ఉపనిషత్తులు · Maitrāyaṇī 7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 7.1
अग्निर्गायत्रं त्रिवृद्रथन्तरं वसन्तः प्राणो नक्षत्राणि वसवः पुरस्तादुद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेणेक्षन्ति अचिन्त्योऽमूर्तो गभीरो गुणभुग्मयोऽनिर्वृत्तिर्योगीश्वरः सर्वज्ञो मेघोऽप्रमेयोऽनाद्यन्तः श्रीमान् अजो धीमाननिर्देश्यः सर्वसृक् सर्वस्यात्मा सर्वभुक् सर्वस्येशानः सर्वस्यान्तरान्तरः ॥ ७.१ ॥
అగ్ని గాయత్రి ఛందస్సు, త్రివృత్ (స్తోమం), రథంతరం, వసంతం, ప్రాణం, నక్షత్రాలు, వసువులు. ఇవి తూర్పున ఉదయిస్తాయి, వేడిస్తాయి, వర్షిస్తాయి, స్తుతిస్తాయి, మళ్ళీ ప్రవేశిస్తాయి, అంతర్ రంధ్రం ద్వారా చూస్తాయి. ఆయన అచింత్యుడు, అమూర్తుడు, గంభీరుడు, గుణభోక్త, మయుడు, అనివృత్తి, యోగీశ్వరుడు, సర్వజ్ఞుడు, మేఘం, అప్రమేయుడు, ఆది-అంతాలు లేనివాడు, శ్రీమంతుడు, అజుడు, ధీమంతుడు, అనిర్దేశ్యుడు, సర్వాన్ని సృష్టించువాడు, సర్వాత్మ, సర్వభోక్త, సర్వేశానుడు, సర్వాంతరాంతరుడు.
Maitrāyaṇī 7.2
इन्द्रस्त्रिष्टुप् पञ्चदशो बृहद्ग्रीष्मो व्यानः सोमो रुद्रा दक्षिणत उद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेण ईक्षन्ति अनाद्यन्तोऽपरिमितोऽपरिच्छिन्नोऽपरप्रयोज्यः स्वतन्त्रोऽलिङ्गोऽमूर्तोऽनन्तशक्तिर्धाता भास्करः ॥ ७.२ ॥
ఇంద్రుడు, త్రిష్టుప్ ఛందస్సు, పదిహేను రెట్ల (స్తోమం), బృహత్ సామం, గ్రీష్మం, వ్యాన ప్రాణం, సోముడు, రుద్రులు. ఇవి దక్షిణంలో ఉదయిస్తాయి, తపిస్తాయి, వర్షిస్తాయి, స్తుతిస్తాయి, మళ్ళీ ప్రవేశిస్తాయి, అంతర్ రంధ్రం ద్వారా చూస్తాయి. ఆయన ఆది-అంతాలు లేనివాడు, అపరిమితుడు, విభజింపబడనివాడు, ఇతరులచే ప్రేరేపించబడనివాడు, స్వతంత్రుడు, లింగరహితుడు, అమూర్తుడు, అనంత శక్తిగలవాడు, ధాత, భాస్కరుడు.
Maitrāyaṇī 7.3
मरुतो जगती सप्तदशो वैरूपम् वर्षा अपानः शुक्र आदित्याः पश्चादुद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेणेक्षन्ति तच्छान्तमशब्दमभयमशोकमानन्दम् तृप्तम् स्थिरमचलममृतमच्युतम् ध्रुवम् विष्णुसंज्ञितम् सर्वापरं धाम ॥ ७.३ ॥
మరుత్తులు, జగతి, సప్తదశ, వైరూప, వర్షం, అపానుడు, శుక్రుడు, ఆదిత్యులు పడమర నుండి ఉదయిస్తారు, వేడిని ఇస్తారు, వర్షం కురిపిస్తారు, స్తుతించబడతారు, మళ్ళీ ప్రవేశిస్తారు, రంధ్రం ద్వారా లోపలికి చూస్తారు. అది శాంతం, శబ్దరహితం, భయరహితం, శోకరహితం, ఆనందం, తృప్తం, స్థిరం, చలనరహితం, అమృతం, అచ్యుతం, ధ్రువం, విష్ణు అని పిలవబడేది, అన్నిటికీ అవతల ఉన్న ధామం.
