ऋग्वेद · सूक्त 3.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.2.1
वै॒श्वा॒न॒राय॑ धि॒षणा॑मृता॒वृधे॑ घृ॒तं न पू॒तम॒ग्नये॑ जनामसि ।
द्वि॒ता होता॑रं॒ मनु॑षश्च वा॒घतो॑ धि॒या रथं॒ न कुलि॑शः॒ समृ॑ण्वति ॥
वैश्वानरासाठी, ऋताला वाढवणाऱ्या अग्नीसाठी, शुद्ध तुपासारखी स्तुती आम्ही निर्माण करतो; मानवांचे दोन होते, कुशल कारागीर रथ घडवतो तसे, बुद्धीने तो घडवतो.
3.2.2
स रो॑चयज्ज॒नुषा॒ रोद॑सी उ॒भे स मा॒त्रोर॑भवत्पु॒त्र ईड्यः॑ ।
ह॒व्य॒वाळ॒ग्निर॒जर॒श्चनो॑हितो दू॒ळभो॑ वि॒शामति॑थिर्वि॒भाव॑सुः ॥
त्याने जन्मानेच दोन्ही लोक प्रकाशित केले; दोन्ही मातांचा स्तुत्य पुत्र झाला. हव्यवाहन अग्नी, अजर, वनात लपलेला, लोकांचा अतिथी, धनाने तेजस्वी आहे.
3.2.3
क्रत्वा॒ दक्ष॑स्य॒ तरु॑षो॒ विध॑र्मणि दे॒वासो॑ अ॒ग्निं ज॑नयन्त॒ चित्ति॑भिः ।
रु॒रु॒चा॒नं भा॒नुना॒ ज्योति॑षा म॒हामत्यं॒ न वाजं॑ सनि॒ष्यन्नुप॑ ब्रुवे ॥
संकल्पाने व कौशल्याने, वेगवानाच्या अद्भुत कर्मात, देवांनी चित्तांद्वारे अग्नी निर्माण केला. प्रकाश, दीप्ती व तेजाने चमकणाऱ्या महानाला, विजयाची इच्छा करणाऱ्या अश्वाप्रमाणे मी जवळ जाऊन आवाहन करतो.
3.2.4
आ म॒न्द्रस्य॑ सनि॒ष्यन्तो॒ वरे॑ण्यं वृणी॒महे॒ अह्र॑यं॒ वाज॑मृ॒ग्मिय॑म् ।
रा॒तिं भृगू॑णामु॒शिजं॑ क॒विक्र॑तुम॒ग्निं राज॑न्तं दि॒व्येन॑ शो॒चिषा॑ ॥
आनंददायकाकडे, विजयाची इच्छा धरून, वरण्यायोग्य, अजिंक्य, स्तुत्य बल आम्ही निवडतो. भृगूंचे दान, कविबुद्धीच्या उशिजाचा अग्नी, दिव्य ज्वालेने राज्य करणारा, यांना आम्ही निवडतो.
3.2.5
अ॒ग्निं सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जना॒ वाज॑श्रवसमि॒ह वृ॒क्तब॑र्हिषः ।
य॒तस्रु॑चः सु॒रुचं॑ वि॒श्वदे॑व्यं रु॒द्रं य॒ज्ञानां॒ साध॑दिष्टिम॒पसा॑म् ॥
कल्याणासाठी लोकांनी अग्नीला पुढे स्थापले; येथे बर्हिस पसरवून, वाजश्रवसाला. सुंदर तेजस्वी, विश्वदेव्य, रुद्र, यज्ञांचा सिद्धिदाता, कर्मांचा साधक.
3.2.6
पाव॑कशोचे॒ तव॒ हि क्षयं॒ परि॒ होत॑र्य॒ज्ञेषु॑ वृ॒क्तब॑र्हिषो॒ नरः॑ ।
अग्ने॒ दुव॑ इ॒च्छमा॑नास॒ आप्य॒मुपा॑सते॒ द्रवि॑णं धेहि॒ तेभ्यः॑ ॥
हे पावकदीप्ती, तुझे निवासस्थान खरोखर सभोवती आहे; हे होत्या, यज्ञात बर्हिस पसरणाऱ्या माणसांभोवती. हे अग्ने, इच्छा करत दूताप्रमाणे तुझ्याजवळ बसणाऱ्यांना धन दे.
3.2.7
आ रोद॑सी अपृण॒दा स्व॑र्म॒हज्जा॒तं यदे॑नम॒पसो॒ अधा॑रयन् ।
सो अ॑ध्व॒राय॒ परि॑ णीयते क॒विरत्यो॒ न वाज॑सातये॒ चनो॑हितः ॥
जन्मलेल्या या महान अग्नीला जलांनी धारण केले, तेव्हा त्याने द्यावापृथिवी आणि आकाश भरून टाकले. यज्ञासाठी तो कवी सर्वत्र नेला जातो; धन जिंकण्यासाठी वेगवान घोड्याप्रमाणे पुढे ठेवला गेलेला तोच.
3.2.8
न॒म॒स्यत॑ ह॒व्यदा॑तिं स्वध्व॒रं दु॑व॒स्यत॒ दम्यं॑ जा॒तवे॑दसम् ।
र॒थीर्ऋ॒तस्य॑ बृह॒तो विच॑र्षणिर॒ग्निर्दे॒वाना॑मभवत्पु॒रोहि॑तः ॥
हविर्दाता, सुंदर यज्ञ असलेल्या अग्नीला नमन करा; दमन करण्यायोग्य जातवेदसाला आवाहन करा. ऋताचा रथी, महान आणि दूरदर्शी अग्नी देवांचा पुरोहित झाला.
3.2.9
ति॒स्रो य॒ह्वस्य॑ स॒मिधः॒ परि॑ज्मनो अ॒ग्नेर॑पुनन्नु॒शिजो॒ अमृ॑त्यवः ।
तासा॒मेका॒मद॑धु॒र्मर्त्ये॒ भुज॑मुलो॒कमु॒ द्वे उप॑ जा॒मिमी॑यतुः ॥
यह्वाच्या तीन समिधा, दूरवर व्यापलेल्या अग्नीच्या समिधा — जागृत अमर्त्यांनी त्या शुद्ध केल्या. त्यांतील एक मर्त्यांमध्ये भोग म्हणून ठेवली; दोन लोकांकडे आणि आपल्या बांधवांकडे गेल्या.
3.2.10
वि॒शां क॒विं वि॒श्पतिं॒ मानु॑षी॒रिषः॒ सं सी॑मकृण्व॒न्त्स्वधि॑तिं॒ न तेज॑से ।
स उ॒द्वतो॑ नि॒वतो॑ याति॒ वेवि॑ष॒त्स गर्भ॑मे॒षु भुव॑नेषु दीधरत् ॥
वंशांच्या कवीला, वंशांच्या प्रभूला मानवांच्या अन्नांनी एकत्र होऊन, तेजासाठी सुस्थित कुऱ्हाडीसारखे घडवले. तो वर आणि खाली वाहणाऱ्या वाऱ्यांत कंपित होत वेगाने जातो; या लोकांत तो गर्भ धारण करो.
3.2.11
स जि॑न्वते ज॒ठरे॑षु प्रजज्ञि॒वान्वृषा॑ चि॒त्रेषु॒ नान॑द॒न्न सिं॒हः ।
वै॒श्वा॒न॒रः पृ॑थु॒पाजा॒ अम॑र्त्यो॒ वसु॒ रत्ना॒ दय॑मानो॒ वि दा॒शुषे॑ ॥
तो गर्भांमध्ये जागा होतो; जन्मलेला तो वृषभ आहे. तेजस्वींमध्ये तो सिंहासारखा गर्जतो. वैश्वानर, विशाल-तेजस्वी अमर्त्य, दात्याला वसू आणि रत्ने वाटत असतो.
3.2.12
वै॒श्वा॒न॒रः प्र॒त्नथा॒ नाक॒मारु॑हद्दि॒वस्पृ॒ष्ठं भन्द॑मानः सु॒मन्म॑भिः ।
स पू॑र्व॒वज्ज॒नय॑ञ्ज॒न्तवे॒ धनं॑ समा॒नमज्मं॒ पर्ये॑ति॒ जागृ॑विः ॥
वैश्वानर पूर्वीप्रमाणे स्वर्गात चढला; आकाशाच्या पृष्ठभागावर शुभ विचारांसह तळपला. तोच पूर्वीप्रमाणे प्राण्यांसाठी समान धन निर्माण करत, जागरूक होऊन फिरतो.
3.2.13
ऋ॒तावा॑नं य॒ज्ञियं॒ विप्र॑मु॒क्थ्य॑मा यं द॒धे मा॑त॒रिश्वा॑ दि॒वि क्षय॑म् ।
तं चि॒त्रया॑मं॒ हरि॑केशमीमहे सुदी॒तिम॒ग्निं सु॑वि॒ताय॒ नव्य॑से ॥
ऋतवान, यज्ञयोग्य, मेधावी आणि स्तुत्य अशा ज्याला मातरिश्वाने आकाशात आपले निवासस्थान म्हणून स्थापिले, त्या विचित्र तेजाच्या, हरिकेश, सुदीप्त अग्नीची आम्ही कल्याण व नव्या धनासाठी याचना करतो.
3.2.14
शुचिं॒ न याम॑न्निषि॒रं स्व॒र्दृशं॑ के॒तुं दि॒वो रो॑चन॒स्थामु॑ष॒र्बुध॑म् ।
अ॒ग्निं मू॒र्धानं॑ दि॒वो अप्र॑तिष्कुतं॒ तमी॑महे॒ नम॑सा वा॒जिनं॑ बृ॒हत् ॥
शुचि, यज्ञाच्या गतीत सक्रिय, सूर्य पाहणारा, ध्वजेसारखा प्रकाश, आकाशाच्या प्रकाशात स्थित, उषेत जागणारा अग्नी — जो आकाशाचे मस्तक, अविरोधी, बलवान व महान आहे — त्याची आम्ही नमस्कारपूर्वक याचना करतो.
3.2.15
म॒न्द्रं होता॑रं॒ शुचि॒मद्व॑याविनं॒ दमू॑नसमु॒क्थ्यं॑ वि॒श्वच॑र्षणिम् ।
रथं॒ न चि॒त्रं वपु॑षाय दर्श॒तं मनु॑र्हितं॒ सद॒मिद्रा॒य ई॑महे ॥
आनंददायक, होता, शुचि, अद्वैत, गृहपती, स्तुत्य, सर्वदर्शी अशा अग्नीला — सुंदर रथाप्रमाणे, सौंदर्यासाठी तेजस्वी, दर्शनीय, मनूने स्थापिलेल्या आसनावर असलेल्या त्याला — धनासाठी आम्ही याचना करतो.