପ୍ରକାରରେ କୁହାଯାଇଛି: ଅଗ୍ନିରେ, ଆଦିତ୍ୟରେ ଓ ପ୍ରାଣରେ। ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଆକାଶ ଭିତରେ ଥିବା ଓଁକାର ଅକ୍ଷରର ସ୍ୱରୂପ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଜାଗେ, ଉଦୟ ହୁଏ, ନିଃଶ୍ୱାସ ନିଏ; ବ୍ରହ୍ମଧ୍ୟାନର ଅବିରାମ ଆଧାର ହୁଏ। ଲୁଣ ଜଳରେ ମିଶିବା, ଘିଅର ଉଷ୍ଣତା, ଧ୍ୟାନକାରୀର ବିସ୍ତାର — ଏପରି ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତି। ଏହାକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି କାହିଁକି କୁହାଯାଏ? କାରଣ ଉଚ୍ଚାରଣ ମାତ୍ରରେ ଏହା ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ତେଣୁ ଓଁ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଅପରିମିତ ତେଜ ଭାବେ ଉପାସନା କରିବ। ଡାହାଣ ଆଖିରେ ଥିବା ପୁରୁଷ ଇନ୍ଦ୍ର; ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବାମ ଆଖିରେ ଅଛନ୍ତି। ହୃଦୟ ଭିତରେ ସୁଷୁମ୍ନାରେ ସେ ଦୁହିଁଙ୍କର ସଙ୍ଗମ ହୁଏ; ସେଠାରେ ରକ୍ତିମ ତେଜ ହିଁ ଦୁହିଁଙ୍କର ପିଣ୍ଡ। ହୃଦୟରୁ ଆସୁଥିବା ଏହା ଏହି ଆଖିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ତାହା ଦୁହିଁଙ୍କୁ ନେଉଥିବା ନାଡ଼ି, ଦୁଇ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ, ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ରହିଥିବା। ମନ ଶରୀରାଗ୍ନିକୁ ଆଘାତ କରେ; ତାହା ମାରୁତକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ; ଛାତିରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ମାରୁତ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଆକାଶାଗ୍ନିର ଯୋଗରେ ହୃଦୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଅଣୁ, କଣ୍ଠଦେଶରେ ଦ୍ୱ୍ୟଣୁ, ଜିଭର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ତ୍ର୍ୟଣୁକ — ଏପରି ଜାଣ; ଏହା ମାତୃକା ରୂପେ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ବୋଲି ସେମାନେ କହନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁକୁ ନ ଦେଖୁଥିବା, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ନ ଦେଖୁଥିବା, ସବୁ ଦେଖି ସର୍ବତ୍ର ସବୁ ପାଏ। ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନଚାରୀ, ସୁଷୁପ୍ତ, ଏବଂ ସୁଷୁପ୍ତିର ପରେ ଯାହା — ଏହା ଏହାର ଚାରି ଭେଦ; ଏଗୁଡ଼ିକର ପରେ ତୁରୀୟ ମହତ୍ତର। ତିନିରେ ଏକପାଦ ବ୍ରହ୍ମ ବିଚରଣ କରେ; ଉପରେ ତ୍ରିପାଦ ବିଚରଣ କରେ; ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ମହାତ୍ମାର ଦ୍ୱୈତଭାବ।