Maitrāyaṇī 7.4
विश्वे देवा अनुष्टुबेकविंशो वैराजः शरत्समानो वरुणः साध्या उत्तरत उद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेणेक्षन्ति अन्तःशुद्धः पूतः शून्यः शान्तोऽप्राणो निरात्मानन्तः ॥ ७.४ ॥
విశ్వేదేవులు, అనుష్టుప్, ఏకవింశ, వైరాజ, శరదృతువు, సమానుడు, వరుణుడు, సాధ్యులు ఉత్తర దిక్కు నుండి ఉదయిస్తారు, వేడిని ఇస్తారు, వర్షం కురిపిస్తారు, స్తుతించబడతారు, మళ్ళీ ప్రవేశిస్తారు, రంధ్రం ద్వారా లోపలికి చూస్తారు. అది లోపల శుద్ధం, పవిత్రం, శూన్యం, శాంతం, ప్రాణరహితం, ఆత్మరహితం, అనంతం.
Maitrāyaṇī 7.5
मित्रावरुणौ पङ्क्तिस्त्रिणवत्रयस्त्रिंशो शाक्वररैवते हेमन्त शिशिरा उदानोऽङ्गिरसश्चन्द्रमा ऊर्ध्वा उद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेणेक्षन्ति प्रणवाख्यं प्रणेतारम् भारूपम् विगतनिद्रम् विजरम् विमृत्युम् विशोकम् ॥ ७.५ ॥
మిత్రావరుణులు, పంక్తి, త్రిణవ, త్రయస్త్రింశ, శాక్వర మరియు రైవత, హేమంతం మరియు శిశిరం, ఉదానుడు, అంగిరసులు, చంద్రుడు ఊర్ధ్వంగా ఉదయిస్తారు, వేడిని ఇస్తారు, వర్షం కురిపిస్తారు, స్తుతించబడతారు, మళ్ళీ ప్రవేశిస్తారు, రంధ్రం ద్వారా లోపలికి చూస్తారు. అది ప్రణవం అనే పేరుతో పిలవబడేది, మార్గదర్శకుడు, తేజోరూపం కలది, నిద్రారహితం, జరారహితం, మృత్యురహితం, శోకరహితం.
Maitrāyaṇī 7.6
शनिराहुकेतूरगरक्षोयक्षनरविहगशरभेभादयोऽधस्तादुद्यन्ति तपन्ति वर्षन्ति स्तुवन्ति पुनर्विशन्ति अन्तर्विवरेणेक्षन्ति यः प्राज्ञो विधरणः सर्वान्तरोऽक्षरः शुद्धः पूतः भान्तः क्षान्तः शान्तः ॥ ७.६ ॥
శని, రాహు, కేతు, నాగులు, రాక్షసులు, యక్షులు, మనుషులు, పక్షులు, శరభులు, ఏనుగులు మొదలైనవి క్రింది నుండి ఉదయిస్తారు, వేడిని ఇస్తారు, వర్షం కురిపిస్తారు, స్తుతించబడతారు, మళ్ళీ ప్రవేశిస్తారు, రంధ్రం ద్వారా లోపలికి చూస్తారు. ప్రాజ్ఞుడు, ధరించేవాడు, అందరి లోపలివాడు, అక్షరుడు, శుద్ధుడు, పవిత్రుడు, ప్రకాశించేవాడు, క్షమాశీలుడు, శాంతుడు.
Maitrāyaṇī 7.7
एष हि खल्वात्मन्तर्हृदयेऽणीयानिद्धोऽग्निरिव विश्वरूपोऽस्यैवान्नमिदं सर्वमस्मिन्नोता इमाः प्रजाः। एष आत्मापहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविचिकित्सोऽविपाशः सत्यसङ्कल्पः सत्यकामः एष परमेश्वरः एष भूताधिपतिः एष भूतपालः एष सेतुः विधरणः एष हि खल्वात्मेशानः शम्भुर्भवो रुद्रः प्रजापतिर् विश्वसृग्घिरण्यगर्भः सत्यं प्राणो हंसः शस्ताच्युतो विष्णुर्नारायणः यश्चैषोऽग्नौ यश्चायं हृदये यश्चासावादित्ये स एष एकः तस्मै ते विश्वरूपाय सत्ये नभसि हिताय नमः ॥ ७.७ ॥
ఇది నిజంగా హృదయంలోని ఆత్మ, అణువుకంటే సూక్ష్మమైనది, అగ్నిలా ప్రకాశించేది, విశ్వరూపమైనది. ఇందులోనే ఈ సమస్త అన్నం, ఇందులోనే ఈ ప్రజలంతా అల్లబడి ఉన్నారు. ఈ ఆత్మ పాపరహితుడు, జరారహితుడు, మృత్యురహితుడు, శోకరహితుడు, సందేహరహితుడు, బంధరహితుడు, సత్యసంకల్పుడు, సత్యకాముడు. ఈయనే పరమేశ్వరుడు, ఈయనే భూతాధిపతి, ఈయనే భూతపాలకుడు, ఈయనే సేతువు మరియు ధారకుడు. ఈయనే ఆత్మ, ఈశానుడు, శంభుడు, భవుడు, రుద్రుడు, ప్రజాపతి, విశ్వసృష్టి, హిరణ్యగర్భుడు, సత్యం, ప్రాణం, హంసుడు, ప్రశంసితుడు, అచ్యుతుడు, విష్ణువు, నారాయణుడు. అగ్నిలో ఉన్నవాడు, హృదయంలో ఉన్నవాడు, ఆదిత్యునిలో ఉన్నవాడు ఈ ఒక్కడే. ఆ విశ్వరూపునికి, సత్యంలో, ఆకాశంలో హితుడైనవానికి నమస్కారం.
Maitrāyaṇī 7.8
अथेदानीं ज्ञानोपसर्गा राजन्मोहजालस्यैष वै योनिः यदस्वर्गैः सह स्वर्गस्यैष वाट्ये पुरस्तादुक्तेऽप्यधः स्तम्बेनाश्लिष्यन्ति अथ ये चान्ये ह नित्यप्रमुदिता नित्यप्रवसिता नित्ययाचनका नित्यं शिल्पोपजीविनोऽथ ये चान्ये ह पुरयाचका अयाज्ययाचकाः शुद्रशिष्याः शूद्रश्च शास्त्रविद्वांसोऽथ ये चान्ये ह चाटजटनटभटप्रव्रजितरङ्गावतारिणो राजकर्मणि पतितादयोऽथये चान्ये ह यक्षराक्षसभूतगणपिशाचोरगग्रहादीनामर्थं पुरस्कृत्य शमयाम इत्येवं ब्रुवाणा अथ ये चान्ये ह वृथा कषायकुण्डलिनः कापालिनोऽथ ये चान्ये ह वृथा तर्कदृष्टान्तकुहकेन्द्रजालैर्वैदिकेषु परिस्थातुमिच्च्हन्ति तैः सह न संवस्त् प्रकाश्यभूता वै ते तस्करा अस्वर्ग्या इत्येवं ह्याह नैरात्म्यवादकुहकैर्मिथ्यादृष्टान्तहेतुभिः । भ्राम्यन्लोको न जानाति वेदविद्यान्तरन्तु यत् ॥ ॥ ७.८ ॥
