ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Muṇḍaka 2.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 2.2.1
आविः संनिहितं गुहाचरं नाम
महत्पदमत्रैतत् समर्पितम् ।
एजत्प्राणन्निमिषच्च यदेतज्जानथ
सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद्यद्वरिष्ठं प्रजानाम् ॥ २.२.१ ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ, ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪਦ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਚਲਦਾ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਪਲਕਾਂ ਝਪਕਦਾ ਹੈ – ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਪਰਮ, ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਜਾਣ।
Muṇḍaka 2.2.2
यदर्चिमद्यदणुभ्योऽणु च
यस्मिँल्लोका निहिता लोकिनश्च ।
तदेतदक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्मनः
तदेतत्सत्यं तदमृतं तद्वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥ २.२.२ ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ, ਅਣੂਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੂਖਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ — ਉਹੀ ਇਹ ਅਕਸ਼ਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ; ਉਹੀ ਵਾਕ ਅਤੇ ਮਨ ਹੈ। ਉਹੀ ਇਹ ਸਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਸੌਮਯ, ਉਸ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਤੂੰ ਜਾਣ।
Muṇḍaka 2.2.3
धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं
शरं ह्युपासा निशितं सन्धयीत ।
आयम्य तद्भावगतेन चेतसा
लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥ २.२.३ ॥
ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਸਤ੍ਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਤਿੱਖਾ ਕੀਤਾ ਤੀਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਹੇ ਸੌਮਯ, ਉਸ ਅਕਸ਼ਰ ਨੂੰ ਹੀ ਲਕਸ਼ ਜਾਣ।
Muṇḍaka 2.2.4
प्रणवो धनुः शारो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते ।
अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ॥ २.२.४ ॥
ਪ੍ਰਣਵ (ਓਮ) ਧਨੁਸ਼ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਤੀਰ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਉਸ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰਮਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਤਨਮਯ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 2.2.5
यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं
मनः सह प्राणैश्च सर्वैः ।
तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो
विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥ २.२.५ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਓਲੋਕ, ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਮਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਓਤਪ੍ਰੋਤ ਹਨ, ਉਸ ਇੱਕ ਨੂੰ ਹੀ ਆਤਮਾ ਜਾਣੋ; ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਇਹੀ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਪੁਲ ਹੈ।
Muṇḍaka 2.2.6
अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः ।
स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः ।
ओमित्येवं ध्यायथ आत्मानं स्वस्ति वः
पाराय तमसः परस्तात् ॥ २.२.६ ॥
ਰੱਥ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਅਰੇ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਿੱਥੇ ਨਾੜੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਅੰਦਰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ; ਅੰਧੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।
Muṇḍaka 2.2.7
यः सर्वज्ञः सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि ।
दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्ठितः ॥
मनोमयः प्राणशरीरनेता
प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय ।
तद् विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा
आनन्दरूपममृतं यद् विभाति ॥ २.२.७ ॥
ਜੋ ਸਰਵਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਦ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸੇ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਦਿਵ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਤਮਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨੋਮਯ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਚਾਲਕ, ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਧੀਰ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਆਨੰਦ-ਰੂਪ ਅਮਰ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 2.2.8
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥ २.२.८ ॥
ਪਰਾਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੰਢ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਸੇ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰਮ ਖੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Muṇḍaka 2.2.9
हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् ।
तच्छुभ्रं ज्योतिषं ज्योतिस्तद् यदात्मविदो विदुः ॥ २.२.९ ॥
ਉਸ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਪਰਮ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ, ਅਖੰਡ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੁੱਭ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
Muṇḍaka 2.2.10
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं
नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं
तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ २.२.१० ॥
ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ, ਨਾ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਇਹ ਬਿਜਲੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਅਗਨੀ ਕਿੱਥੋਂ? ਉਸਦੇ ਚਮਕਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਆਭਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Muṇḍaka 2.2.11
ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद् ब्रह्म पश्चाद् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण ।
अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम् ॥ २.२.११ ॥
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਿੱਛੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ; ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਉੱਪਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।