อุปนิษัท · Bṛhadāraṇyaka 6.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 6.1.1
यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च वेद ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च स्वानां भवति ।
प्राणो वै ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च ।
ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च स्वानां भवति ।
अपि च येषां बुभूषति ।
य एवं वेद ॥ ६.१.१ ॥
ผู้ใดรู้จริงว่าสิ่งที่อาวุโสที่สุดและดีที่สุดคืออะไร ผู้นั้นย่อมเป็นผู้อาวุโสและดีที่สุดในหมู่ญาติของตน ลมหายใจ (ปราณะ) นั้นแลคืออาวุโสที่สุดและดีที่สุด ผู้นั้นย่อมเป็นผู้อาวุโสและดีที่สุดในหมู่ญาติของตน และในหมู่ผู้ที่เขาปรารถนาจะให้เป็นเช่นนั้น ผู้ที่รู้เช่นนี้ย่อมเป็นเช่นนี้
Bṛhadāraṇyaka 6.1.2
यो ह वै वसिष्ठां वेद वसिष्ठः स्वानां भवति ।
वाग्वै वसिष्ठा ।
वसिष्ठः स्वानां भवति ।
अपि च येषां बुभूषति ।
य एवं वेद ॥ ६.१.२ ॥
ผู้ใดรู้จริงว่าวสิษฐาคืออะไร ผู้นั้นย่อมเป็นวสิษฐะในหมู่ญาติของตน วาจาแลคือวสิษฐา ผู้นั้นย่อมเป็นวสิษฐะในหมู่ญาติของตน และในหมู่ผู้ที่เขาปรารถนาจะให้เป็นเช่นนั้น ผู้ที่รู้เช่นนี้ย่อมเป็นเช่นนี้
Bṛhadāraṇyaka 6.1.3
यो ह वै प्रतिष्ठां वेद प्रतितिष्ठति समे ।
प्रतितिष्ठति दुर्गे ।
चक्षुर्वै प्रतिष्ठा ।
चक्षुषा हि समे च दुर्गे च प्रतितिष्ठति ।
प्रतितिष्ठति समे प्रतितिष्ठति दुर्गे ।
य एवं वेद ॥ ६.१.३ ॥
ผู้ใดรู้จริงว่าที่ยึดที่มั่นคืออะไร ผู้นั้นย่อมตั้งมั่นได้ทั้งบนพื้นราบและบนที่ลำบาก ดวงตาแลคือที่ยึดที่มั่น ด้วยดวงตาเขาย่อมตั้งมั่นได้ทั้งบนพื้นราบและบนที่ลำบาก ผู้นั้นย่อมตั้งมั่นได้บนพื้นราบ และตั้งมั่นได้บนที่ลำบาก ผู้ที่รู้เช่นนี้ย่อมเป็นเช่นนี้
Bṛhadāraṇyaka 6.1.4
यो ह वै संपदं वेद सं हास्मै पद्यते यं कामं कामयते ।
श्रोत्रं वै संपत् ।
श्रोत्रे हीमे सर्वे वेदा अभिसंपन्नाः ।
सं हास्मै पद्यते यं कामं कामयते ।
य एवं वेद ॥ ६.१.४ ॥
ผู้ใดรู้จักความเจริญรุ่งเรืองนี้ ความเจริญรุ่งเรืองนั้นย่อมมาถึงเขา และความปรารถนาใดที่เขาปรารถนา ความปรารถนานั้นย่อมสำเร็จแก่เขา การได้ยินแลคือความเจริญรุ่งเรือง เพราะเวทเหล่านี้ทั้งหมดรวมอยู่ในการได้ยินโดยสมบูรณ์ ความปรารถนาใดที่เขาปรารถนา ความปรารถนานั้นย่อมสำเร็จแก่เขา ผู้ที่รู้เช่นนี้ย่อมเป็นเช่นนี้
Bṛhadāraṇyaka 6.1.5
यो ह वा आयतनं वेदायतनं स्वानां भवत्यायतनं जनानाम् ।
मनो वा आयतनम् ।
आयतनं स्वानां भवत्यायतनं जनानाम् ।
य एवं वेद ॥ ६.१.५ ॥
ผู้ใดรู้จักที่อาศัย ผู้นั้นย่อมเป็นที่พึ่งของญาติของตนและเป็นที่พึ่งของผู้คน ใจแลคือที่อาศัย ที่อาศัยย่อมเป็นที่พึ่งของญาติของตนและเป็นที่พึ่งของผู้คน ผู้ที่รู้เช่นนี้ย่อมเป็นเช่นนี้
Bṛhadāraṇyaka 6.1.6
यो ह वै प्रजातिं वेद प्रजायते ह प्रजया पशुभिः ।
रेतो वै प्रजातिः ।
प्रजायते ह प्रजया पशुभिः ।
य एवं वेद ॥ ६.१.६ ॥
ผู้ใดรู้จักการให้กำเนิดบุตร ผู้นั้นย่อมเจริญรุ่งเรืองด้วยบุตรและสัตว์เลี้ยง น้ำอสุจิแลคือการให้กำเนิดบุตร ผู้นั้นย่อมเจริญรุ่งเรืองด้วยบุตรและสัตว์เลี้ยง ผู้ที่รู้เช่นนี้ย่อมเป็นเช่นนี้