ఇప్పుడు, ఓ రాజా, జ్ఞానానికి అడ్డంకులు కలిగించేవారే మోహజాలానికి మూలం. స్వర్గరహితులతో కలిసి స్వర్గం గురించి ముందు చెప్పినట్లుగా, క్రింద స్తంభాన్ని కౌగిలించుకుంటారు. ఎల్లప్పుడూ ఆనందంగా ఉండేవారు, ఎల్లప్పుడూ ప్రయాణించేవారు, ఎల్లప్పుడూ యాచించేవారు, ఎల్లప్పుడూ చేతిపనులతో జీవించేవారు; పట్టణంలో భిక్షమెత్తేవారు, అర్హులుకాని వారి నుండి యాచించేవారు, శూద్ర శిష్యులు కలవారు, శూద్రులైనా శాస్త్రవేత్తలు; ముఖస్తుతి చేసేవారు, జటాధారులు, నటులు, యోధులు, సన్యాసులు, రంగస్థలంలో ప్రవేశించేవారు, రాజసేవలో పతితులైనవారు; యక్షులు, రాక్షసులు, భూతగణాలు, పిశాచాలు, సర్పాలు, గ్రహాల కోసం 'మేము శాంతిస్తాము' అని పలికేవారు; వ్యర్థంగా కాషాయ వస్త్రాలు, కుండలాలు ధరించే కాపాలికులు; వ్యర్థంగా తర్కం, దృష్టాంతం, మోసం, ఇంద్రజాలాలతో వైదిక విషయాల మధ్య నిలబడాలని కోరేవారు — వారితో కలిసి ఉండకూడదు. వారు బహిరంగ దొంగలు, స్వర్గానికి దారి చూపనివారు. 'ఆత్మ లేదు' అనే వాదపు మోసాలు, అబద్ధ దృష్టాంతాలు, హేతువులతో లోకం భ్రమపడి, వేదవిద్య యొక్క భేదాన్ని తెలుసుకోదు.
Maitrāyaṇī 7.9
बृहस्पतिर्वै शुक्रो भूत्वेन्द्रस्याभयायासुरेभ्यः क्षयायेमामविद्यामसृजत् तया शिवमशिवमित्युद्दिशन्त्यशिवं शिवमिति वेदादिशास्त्रहिंसकधर्माभिध्यानमस्त्विति वदन्ति अतो नैनामभिधीयेतान्यथैषा बन्ध्येवैषा रतिमात्रं फलमस्या वृत्तच्युतस्येव नारम्भणीयेत्येवं ह्याह दूरमेते विपरीते विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता । विद्याभीप्सितुं नचिकेतसं मन्ये न त्वा कामा बहवो लोलुपन्ते ॥ विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेदोभयं सह । अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्यया अमृतमश्नुते ॥ अविद्यायामन्तरे वेष्ट्यमानाः स्वयं धीराः पण्डितं मन्यमानाः । दन्द्रम्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥ ॥ ७.९ ॥
బృహస్పతి శుక్రుడిగా మారి ఇంద్రుని అభయం కోసం, అసురుల నాశం కోసం ఈ అవిద్యను సృష్టించాడు. దాని ద్వారా 'శివం'ను 'అశివం' అని, 'అశివం' ను 'శివం' అని పిలుస్తారు; వేదాది శాస్త్రాలను హింసించే ధర్మాన్ని ధ్యానించాలని వారు అంటారు. కాబట్టి దీన్ని వేరే విధంగా బోధించకూడదు; ఇది వంధ్యమైనది, దీని ఫలం కేవలం రతి-సుఖమే; ఆచారం నుండి జారిన వ్యక్తిలాగా దీన్ని ఆరంభించకూడదు అని అతడు ఇలాగే అంటాడు. ఇవి దూరమైనవి, విపరీతమైనవి, భిన్నమైనవి: అవిద్య, విద్య అని తెలిసినవి. నచికేతుడు విద్యను కోరేవాడని నేను భావిస్తున్నాను; అనేక కామనలు నిన్ను మోహింపజేయలేదు. విద్యను, అవిద్యను రెండింటినీ కలిపి తెలిసినవాడు అవిద్యతో మృత్యువును దాటి, విద్యతో అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు. అవిద్య మధ్యలో చుట్టుకొనిపోయిన, తమను తాము ధీరులుగా, పండితులుగా భావించుకునే మూఢులు, గుడ్డివారిచే నడిపించబడే గుడ్డివారిలా తిరుగుతూ ఉంటారు.
Maitrāyaṇī 7.10
देवासुरा ह वै य आत्मकामा ब्रह्मणोऽन्तिकं प्रयाताः तस्मै नमस्कृत्वोचुः भगवन् वयमात्मकामाः स त्वं नो ब्रूहीति अतश्चिरं ध्यात्वाऽमन्यतान्यतामानो वै तेऽसुरा अतोऽन्यतममेतेषामुक्तम् तदिमे मूढा उपजीवन्त्यभिष्वङ्गिणस्तर्याभिघातिनोऽनृताभिशंसिनः सत्यमिवानृतं पश्यन्तीन्द्रजालवदित्यतो यद्वेदेष्वाभिहितं तत्सत्यं यद्वेदेषूक्तं तद्विद्वांस उपजीवन्ति तस्माद्ब्राह्मणो नावैदिकमधीयीतायमर्थः स्यादिति ॥ ७.१० ॥
ఆత్మకాములైన దేవతలు, అసురులు బ్రహ్మ సమీపానికి వెళ్లారు. ఆయనకు నమస్కరించి వారు ఇలా అన్నారు: భగవన్, మేము ఆత్మకాములం; మీరు మాకు చెప్పండి. అప్పుడు ఆయన చాలా సేపు ధ్యానించి ఆలోచించాడు; అసురులు భిన్న మనస్తత్వం గలవారు కాబట్టి వారికి ఒక రకమైన బోధ చెప్పబడింది. ఈ మూఢులు ఆసక్తితో, ఇతరులను హింసించేవారై, అసత్యం పలికేవారై, ఇంద్రజాలంలా అసత్యాన్ని సత్యంగా చూస్తారు. అందువల్ల వేదాలలో చెప్పబడినదే సత్యం; వేదాలలో చెప్పబడినదాన్నే విద్వాంసులు ఆధారంగా జీవిస్తారు. కాబట్టి బ్రాహ్మణుడు అవైదికమైనదాన్ని అధ్యయనం చేయకూడదు, ఈ అర్థం కలగకూడదని.
Maitrāyaṇī 7.11
एतद्वा व तत्स्वरूपं नभसः खेऽन्तर्भूतस्य यत्परं तेजस्तत्त्रेधाभिहितमग्ना आदित्ये प्राण एतद्वा व तत्स्वरूपं नभसः खेऽन्तर्भूतस्य यदोमित्येतदक्षरमनेनैव तदुद्बुध्यति उदयति उच्छ्वसति अजस्रं ब्रह्मधीयालम्बं वात्रैवैतत्समीरणे नभसि प्रशाखयैवोत्क्रम्य स्कन्धात्स्कन्धमनुसरति। अप्सु प्रक्षेपको लवणस्येव घृतस्य चौष्ण्यमिवाभिध्यातुर्विस्तृतिरिवैतदित्यात्रोदाहरन्ति। अथ कस्मादुच्यते वैद्युतो यस्मादुच्चारितमात्र एव सर्वं शरीरं विद्योतयति तस्मादोमित्यनेनैतदुपासीतापरिमितं तेजः ।
१ पुरुषश्चक्षुषो योऽयं दक्षिणोऽक्षिण्यवस्थितः ।
इन्द्रोऽयमस्य जायेयं सव्ये चाक्षिण्यवस्थिता ॥
२ समागमस्तयोरेव हृदयान्तर्गते सुषौ ।
तेजस्तल्लोहितस्यात्र पिण्ड एवोभयोस्तयोः ॥
३ हृदयादायाति तावच्चक्षुष्यस्मिन्प्रतिष्ठिता ।
सारणी सा तयोर्नाडी द्वयोरेका द्विधा सती ॥
४ मनः कायाग्निमाहन्ति स प्रेरयति मारुतम् ।
मारुतस्तूरसि चरन्मन्द्रं जनयति स्वरम् ॥
५ खजाग्नियोगाद् हृदि सम्प्रयुक्तमणोर्ह्यणुर्द्विरणुः कण्ठदेशे ।
जिह्वाग्रदेशे त्र्यणुकं च विद्धि विनिर्गतं मातृकमेवमाहुः ॥
६ न पश्यन्मृत्युमं पश्यति न रोगं नोत दुःखताम् ।
सर्वं हि पश्यन्पश्यति सर्वमाप्नोति सर्वशः ॥
७ चाक्षुषः स्वप्नचारी च सुप्तः सुप्तात्परश्च यः ।
भेदाश्चैतेऽस्य चत्वारस्तेभ्यस्तुर्यं महत्तरम् ॥
८ त्रिष्वेकपाच्चरेद्ब्रह्म त्रिपाच्चरति चोत्तरे ।
सत्यानृतोपभोगार्थाः द्वैतीभावो महात्मन इति
द्वैतीभावो महात्मन इति ॥ ॥ ७.११ ॥
ఇది నిజానికి నభస్సు లోపల ఉన్న ఆ పరమ తేజస్సు స్వరూపం; అది మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది: అగ్నిలో, ఆదిత్యలో, ప్రాణంలో. ఇది నిజంగా ఆకాశం లోపల ఉన్న ఓంకార అక్షరం యొక్క స్వరూపం. దీనితోనే అతడు మేల్కొంటాడు, ఉదయిస్తాడు, శ్వాస తీసుకుంటాడు; బ్రహ్మ ధ్యానానికి ఎడతెగని ఆధారమౌతాడు. ఉప్పు నీటిలో కరగడం, నెయ్యి వేడి, ధ్యానించే వాని విస్తరణ వంటివని వారు ఉదాహరణలు ఇస్తారు. ఇది మెరుపు వంటిదని ఎందుకు అంటారు? ఉచ్చరించిన మాత్రాన్నే అది శరీరమంతా ప్రకాశింపజేస్తుంది కాబట్టి. కాబట్టి ఓంతో ఈ అపరిమిత తేజస్సును ఉపాసించాలి. కుడి కంటిలో ఉన్న పురుషుడు ఇంద్రుడు; అతని భార్య ఎడమ కంటిలో ఉంది. హృదయం లోపల సుషుమ్నలో వారిద్దరి సంగమం జరుగుతుంది; అక్కడ ఎరుపు తేజస్సే వారిద్దరి పిండం. హృదయం నుండి వచ్చేది ఈ కంటిలో నిలిచి ఉంది; అది వారిద్దరిని నడిపే నాడి, రెండైనా ఒకటిగా, రెండు విధాలుగా ఉంటుంది. మనస్సు శరీరాగ్నిని కొడుతుంది; అది వాయువును ప్రేరేపిస్తుంది; ఛాతీలో సంచరించే వాయువు గంభీరమైన స్వరాన్ని పుట్టిస్తుంది. ఆకాశాగ్ని కలయికతో హృదయంలో కలిసిన అణువు, కంఠ ప్రదేశంలో ద్వ్యణువు, నాలుక కొనలో త్ర్యణుకం అని తెలుసుకో; ఇది మాతృకగా వెలువడుతుందని వారంటారు. మృత్యువును చూడనివాడు, రోగాన్ని, దుఃఖాన్ని చూడనివాడు, అన్నీ చూస్తూ సర్వత్రా అన్నింటినీ పొందుతాడు. జాగ్రత్, స్వప్నచారి, సుషుప్తి, సుషుప్తికి అవతలి స్థితి — ఇవి దాని నాలుగు భేదాలు; వీటికి అవతల తురీయం మహత్తరమైనది. మూడింటిలో ఏకపాత్ బ్రహ్మం సంచరిస్తుంది; పైన త్రిపాత్ సంచరిస్తుంది; సత్యాసత్యాల ఉపభోగం కోసం మహాత్ముని ద్వైతభావం ఉంది.