ଉପନିଷଦ · Kauṣītaki 4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kauṣītaki 4.1
अथ गार्ग्यो ह वै बालाकिरनूचानः संस्पृष्ट आस सोऽयमुशिनरेषु संवसन्मत्स्येषु कुरुपञ्चालेषु काशीविदेहेष्विति सहाजातशत्रुं काश्यमेत्योवाच । ब्रह्म ते ब्रवाणीति तं होवाच अजातशत्रुः । सहस्रं दद्मस्त इत्येतस्यां वाचि जनको जनक इति वा उ जना धावन्तीति ॥ ४.१ ॥
ଏବେ ଗାର୍ଗ୍ୟ ବାଳାକି, ଯିଏ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ, ଉଶୀନର, ମତ୍ସ୍ୟ, କୁରୁ-ପାଞ୍ଚାଳ, କାଶୀ-ବିଦେହ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ସେ କାଶୀ ରାଜା ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶ ଦେବି।" ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି କଥା ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ ହଜାର (ଗାଈ) ଦେବୁ। 'ଜନକ, ଜନକ' ବୋଲି ଲୋକେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି।"
Kauṣītaki 4.2
स होवाच बालाकिर्य एवैष आदित्ये पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः । बृहत्पाण्डरवासा अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्तेऽतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा भवति ॥ ४.२ ॥
ବାଳାକି କହିଲେ: ଆଦିତ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଏହି ପୁରୁଷ, ମୁଁ ତାଙ୍କରି ଉପାସନା କରେ। ତାପରେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ସେ ବିଷୟରେ ମୋ ସହ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। ମହାନ, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଭୂତର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତ ଭୂତର ମୂର୍ଧା ବୋଲି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏପରି ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କର ମୂର୍ଧା ହୁଏ।
Kauṣītaki 4.3
स होवाचा बालाकिर्य एवैष चन्द्रमसि पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः सोमो राजान्नस्यात्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो मेवमुपास्तेऽन्नस्यात्मा भवति ॥ ४.३ ॥
ବାଳାକି କହିଲେ: ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଯେଉଁ ଏହି ପୁରୁଷ, ମୁଁ ତାଙ୍କରି ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ସେ ବିଷୟରେ ମୋ ସହ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। ରାଜା ସୋମ, ଅନ୍ନର ଆତ୍ମା ବୋଲି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏପରି ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଅନ୍ନର ଆତ୍ମା ହୁଏ।
Kauṣītaki 4.4
स होवाच बालाकिर्य एवैष विद्युति पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठास्तेजस आत्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते तेजस आत्मा भवति ॥ ४.४ ॥
ବାଳାକି କହିଲେ: ବିଦ୍ୟୁତରେ ଯେଉଁ ଏହି ପୁରୁଷ, ମୁଁ ତାଙ୍କରି ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ସେ ବିଷୟରେ ମୋ ସହ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। ତେଜର ଆତ୍ମା ବୋଲି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏପରି ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ତେଜର ଆତ୍ମା ହୁଏ।
Kauṣītaki 4.5
स होवाच बालाकिर्य एवैष स्तनयित्नौ पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः शब्दस्यात्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते शब्दस्यात्मा भवति ॥ ४.५ ॥
ବାଳାକି କହିଲେ: ମେଘଗର୍ଜନରେ ଯେଉଁ ଏହି ପୁରୁଷ, ମୁଁ ତାଙ୍କରି ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ସେ ବିଷୟରେ ମୋ ସହ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। ଶବ୍ଦର ଆତ୍ମା ବୋଲି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ। ଯିଏ ଏପରି ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଶବ୍ଦର ଆତ୍ମା ହୁଏ।
