ଉପନିଷଦ · Praśna 4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Praśna 4.1
अथ हैनं सौर्यायणि गार्ग्यः पप्रच्छ ।
भगवन्नेतस्मिन्
पुरुषे कानि स्वपन्ति कान्यस्मिञ्जाग्रति कतर एष देवः
स्वप्नान् पश्यति कस्यैतत् सुखं भवति कस्मिन्नु सर्वे
सम्प्रतिष्टिता भवन्तीति ॥ ४.१ ॥
ତାପରେ ସୌର୍ଯାୟଣି ଗାର୍ଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: ଭଗବନ୍, ଏହି ପୁରୁଷରେ କେଉଁମାନେ ଶୋଇଯାନ୍ତି, କେଉଁମାନେ ଜାଗି ରହନ୍ତି? କେଉଁ ଦେବତା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖେ? ଏହି ସୁଖ କାହାର? ସବୁ କେଉଁଥିରେ ଏକତ୍ର ସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି?
Praśna 4.2
तस्मै स होवच ।
यथ गार्ग्य मरीचयोऽर्कस्यास्तं
गच्छतः सर्वा एतस्मिंस्तेजोमण्डल एकीभवन्ति ।
ताः पुनः
पुनरुदयतः प्रचरन्त्येवं ह वै तत् सर्वं परे देवे
मनस्येकीभवति
तेन तर्ह्येष पुरुषो न शृणोति न पश्यति न
जिघ्रति न रसयते न स्पृशते नाभिवदते नादत्ते नानन्दयते
न विसृजते नेयायते स्वपितीत्याचक्षते ॥ ४.२ ॥
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ହେ ଗାର୍ଗ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କିରଣ ଏହି ତେଜୋମଣ୍ଡଳରେ ଏକ ହୋଇଯାଏ; ଉଦୟ ହେଲେ ସେମାନେ ପୁନଃ ପୁନଃ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେହିପରି ସବୁ ପରମ ଦେବତାରେ, ମନରେ ଏକ ହୋଇଯାଏ। ତେବେ ଏହି ପୁରୁଷ ଶୁଣେ ନାହିଁ, ଦେଖେ ନାହିଁ, ଆଘ୍ରାଣ କରେ ନାହିଁ, ସ୍ୱାଦ ନିଏ ନାହିଁ, ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ, କହେ ନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ ପାଏ ନାହିଁ, ତ୍ୟାଗ କରେ ନାହିଁ, ଚଳେ ନାହିଁ; ଏହାକୁ 'ଶୋଇଛି' କୁହାଯାଏ।
Praśna 4.3
प्राणाग्रय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति ।
गार्हपत्यो ह
वा एषोऽपानो व्यानोऽन्वाहार्यपचनो यद्गार्हपत्यात् प्रणीयते
प्रणयनादाहवनीयः प्राणः ॥ ४.३ ॥
ପ୍ରାଣରୂପୀ ଅଗ୍ନିମାନେ ଏହି ପୁରରେ (ଶରୀରରେ) ଜାଗି ରହନ୍ତି। ଏହି ଅପାନ ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି; ବ୍ୟାନ ଅନ୍ୱାହାର୍ଯପଚନ, ଯାହା ଗାର୍ହପତ୍ୟରୁ ନିଆଯାଏ; ଏହା ନିଆଯିବା ହେତୁ ଆହବନୀୟ ହେଉଛି ପ୍ରାଣ।
Praśna 4.4
यदुच्छ्वासनिःश्वासावेतावाहुती समं नयतीति स समानः ।
मनो ह वाव यजमानः ।
इष्टफलमेवोदानः ।
स
एनं यजमानमहरहर्ब्रह्म गमयति ॥ ४.४ ॥
ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଶ୍ବାସ ଓ ନିଶ୍ବାସ ଏହି ଦୁଇ ଆହୁତିକୁ ସମାନଭାବରେ ବହନ କରୁଥିବା ସମାନ। ମନ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ଯଜମାନ। ଉଦାନ ହିଁ ଇଷ୍ଟଫଳ। ସେ ଏହି ଯଜମାନକୁ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରହ୍ମ ନିକଟକୁ ନେଇଯାଏ।
Praśna 4.5
अत्रैष देवः स्वप्ने महिमानमनुभवति ।
यद्दृष्टं
दृष्टमनुपश्यति
श्रुतं श्रुतमेवार्थमनुशृणोति देशदिगन्तरैश्च
प्रत्यनुभूतं
पुनः पुनः प्रत्यनुभवति दृष्टं चादृष्टं च श्रुतं
चाश्रुतं
चानुभूतं चाननुभूतं च स्च्चासच्च सर्वं पश्यति सर्वः
पस्यति ॥ ४.५ ॥
ଏଠାରେ ଏହି ଦେବତା ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜର ମହିମା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯାହା ଦେଖିଛନ୍ତି ତାକୁ ପୁନର୍ବାର ଦେଖନ୍ତି; ଯାହା ଶୁଣିଛନ୍ତି ତାକୁ ପୁନର୍ବାର ଶୁଣନ୍ତି; ଦେଶ ଓ ଦିଗର ଅନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି। ଯାହା ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ତାକୁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଦେଖା ଓ ନ ଦେଖା, ଶୁଣା ଓ ନ ଶୁଣା, ଅନୁଭବ ଓ ଅନନୁଭବ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ — ସବୁ ସେ ଦେଖନ୍ତି; ସବୁ ଦେଖନ୍ତି।
Praśna 4.6
स यदा तेजसाऽभिभूतो भवति ।
अत्रैष देवः स्वप्नान्न
पश्यत्यथ यदैतस्मिञ्शरीर एतत्सुखं भवति ॥ ४.६ ॥
ଯେତେବେଳେ ସେ ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏଠାରେ ଏହି ଦେବତା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ତା'ପରେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଶରୀରରେ ଏହି ସୁଖ ହୁଏ।
Praśna 4.7
स यथा सोभ्य वयांसि वसोवृक्षं संप्रतिष्ठन्ते ।
एवं
ह वै तत् सर्वं पर आत्मनि संप्रतिष्ठते ॥ ४.७ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ବାସ ପାଇଁ ଗଛ ଉପରେ ଆସି ରହନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରକୃତରେ ସେ ସମସ୍ତ ପରମ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
Praśna 4.8
पृथिवी च पृथिवीमात्रा चापश्चापोमात्रा च तेजश्च
तेजोमात्रा च वायुश्च वायुमात्रा चाकाशश्चाकाशमात्रा
च चक्षुश्च द्रष्टव्यं च श्रोत्रं च श्रोतव्यं च ग्राणं च
घ्रातव्यं च रसश्च रसयितव्यं च त्वक्च स्पर्शयितव्यं च
वाक्च वक्तव्यं च हस्तौ चादातव्यं चोपस्थश्चानन्दयितव्यं
च पायुश्च विसर्जयितव्यं च यादौ च गन्तव्यं च मनश्च
मन्तव्यं च बुद्धिश्च बोद्धिव्यं चाहङ्कारश्चाहङ्कर्तव्यं च
चित्तं च चेतयितव्यं च तेजश्च विद्योतयितव्यं च प्राणश्च
विद्यारयितव्यं च ॥ ४.८ ॥
ପୃଥିବୀ ଓ ପୃଥିବୀର ସୂକ୍ଷ୍ମମାତ୍ରା, ଜଳ ଓ ଜଳର ସୂକ୍ଷ୍ମମାତ୍ରା, ତେଜ ଓ ତେଜର ସୂକ୍ଷ୍ମମାତ୍ରା, ବାୟୁ ଓ ବାୟୁର ସୂକ୍ଷ୍ମମାତ୍ରା, ଆକାଶ ଓ ଆକାଶର ସୂକ୍ଷ୍ମମାତ୍ରା, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଦ୍ରଷ୍ଟବ୍ୟ, ଶ୍ରୋତ୍ର ଓ ଶ୍ରୋତବ୍ୟ, ଘ୍ରାଣ ଓ ଘ୍ରାତବ୍ୟ, ରସନା ଓ ରସଯିତବ୍ୟ, ତ୍ୱକ ଓ ସ୍ପର୍ଶଯିତବ୍ୟ, ବାକ୍ ଓ ବକ୍ତବ୍ୟ, ହସ୍ତ ଓ ଆଦାତବ୍ୟ, ଉପସ୍ଥ ଓ ଆନନ୍ଦଯିତବ୍ୟ, ପାୟୁ ଓ ବିସର୍ଜଯିତବ୍ୟ, ପାଦ ଓ ଗନ୍ତବ୍ୟ, ମନ ଓ ମନ୍ତବ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବୋଦ୍ଧବ୍ୟ, ଅହଙ୍କାର ଓ ଅହଙ୍କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଚିତ୍ତ ଓ ଚେତଯିତବ୍ୟ, ତେଜ ଓ ବିଦ୍ୟୋତଯିତବ୍ୟ, ଏବଂ ପ୍ରାଣ ଓ ବିଦ୍ଧାରଯିତବ୍ୟ।
Praśna 4.9
एष हि द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता घ्राता रसयिता मन्ता
बोद्धा कर्ता विज्ञानात्मा पुरुषः ।
स परेऽक्षर आत्मनि
सम्प्रतिष्ठते ॥ ४.९ ॥
ଏ ହିଁ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟା, ଶ୍ରୋତା, ଘ୍ରାତା, ରସଯିତା, ମନ୍ତା, ବୋଦ୍ଧା ଓ କର୍ତ୍ତା; ଏ ହିଁ ବିଜ୍ଞାନାତ୍ମା ପୁରୁଷ। ସେ ପରମ ଅକ୍ଷର ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
Praśna 4.10
परमेवाक्षरं प्रतिपद्यते स यो ह वै
तदच्छायमशरीरम्लोहितं
शुभ्रमक्षरं वेदयते यस्तु सोम्य ।
स सर्वज्ञः सर्वो भवति ।
तदेष श्लोकः ॥ ४.१० ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ, ଯିଏ ଛାୟାହୀନ, ଶରୀରହୀନ, ରକ୍ତ ଦୋଷହୀନ, ଶୁଭ୍ର ସେହି ଅକ୍ଷରକୁ ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ପରମ ଅକ୍ଷରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ ହୋଇ ସର୍ବ ହୁଏ। ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
Praśna 4.11
विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः
प्राणा भुतानि संप्रतिष्ठन्ति यत्र
तदक्षरं वेदयते यस्तु सोम्य
स सर्वज्ञः सर्वमेवाविवेशेति ॥ ४.११ ॥
ବିଜ୍ଞାନାତ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ, ପ୍ରାଣସମୂହ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ଅକ୍ଷରକୁ ହେ ସୌମ୍ୟ, ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ ହୋଇ ସବୁରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।