ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Muṇḍaka 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 1.1.1
ॐ ब्रह्मा देवानां प्रथमः संबभूव विश्वस्य कर्ता
भुवनस्य गोप्ता ।
स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय
ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ १.१.१ ॥
ਓਮ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਅਥਰਵਾ ਨੂੰ ਦੱਸੀ।
Muṇḍaka 1.1.2
अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माऽथर्वा तं
पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् ।
स भारद्वाजाय सत्यवाहाय प्राह
भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम् ॥ १.१.२ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਥਰਵਾ ਨੂੰ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਦੱਸੀ, ਉਹ ਅਥਰਵਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਿਰਾ ਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਉਹ ਸਤਿਆਵਾਹ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਪਰਾ ਅਤੇ ਅਪਰਾ ਵਿਦਿਆ ਅੰਗਿਰਾ ਨੂੰ ਕਹੀ।
Muṇḍaka 1.1.3
शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ ।
कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥ १.१.३ ॥
ਮਹਾਸ਼ਾਲ ਸ਼ੌਨਕ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗਿਰਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਭਗਵਨ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?"
Muṇḍaka 1.1.4
तस्मै स होवाच ।
द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म
यद्ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च ॥ १.१.४ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਦੋ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਵੇਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ — ਪਰਾ ਅਤੇ ਅਪਰਾ।
Muṇḍaka 1.1.5
तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः
शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति ।
अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ १.१.५ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾ ਵਿਦਿਆ ਹੈ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਅਥਰਵਵੇਦ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ, ਕਲਪ, ਵਿਆਕਰਣ, ਨਿਰੁਕਤ, ਛੰਦ, ਜੋਤਿਸ਼। ਪਰਾ ਵਿਦਿਆ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਕਸ਼ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 1.1.6
यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्ण-
मचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् ।
नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं
तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः ॥ १.१.६ ॥
ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਹੈ, ਗੋਤਰਹੀਣ ਹੈ, ਵਰਣਹੀਣ ਹੈ, ਅੱਖ-ਕੰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਨਿੱਤ, ਵਿਭੂ, ਸਰਵਗਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੂਖਮ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ; ਜੋ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਸਰਵਤ੍ਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
Muṇḍaka 1.1.7
यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च
यथा पृथिव्यामोषधयः संभवन्ति ।
यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि
तथाऽक्षरात् संभवतीह विश्वम् ॥ १.१.७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮੱਕੜੀ ਤੰਦ ਕੱਢਦੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਲ ਅਤੇ ਰੋਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਅਕਸ਼ਰ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 1.1.8
तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते ।
अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम् ॥ १.१.८ ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਅੰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ, ਸੱਚ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Muṇḍaka 1.1.9
यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तापः ।
तस्मादेतद्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायाते ॥ १.१.९ ॥
ਜੋ ਸਰਵਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਤਪ ਗਿਆਨਮਈ ਹੈ। ਉਸੇ ਤੋਂ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਨਾਮ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਅੰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।