Kauṣītaki 4.6
स होवाच बालाकिर्य एवैष आकाशे पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः पूर्णमप्रवर्ति ब्रह्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते पूर्यते प्रजया पशुभिर्नो एव स्वयं नास्य प्रजा पुरा कालात्प्रवर्तते ॥ ४.६ ॥
ସେ କହିଲେ: ବାଳାକି, ଆକାଶରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ। ସେତେବେଳେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଚଳ ବ୍ରହ୍ମ' ରୂପେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ। ଯେ ଏହିପରି ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ତାର ସନ୍ତାନ କାଳ ପୂର୍ବରୁ ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ।
Kauṣītaki 4.7
स होवाच बालाकिर्य एवैष वायौ पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा इन्द्रो वैकुण्ठोऽपराजिता सेनेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते । जिष्णुर्ह वापराजिष्णुरन्यतस्यजायी भवति ॥ ४.७ ॥
ସେ କହିଲେ: ବାଳାକି, ବାୟୁରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ। ସେତେବେଳେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ଇନ୍ଦ୍ର, ବୈକୁଣ୍ଠ, ଅଜେୟ ସେନା' ରୂପେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ। ଯେ ଏହିପରି ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ବିଜୟୀ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାର ଶତ୍ରୁ କେହି ହୁଏ ନାହିଁ।
Kauṣītaki 4.8
स होवाच बालाकिर्य एवैषोऽग्नौ पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा विषासहिरिति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते विषासहिर्वान्वेष भवति ॥ ४.८ ॥
ସେ କହିଲେ: ବାଳାକି, ଅଗ୍ନିରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ। ସେତେବେଳେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ସବୁ ସହି ଜିତୁଥିବା' ରୂପେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ। ଯେ ଏହିପରି ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ସବୁ ସହି ଜିତୁଥିବା ହୁଏ।
Kauṣītaki 4.9
स होवाच बालाकिर्य एवैषोऽप्सु पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा नाम्न्यस्यात्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते नाम्न्यस्यात्मा भवतीत्यधिदैवतमथाध्यात्मम् ॥ ४.९ ॥
ସେ କହିଲେ: ବାଳାକି, ଜଳରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ। ସେତେବେଳେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ବିବାଦ କର ନାହିଁ। 'ନାମରେ ଏହାର ଆତ୍ମା' ରୂପେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ। ଯେ ଏହିପରି ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ, ତାର ଆତ୍ମା ନାମରେ ହୁଏ — ଏହା ଅଧିଦୈବତ; ଏବେ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ।
Kauṣītaki 4.10
स होवाच बालाकिर्य एवैष आदर्शे पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः प्रतिरूप इति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते प्रतिरूपो हैवास्य प्रजायामाजायते नाप्रतिरूपः ॥ ४.१० ॥
ବାଳାକି କହିଲେ: ଦର୍ପଣରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ବାଦ କର ନାହିଁ। ଏହାକୁ 'ପ୍ରତିରୂପ' ଜାଣି ଉପାସନା କର। ଯେ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନରେ ପ୍ରତିରୂପ ହିଁ ଜନ୍ମେ, ଅପ୍ରତିରୂପ ନୁହେଁ।
Kauṣītaki 4.11
स होवाच बालाकिर्य एवैष प्रतिश्रुत्कायां पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा द्वितीयोऽनपग इति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते विन्दते द्वितीयाद्द्वितीयवान्भवति ॥ ४.११ ॥
