ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Kauṣītaki 4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kauṣītaki 4.1
अथ गार्ग्यो ह वै बालाकिरनूचानः संस्पृष्ट आस सोऽयमुशिनरेषु संवसन्मत्स्येषु कुरुपञ्चालेषु काशीविदेहेष्विति सहाजातशत्रुं काश्यमेत्योवाच । ब्रह्म ते ब्रवाणीति तं होवाच अजातशत्रुः । सहस्रं दद्मस्त इत्येतस्यां वाचि जनको जनक इति वा उ जना धावन्तीति ॥ ४.१ ॥
ਹੁਣ ਗਾਰਗੀਆ ਬਾਲਾਕੀ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ਼ੀਨਰਾਂ, ਮਤਸਿਆਂ, ਕੁਰੂ-ਪੰਚਾਲਾਂ, ਕਾਸ਼ੀ-ਵਿਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਸੀ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਆਂਗਾ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ (ਗਾਵਾਂ) ਦੇਵਾਂਗੇ। 'ਜਨਕ, ਜਨਕ' ਕਹਿ ਕੇ ਲੋਕ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।"
Kauṣītaki 4.2
स होवाच बालाकिर्य एवैष आदित्ये पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः । बृहत्पाण्डरवासा अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्तेऽतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा भवति ॥ ४.२ ॥
ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਦਿੱਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤਦ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। ਮਹਾਨ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤਰ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹਾ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਮੂਰਧਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਰਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Kauṣītaki 4.3
स होवाचा बालाकिर्य एवैष चन्द्रमसि पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः सोमो राजान्नस्यात्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो मेवमुपास्तेऽन्नस्यात्मा भवति ॥ ४.३ ॥
ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚੰਦਰਮਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। ਰਾਜਾ ਸੋਮ, ਅੰਨ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਨ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Kauṣītaki 4.4
स होवाच बालाकिर्य एवैष विद्युति पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठास्तेजस आत्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते तेजस आत्मा भवति ॥ ४.४ ॥
ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਜ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Kauṣītaki 4.5
स होवाच बालाकिर्य एवैष स्तनयित्नौ पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः शब्दस्यात्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते शब्दस्यात्मा भवति ॥ ४.५ ॥
ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਰਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Kauṣītaki 4.6
स होवाच बालाकिर्य एवैष आकाशे पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः पूर्णमप्रवर्ति ब्रह्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते पूर्यते प्रजया पशुभिर्नो एव स्वयं नास्य प्रजा पुरा कालात्प्रवर्तते ॥ ४.६ ॥
ਉਹ ਬੋਲੇ: ਬਾਲਾਕੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤਦ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਪੂਰਨ, ਅਚੱਲ ਬ੍ਰਹਮ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
Kauṣītaki 4.7
स होवाच बालाकिर्य एवैष वायौ पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा इन्द्रो वैकुण्ठोऽपराजिता सेनेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते । जिष्णुर्ह वापराजिष्णुरन्यतस्यजायी भवति ॥ ४.७ ॥
ਉਹ ਬੋਲੇ: ਬਾਲਾਕੀ, ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤਦ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਇੰਦਰ, ਵੈਕੁੰਠ, ਅਜੇਯ ਸੈਨਾ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
Kauṣītaki 4.8
स होवाच बालाकिर्य एवैषोऽग्नौ पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा विषासहिरिति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते विषासहिर्वान्वेष भवति ॥ ४.८ ॥
ਉਹ ਬੋਲੇ: ਬਾਲਾਕੀ, ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤਦ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Kauṣītaki 4.9
स होवाच बालाकिर्य एवैषोऽप्सु पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा नाम्न्यस्यात्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते नाम्न्यस्यात्मा भवतीत्यधिदैवतमथाध्यात्मम् ॥ ४.९ ॥
ਉਹ ਬੋਲੇ: ਬਾਲਾਕੀ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤਦ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਆਤਮਾ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਅਧਿਦੈਵਤ ਹੈ; ਹੁਣ ਅਧਿਆਤਮ।
Kauṣītaki 4.10
स होवाच बालाकिर्य एवैष आदर्शे पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः प्रतिरूप इति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते प्रतिरूपो हैवास्य प्रजायामाजायते नाप्रतिरूपः ॥ ४.१० ॥
ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਇਸ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। ਇਸਨੂੰ 'ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ' ਜਾਣ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ ਹੀ ਜਨਮਦੇ ਹਨ, ਅਪ੍ਰਤਿਰੂਪ ਨਹੀਂ।
Kauṣītaki 4.11
स होवाच बालाकिर्य एवैष प्रतिश्रुत्कायां पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा द्वितीयोऽनपग इति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते विन्दते द्वितीयाद्द्वितीयवान्भवति ॥ ४.११ ॥
ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਤਿਧੁਨੀ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਇਸ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਕਦੇ ਵੱਖ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ' ਜਾਣ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Kauṣītaki 4.12
स होवाच बालाकिर्य एवैष शब्दः पुरुषमन्वेति तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा असुरिति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते नो एव स्वयं नास्य प्रजा पुरा कालात्संमोहमेति ॥ ४.१२ ॥
ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਧੁਨੀ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਅਸੁ' (ਪ੍ਰਾਣ) ਜਾਣ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ।
Kauṣītaki 4.13
स होवाच बालाकिर्य एवैष च्छायापुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा मृत्युरिति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते नो एव स्वयं नास्य प्रजा पुरा कालात्प्रमीयते ॥ ४.१३ ॥
ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਛਾਇਆ-ਪੁਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਦਿਸਦੇ ਇਸ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰ। 'ਮ੍ਰਿਤਯੂ' ਜਾਣ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਮਰਦੇ।
Kauṣītaki 4.14
स होवाच बालाकिर्य एवैष शारीरः पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः प्रजापतिरिति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते प्रजायते प्रजया पशुभिः ