उपनिषदे · Muṇḍaka 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 1.1.1
ॐ ब्रह्मा देवानां प्रथमः संबभूव विश्वस्य कर्ता
भुवनस्य गोप्ता ।
स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय
ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ १.१.१ ॥
ओम्. देवांमध्ये प्रथम ब्रह्मदेव उत्पन्न झाले. ते विश्वाचे निर्माते आणि जगाचे रक्षक आहेत. सर्व विद्यांचा आधार असलेली ब्रह्मविद्या त्यांनी आपला ज्येष्ठ पुत्र अथर्वा याला सांगितली.
Muṇḍaka 1.1.2
अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माऽथर्वा तं
पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् ।
स भारद्वाजाय सत्यवाहाय प्राह
भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम् ॥ १.१.२ ॥
ब्रह्मदेवांनी अथर्व्याला सांगितलेली ब्रह्मविद्या अथर्व्याने आधी अंगिरसाला सांगितली. अंगिरसाने ती सत्यवाह भारद्वाजाला सांगितली. भारद्वाजाने परा आणि अपरा विद्या अंगिरसाला सांगितल्या.
Muṇḍaka 1.1.3
शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ ।
कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥ १.१.३ ॥
महाशाल शौनक विधिपूर्वक अंगिरसाजवळ जाऊन विचारते झाले, "हे भगवन्, कोणते जाणले असता हे सर्व जाणले जाते?"
Muṇḍaka 1.1.4
तस्मै स होवाच ।
द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म
यद्ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च ॥ १.१.४ ॥
तो त्याला म्हणाला, "जाणण्यायोग्य दोन विद्या आहेत" असे ब्रह्मज्ञ म्हणतात — परा आणि अपरा.
Muṇḍaka 1.1.5
तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः
शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति ।
अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ १.१.५ ॥
त्यांपैकी अपरा विद्या म्हणजे ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद, अथर्ववेद, तसेच शिक्षा, कल्प, व्याकरण, निरुक्त, छंद आणि ज्योतिष. परा विद्या ती आहे जिच्याद्वारे ते अक्षर प्राप्त होते.
Muṇḍaka 1.1.6
यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्ण-
मचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् ।
नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं
तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः ॥ १.१.६ ॥
जे अदृश्य, अग्राह्य, गोत्ररहित, वर्णरहित, डोळे-कान नसलेले, हात-पाय नसलेले, नित्य, विभु, सर्वव्यापी आणि अति सूक्ष्म आहे, ते अविनाशी आहे; जे भूतांचे उगमस्थान आहे, त्याला धीर सर्वत्र पाहतात.
Muṇḍaka 1.1.7
यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च
यथा पृथिव्यामोषधयः संभवन्ति ।
यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि
तथाऽक्षरात् संभवतीह विश्वम् ॥ १.१.७ ॥
कोळी जसा धागा बाहेर सोडतो आणि पुन्हा आत ओढून घेतो, पृथ्वीवर जशा औषधी उगवतात, जिवंत पुरुषापासून जसे केस आणि रोम उत्पन्न होतात, तसेच त्या अक्षरापासून हे विश्व येथे उत्पन्न होते.
Muṇḍaka 1.1.8
तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते ।
अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम् ॥ १.१.८ ॥
तपाने ब्रह्म वाढते; त्यातून अन्न उत्पन्न होते. अन्नापासून प्राण, मन, सत्य, लोक आणि कर्मांमध्ये अमृत उत्पन्न होते.
Muṇḍaka 1.1.9
यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तापः ।
तस्मादेतद्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायाते ॥ १.१.९ ॥
जो सर्वज्ञ आहे, सर्व जाणणारा आहे, त्याचा तप ज्ञानमय आहे. त्याच्यापासूनच हे ब्रह्म, नाम, रूप आणि अन्न उत्पन्न होते.