ઉપનિષદો · Muṇḍaka 2.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 2.2.1
आविः संनिहितं गुहाचरं नाम
महत्पदमत्रैतत् समर्पितम् ।
एजत्प्राणन्निमिषच्च यदेतज्जानथ
सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद्यद्वरिष्ठं प्रजानाम् ॥ २.२.१ ॥
જે પ્રગટ, સમીપ, ગુહામાં વિચરનારું અને નામથી ઓળખાતું છે; તેમાં આ મહાન પદ સ્થાપિત છે. જે ચાલે છે, શ્વાસ લે છે, પાંપણ ઝપકાવે છે – સત્ અને અસત્થી શ્રેષ્ઠ, પરમ, વિજ્ઞાનથી પર, પ્રાણીઓમાં ઉત્તમ એવું તે તું જાણ.
Muṇḍaka 2.2.2
यदर्चिमद्यदणुभ्योऽणु च
यस्मिँल्लोका निहिता लोकिनश्च ।
तदेतदक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्मनः
तदेतत्सत्यं तदमृतं तद्वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥ २.२.२ ॥
જે પ્રકાશમાન છે, અણુઓથી પણ સૂક્ષ્મ છે, જેમાં સર્વ લોકો અને તેમના વાસીઓ સ્થિત છે — તે જ આ અક્ષર બ્રહ્મ છે. તે જ પ્રાણ; તે જ વાણી અને મન. તે જ આ સત્ય, તે જ અમૃત. હે સૌમ્ય, તે લક્ષ્યને તું જાણ.
Muṇḍaka 2.2.3
धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं
शरं ह्युपासा निशितं सन्धयीत ।
आयम्य तद्भावगतेन चेतसा
लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥ २.२.३ ॥
ઉપનિષદનું મહાન અસ્ત્ર એવું ધનુષ્ય લઈને, ઉપાસનાથી તીક્ષ્ણ કરેલું બાણ તેના પર ચડાવવું જોઈએ. પછી તે ભાવમાં લીન ચિત્તથી તેને ખેંચીને, હે સૌમ્ય, તે જ અક્ષરને લક્ષ્ય જાણ.
Muṇḍaka 2.2.4
प्रणवो धनुः शारो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते ।
अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ॥ २.२.४ ॥
પ્રણવ (ૐ) ધનુષ્ય છે; આત્મા બાણ છે; બ્રહ્મ તેનું લક્ષ્ય કહેવાય છે. અપ્રમત્ત રહીને તેનો વેધ કરવો; બાણની જેમ તેમાં તન્મય થવું.
Muṇḍaka 2.2.5
यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं
मनः सह प्राणैश्च सर्वैः ।
तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो
विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥ २.२.५ ॥
જેમાં દ્યુલોક, પૃથ્વી, અંતરિક્ષ, મન અને સર્વ પ્રાણો ઓતપ્રોત છે, તે એકને જ આત્મા તરીકે જાણો; અન્ય વાતો છોડી દો. આ અમૃતત્વનો સેતુ છે.
Muṇḍaka 2.2.6
अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः ।
स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः ।
ओमित्येवं ध्यायथ आत्मानं स्वस्ति वः
पाराय तमसः परस्तात् ॥ २.२.६ ॥
રથના ચક્રની નાભિમાં આરા જેમ જોડાયેલા હોય છે, તેમ જ્યાં નાડીઓ ભેગી થાય છે ત્યાં આ અંદર અનેક રૂપે જન્મતો વિચરે છે. આ રીતે ૐ રૂપે આત્માનું ધ્યાન ધરો; અંધકારની પેલે પાર જવા તમારું કલ્યાણ થાઓ.
Muṇḍaka 2.2.7
यः सर्वज्ञः सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि ।
दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्ठितः ॥
मनोमयः प्राणशरीरनेता
प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय ।
तद् विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा
आनन्दरूपममृतं यद् विभाति ॥ २.२.७ ॥
જે સર્વજ્ઞ અને સર્વવિદ છે, પૃથ્વી પર તેની જ આ મહિમા છે. દિવ્ય બ્રહ્મપુરમાં, આકાશમાં આ આત્મા પ્રતિષ્ઠિત છે. મનોમય, પ્રાણ અને શરીરનો નેતા, અન્નમાં પ્રતિષ્ઠિત, હૃદયની સમીપ સ્થિત છે. ધીર લોકો વિજ્ઞાનથી તેને પૂર્ણપણે જુએ છે—તે આનંદરૂપ અમૃત છે, જે પ્રકાશે છે.
Muṇḍaka 2.2.8
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥ २.२.८ ॥
પરાવરને જોવાથી હૃદયની ગાંઠ તૂટે છે, સર્વ સંશયો છેદાય છે, અને તેનાં કર્મો ક્ષીણ થાય છે.
Muṇḍaka 2.2.9
हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् ।
तच्छुभ्रं ज्योतिषं ज्योतिस्तद् यदात्मविदो विदुः ॥ २.२.९ ॥
તે સુવર્ણમય પરમ કોશમાં નિર્મળ, અખંડ બ્રહ્મ છે. તે શુભ્ર છે, પ્રકાશોનો પ્રકાશ છે; આત્મજ્ઞાનીઓ તેને જાણે છે.
Muṇḍaka 2.2.10
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं
नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं
तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ २.२.१० ॥
ત્યાં સૂર્ય પ્રકાશતો નથી, ચંદ્ર-તારા પણ નહીં, આ વીજળીઓ પણ ચમકતી નથી; આ અગ્નિ ક્યાંથી? તે પ્રકાશે છે ત્યારે સર્વ તેની પાછળ પ્રકાશે છે; તેના તેજથી જ આ સર્વ પ્રકાશે છે.
Muṇḍaka 2.2.11
ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद् ब्रह्म पश्चाद् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण ।
अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम् ॥ २.२.११ ॥
આ સર્વ બ્રહ્મ જ છે, તે અમૃત છે. આગળ બ્રહ્મ, પાછળ બ્રહ્મ, દક્ષિણ અને ઉત્તરમાં બ્રહ્મ; નીચે અને ઉપર ફેલાયેલું બ્રહ્મ જ છે. આ વિશ્વ બ્રહ્મ જ છે, આ સૌથી શ્રેષ્ઠ છે.