Bṛhadāraṇyaka 6.1.7
ते हेमे प्राणा अहंश्रेयसे विवदमाना ब्रह्म जग्मुः ।
तद्धोचुः को नो वसिष्ठ इति ।
तद्धोवाच यस्मिन् व उत्क्रान्त इदं शरीरं पापियो मन्यते स वो वसिष्ठ इति ॥ ६.१.७ ॥
ปราณะทั้งหลายเหล่านั้น ต่างโต้เถียงกันว่าใครจะประเสริฐกว่ากัน จึงไปยังพระพรหม แล้วถามว่า ใครในพวกเราคือวสิษฐะ พระพรหมตรัสตอบว่า ผู้ใดเมื่อจากไปแล้วร่างกายนี้รู้สึกว่าตนเลวลง ผู้นั้นคือวสิษฐะในหมู่พวกเจ้า
Bṛhadāraṇyaka 6.1.8
वाग्घोच्चक्राम ।
सा संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथमशकत मदृते जीवितुमिति ।
ते होचुः यथाकला अवदन्तो वाचा प्राणन्तः प्राणेन पश्यन्तश्चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवमजीविष्मेति ।
प्रविवेश ह वाक् ॥ ६.१.८ ॥
วาจาจึงออกไป หลังจากไปอยู่หนึ่งปีแล้วก็กลับมาถามว่า ไม่มีข้าพเจ้า ท่านจะอยู่ได้อย่างไร ปราณะทั้งหลายตอบว่า เหมือนคนใบ้ที่อยู่โดยไม่พูดด้วยวาจา แต่หายใจด้วยปราณะ เห็นด้วยตา ฟังด้วยหู รู้ด้วยใจ และให้กำเนิดบุตรด้วยน้ำอสุจิ พวกเราก็อยู่มาได้เช่นนั้น วาจาจึงกลับเข้ามาอีก
Bṛhadāraṇyaka 6.1.9
चक्षुर्होच्चक्राम ।
तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथमशकत मदृते जीवितुमिति ।
ते होचुः यथान्धा अपश्यन्तश्चक्षुषा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवमजीविष्मेति ।
प्रविवेश ह चक्षुः ॥ ६.१.९ ॥
ดวงตาจึงออกไป หลังจากไปอยู่หนึ่งปีแล้วก็กลับมาถามว่า ไม่มีข้าพเจ้า ท่านจะอยู่ได้อย่างไร ปราณะทั้งหลายตอบว่า เหมือนคนตาบอดที่อยู่โดยไม่เห็นด้วยตา แต่หายใจด้วยปราณะ พูดด้วยวาจา ฟังด้วยหู รู้ด้วยใจ และให้กำเนิดบุตรด้วยน้ำอสุจิ พวกเราก็อยู่มาได้เช่นนั้น ดวงตาจึงกลับเข้ามาอีก
Bṛhadāraṇyaka 6.1.10
श्रोत्रं होच्चक्राम ।
तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथमशकत मदृते जीवितुमिति ।
ते होचुः यथा बधिरा अशृण्वन्तः श्रोत्रेण प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश्चक्षुषा विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवमजीविष्मेति ।
प्रविवेश ह श्रोत्रम् ॥ ६.१.१० ॥
หูจึงออกไป หลังจากไปอยู่หนึ่งปีแล้วก็กลับมาถามว่า ไม่มีข้าพเจ้า ท่านจะอยู่ได้อย่างไร ปราณะทั้งหลายตอบว่า เหมือนคนหูหนวกที่อยู่โดยไม่ได้ยินด้วยหู แต่หายใจด้วยปราณะ พูดด้วยวาจา เห็นด้วยตา รู้ด้วยใจ และให้กำเนิดบุตรด้วยน้ำอสุจิ พวกเราก็อยู่มาได้เช่นนั้น หูจึงกลับเข้ามาอีก
Bṛhadāraṇyaka 6.1.11
मनो होच्चक्राम ।
तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथमशकत मदृते जीवितुमिति ।
ते होचुः यथा मुग्धा अविद्वांसो मनसा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश्चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण प्रजायमाना रेतसैवमजीविष्मेति ।
प्रविवेश ह मनः ॥ ६.१.११ ॥
ใจจึงออกไป หลังจากไปอยู่หนึ่งปีแล้วก็กลับมาถามว่า ไม่มีข้าพเจ้า ท่านจะอยู่ได้อย่างไร ปราณะทั้งหลายตอบว่า เหมือนคนเขลาที่ไม่รู้ด้วยใจ แต่หายใจด้วยปราณะ พูดด้วยวาจา เห็นด้วยตา ฟังด้วยหู และให้กำเนิดบุตรด้วยน้ำอสุจิ พวกเราก็อยู่มาได้เช่นนั้น ใจจึงกลับเข้ามาอีก
Bṛhadāraṇyaka 6.1.12
रेतो होच्चक्राम ।
तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच कथमशकत मदृते जीवितुमिति ।
ते होचुः यथा क्लीबा अप्रजायमाना रेतासा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश्चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसैवमजीविष्मेति ।
प्रविवेश ह रेतः ॥ ६.१.१२ ॥
น้ำอสุจิได้ออกไป หลังจากไปอยู่หนึ่งปีแล้วก็กลับมาถามว่า พวกเขาจะอยู่ได้อย่างไรโดยไม่มีข้าพเจ้า ปราณะทั้งหลายตอบว่า เหมือนชายที่เป็นขันทีซึ่งไม่ให้กำเนิดบุตร อยู่โดยหายใจด้วยน้ำอสุจิ พูดด้วยปราณะ เห็นด้วยวาจา ฟังด้วยตา รู้ด้วยหู พวกเราก็อยู่มาได้ด้วยใจเช่นนั้น น้ำอสุจิจึงกลับเข้ามาอีก
Bṛhadāraṇyaka 6.1.13
अथ ह प्राण उत्क्रमिष्यन् यथा महासुहयः सैन्धवः पड्वीशशङ्खून्त्संवृहेदेवं हैवेमान् प्राणान्त्संववर्ह ।
ते होचुः मा भगव उत्क्रमीः ।
न वै शक्ष्यामस्त्वदृते जीवितुमिति ।
तस्यो मे बलिं कुरुतेति ।
तथेति ॥ ६.१.१३ ॥
ครั้งนั้น ปราณะกำลังจะจากไป ดุจม้าสินธุพันธุ์ดีที่ใหญ่ถอนหลักที่ผูกอยู่ จะถอนพลังชีวิตเหล่านี้ขึ้นมา ปราณะทั้งหลายจึงกล่าวว่า ท่านผู้เจริญ อย่าจากไปเลย พวกเราจะไม่สามารถอยู่ได้หากไม่มีท่าน จงรับเครื่องบูชาจากพวกเราเถิด ปราณะตอบว่า จงเป็นเช่นนั้นเถิด
Bṛhadāraṇyaka 6.1.14
सा ह वागुवाच यद्वा अहं वसिष्ठास्मि त्वं तद्वसिष्ठोऽसीति ।
यद्वा अहं प्रतिष्ठास्मि त्वं तत्प्रतिष्ठोऽसीति चक्षुः ।
यद्वा अहं संपदस्मि त्वं तत्संपदसीति श्रोत्रम् ।
यद्वा अहमायतनमस्मि त्वं तदायतनमसीति मनः ।
यद्वा अहं प्रजातिरस्मि त्वं तत्प्रजातिरसीति रेतः ।
तस्यो मे किमन्नं किं वास इति ।
यदिदं किञ्चा श्वभ्य आ कृमिभ्य आ कीटपतङ्गेभ्यस्तत्तेऽन्नम् ।
आपो वास इति ।
न ह वा अस्यानन्नं जग्धं भवति नानन्नं प्रतिगृहीतं य एवमेतदनस्यान्नं वेद ।
तद्विद्वांसः श्रोत्रिया अशिष्यन्त आचामन्त्यशित्वाचामन्ति ।
एतमेव तदन्नमनग्नं कुर्वन्तो मन्यन्ते ॥ ६.१.१४ ॥
วาจาจึงกล่าวว่า สิ่งที่ข้าพเจ้าเป็น ท่านก็เป็นวสิษฐะเช่นนั้น ดวงตากล่าวว่า สิ่งที่ข้าพเจ้าเป็นที่ยึดที่มั่น ท่านก็เป็นที่ยึดที่มั่นเช่นนั้น การได้ยินกล่าวว่า สิ่งที่ข้าพเจ้าเป็นความเจริญรุ่งเรือง ท่านก็เป็นความเจริญรุ่งเรืองเช่นนั้น ใจกล่าวว่า สิ่งที่ข้าพเจ้าเป็นที่อาศัย ท่านก็เป็นที่อาศัยเช่นนั้น น้ำอสุจิกล่าวว่า สิ่งที่ข้าพเจ้าเป็นการให้กำเนิดบุตร ท่านก็เป็นการให้กำเนิดบุตรเช่นนั้น ปราณะถามว่า แล้วอาหารของข้าพเจ้าคืออะไร และเครื่องนุ่งห่มคืออะไร คำตอบคือ สิ่งใดที่มีอยู่ในโลกนี้ ตั้งแต่สุนัขจนถึงหนอนและแมลงตัวเล็ก สิ่งนั้นคืออาหารของท่าน น้ำคือเครื่องนุ่งห่มของท่าน ผู้ที่รู้อาหารแห่งอาหารนี้ อาหารที่ไม่ถูกกินย่อมไม่มี และอาหารที่ไม่ถูกรับก็ไม่มี นักปราชญ์ผู้ศึกษาเวทย่อมกินแล้วจึงดื่มน้ำชำระ ครั้นกินแล้วก็ดื่มน้ำชำระ พวกเขาถือว่าอาหารนั้นไม่เปลือยเปล่า