ବାଳାକି କହିଲେ: ପ୍ରତିଧ୍ୱନିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ବାଦ କର ନାହିଁ। 'କଦାପି ଅଲଗା ନ ହେଉଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ' ଜାଣି ଉପାସନା କର। ଯେ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ପାଏ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟବାନ ହୁଏ।
Kauṣītaki 4.12
स होवाच बालाकिर्य एवैष शब्दः पुरुषमन्वेति तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा असुरिति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते नो एव स्वयं नास्य प्रजा पुरा कालात्संमोहमेति ॥ ४.१२ ॥
ବାଳାକି କହିଲେ: ପୁରୁଷଙ୍କ ପଛେ ଚାଲୁଥିବା ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ବାଦ କର ନାହିଁ। 'ଅସୁ' (ପ୍ରାଣ) ଜାଣି ଉପାସନା କର। ଯେ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ସେ ନିଜେ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ମୋହରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
Kauṣītaki 4.13
स होवाच बालाकिर्य एवैष च्छायापुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा मृत्युरिति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते नो एव स्वयं नास्य प्रजा पुरा कालात्प्रमीयते ॥ ४.१३ ॥
ବାଳାକି କହିଲେ: ଛାୟା-ପୁରୁଷ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହାଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ: ଏ ବିଷୟରେ ବାଦ କର ନାହିଁ। 'ମୃତ୍ୟୁ' ଜାଣି ଉପାସନା କର। ଯେ ଏପରି ଉପାସନା କରେ, ସେ ନିଜେ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ମରନ୍ତି ନାହିଁ।
Kauṣītaki 4.14
स होवाच बालाकिर्य एवैष शारीरः पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः प्रजापतिरिति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते प्रजायते प्रजया पशुभिः ॥ ४.१४ ॥
ସେ କହିଲେ: ବାଳାକି କହିଲେ, 'ଶରୀରରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ।' ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହାକୁ ପ୍ରଜାପତି ବୋଲି କୁହ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହାକୁ ପ୍ରଜାପତି ରୂପେ ଉପାସନା କରେ।' ଯିଏ ଏହିପରି ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ସନ୍ତାନ, ପ୍ରଜା ଓ ପଶୁରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।
Kauṣītaki 4.15
स होवाच बालाकिर्य एवैष प्राज्ञ आत्मा येनैतत्पुरुषः सुप्तः स्वप्नमाचरति तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा यमो राजेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते सर्वं हास्मा इदं श्रैष्ठ्याय गम्यते ॥ ४.१५ ॥
ସେ କହିଲେ: ବାଳାକି କହିଲେ, 'ଯେଉଁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଆତ୍ମାଦ୍ୱାରା ଏହି ପୁରୁଷ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ବିଚରଣ କରେ, ସେହି ପ୍ରାଜ୍ଞ ଆତ୍ମାକୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ।' ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହାକୁ ଯମରାଜ ବୋଲି କୁହ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଯମରାଜ ରୂପେ ଉପାସନା କରେ।' ଯିଏ ଏହିପରି ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ, ତାଙ୍କୁ ଏସବୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ମିଳେ।
Kauṣītaki 4.16
स होवाच बालाकिर्य एवैष दक्षिणेऽक्षन्पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा नाम्न आत्माऽग्नेरात्मा ज्योतिष आत्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्त एतेषां सर्वेषामात्मा भवति ॥ ४.१६ ॥
ସେ କହିଲେ: ବାଳାକି କହିଲେ, 'ଡାହାଣ ଆଖିରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ।' ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହାକୁ ନାମର ଆତ୍ମା, ଅଗ୍ନିର ଆତ୍ମା, ଜ୍ୟୋତିର ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ।' ଯିଏ ଏହିପରି ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଏସବୁର ଆତ୍ମା ହୁଏ।
Kauṣītaki 4.17
स होवाच बालाकिर्य एवैष सव्येऽक्षन्पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः सत्यस्यात्मा विद्युत आत्मा तेजस आत्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्त एतेषां सर्वेषामात्मा भवतीति ॥ ४.१७ ॥
ସେ କହିଲେ: ବାଳାକି କହିଲେ, 'ବାମ ଆଖିରେ ଥିବା ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଉପାସନା କରେ।' ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହାକୁ ସତ୍ୟର ଆତ୍ମା, ବିଦ୍ୟୁତର ଆତ୍ମା, ତେଜର ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ।' ଯିଏ ଏହିପରି ଏହାକୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଏସବୁର ଆତ୍ମା ହୁଏ।
Kauṣītaki 4.18
तत उ ह बालाकिस्तूष्णीमास तं होवाचाजातशत्रुरेतावन्नु बालाका३इ इत्येतावद्धीति होवाच बालाकिस्तं होवाचाजातशत्रुर्मृषा वै किल मा समवादयिष्ठा ब्रह्म ते ब्रवाणीति । स होवाच यो वै बालाक एतेषां पुरुषाणां कर्ता यस्य वैतत्कर्म स वै वेदितव्य इति तत उ ह बालाकिः समित्पाणिः प्रतिचक्रामोपायानीति तं होवाचजातशत्रुः प्रतिलोमरूपमेव स्याद्यत्क्षत्रियो ब्राह्मणमुपनयेत् । एहि व्येव त्वा ज्ञपयिष्यामीति तं ह पाणावभिपद्य प्रवव्राज तौ ह सुप्तं पुरुषमीयतुस्तं हाजातशत्रुरामन्त्रयांचक्रे । बृहत्पाण्डरवासः सोमराजन्निति । स उ ह तूष्णीमेव शिश्ये । तत उ हैनं यष्ट्याविचिक्षेप स तत एव समुत्तस्थौ तं होवाचाजातशत्रुः । क्वैष एतद्वालोके पुरुषोऽशयिष्ट क्वैतदभूत्कुत एतदागा३दिति । तत उ ह बालाकिर्न विजज्ञौ ॥ ४.१८ ॥
ସେତେବେଳେ ବାଳାକି ନୀରବ ରହିଲେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବାଳାକି, ଏତିକି କି?' ବାଳାକି କହିଲେ, 'ହଁ, ଏତିକି।' ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ମୋ ସହିତ ମିଥ୍ୟା କହିଲ ଯେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମ କହିବି। ଏହି ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଯିଏ କର୍ତ୍ତା, ଯାହାର ଏହି କର୍ମ, ସେ ହିଁ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ।' ତେବେ ବାଳାକି ହାତରେ ସମିଧ ନେଇ ଫେରିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ ଆସୁଛି।' ଅଜାତଶତ୍ରୁ କହିଲେ, 'କ୍ଷତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଉପନୟନ ଦେବା ଉଲଟା ରୀତି ହେବ। ଆସ, ମୁଁ ନିଜେ ତୁମକୁ ବୁଝାଇବି।' ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ସେମାନେ ଶୋଇଥିବା ଏକ ପୁରୁଷ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, 'ହେ ମହାଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସୋମରାଜା!' ସେ ନୀରବରେ ଶୋଇ ରହିଲେ। ତା'ପରେ ଲାଠିରେ ଛୁଇଁବାରୁ ସେ ଉଠିଲେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ପୁରୁଷ କେଉଁଠି ଶୋଇଥିଲେ? ଏ କେଉଁଠି ଥିଲା? ଏ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା?' ବାଳାକି କିଛି ବୁଝି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
Kauṣītaki 4.19
तं होवाचाजातशत्रुर्यत्रैष एतद्बालाके पुरुषोऽशयिष्ट यत्रैतदभूद्यत एतदागाद्धिता नाम हृदयस्य नाड्यो हृदयात्पुरीततमभिप्रतन्वन्ति तद्यथा सहस्रधा केशो विपाटितस्तावदण्व्यः पिङ्गलस्याणिम्ना तिष्ठन्ति । शुक्लस्य कृष्णस्य पीतस्य लोहितस्येति तासु तदा भवति । यदा सुप्तः स्वप्नं न कञ्चन पश्यत्यस्मिन्प्राण एवैकधा भवति तथैनं वाक्सर्वैर्नामभिः सहाप्येति चक्षुः सर्वै रूपैः सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैः शब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यातैः सहाप्येति स यदा प्रतिबुध्यते यथाग्नेर्ज्वलतो सर्वा दिशो विस्फुलिङ्गा विप्रतिष्ठेरन्नेवमेवैतस्मादात्मनः प्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा देवेभ्यो लोकास्तद्यथा क्षुरः क्षुरध्यानेऽवहितः स्याद्विश्वंभरो वा विश्वंभरकुलाय एवमेवैष प्राज्ञ आत्मेदं शरीरमात्मानमनुप्रविष्ट आ लोमभ्य आ नखेभ्यः ॥ ४.१९ ॥
ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବାଳାକି, ଏହି ପୁରୁଷ ଯେଉଁଠି ଶୋଇଥିଲେ, ଏ ଯେଉଁଠି ଥିଲା, ଏବଂ ଯେଉଁଠୁ ଏ ଆସିଲା, ତାହା ହେଉଛି ହୃଦୟର 'ହିତା' ନାମକ ନାଡ଼ୀସମୂହ। ସେଗୁଡ଼ିକ ହୃଦୟରୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। କେଶକୁ ହଜାର ଭାଗରେ ଚିରିଲେ ଯେତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସେତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ। ପିଙ୍ଗଳ, ଶୁକ୍ଳ, କୃଷ୍ଣ, ପୀତ, ଲୋହିତ ବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକରେ ସେ ରହେ। ନିଦ୍ରିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଏଥିରେ କେବଳ ପ୍ରାଣ ଏକତ୍ର ହୁଏ। ସେତେବେଳେ ବାକ୍ ସମସ୍ତ ନାମ ସହିତ ଏଥିରେ ଲୀନ ହୁଏ; ଚକ୍ଷୁ ସମସ୍ତ ରୂପ ସହିତ, ଶ୍ରୋତ୍ର ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ସହିତ, ମନ ସମସ୍ତ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଲୀନ ହୁଏ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିରୁ ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ଛିଟିକେ, ସେହିପରି ଏହି ଆତ୍ମାରୁ ପ୍ରାଣସମୂହ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ବାହାରେ। ପ୍ରାଣରୁ ଦେବତା, ଦେବତାରୁ ଲୋକ। ଯେପରି ଖୁର ନିଜ ଖୋଳରେ ରଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ବିଶ୍ୱମ୍ଭର ନିଜ ବସାରେ ଥାଏ, ସେହିପରି ଏହି ପ୍ରାଜ୍ଞ ଆତ୍ମା ଏହି ଶରୀରରେ, ରୋମରୁ ନଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।'
Kauṣītaki 4.20
तमेतमात्मानमेतमात्मनोऽन्ववस्यति यथा श्रेष्ठिनं स्वास्तद्यथा श्रेष्ठैः स्वैर्भुङ्क्ते यथा वा श्रेष्ठिनं स्वा भुञ्जन्त्येवमेवैष प्राज्ञात्मैतैरात्मभिर्भुङ्क्ते । एवं वै तमात्मानमेत आत्मानो भुञ्जन्ति । स यावद्ध वा इन्द्र एतमात्मानं न विजज्ञे तावदेनमसुरा अभिबभूवुः । स यदा विजज्ञेऽथ हत्वासुरान्विजित्य सर्वेषां देवानां श्रैष्ठ्यं स्वाराज्यमाधिपत्यं परीयाय एवैवं विद्वान्सर्वान्पाप्मनोऽपहत्य सर्वेषां भूतानां श्रैष्ठ्यं स्वाराज्यमाधिपत्यं पर्येति य एवं वेद य एवं वेद ॥ ४.२० ॥
ଏହି ଆତ୍ମାକୁ, ଏହି ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଏପରି ଖୋଜେ, ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କର ନିଜ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଭୋଗ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେପରି ନିଜ ଲୋକମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଏହି ପ୍ରାଜ୍ଞ ଆତ୍ମା ଏହି ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୋଗ କରେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଏହି ଆତ୍ମାମାନେ ସେହି ଆତ୍ମାକୁ ସେବା କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେ ସମୟ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି ନ ଥିଲେ, ସେତେ ସମୟ ଅସୁରମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ରଖିଥିଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଜାଣିଲେ, ସେତେବେଳେ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଓ ଜିଣି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ଓ ଆଧିପତ୍ୟ ପାଇଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଯେ ବିଦ୍ୱାନ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରି ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ଓ ଆଧିପତ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ।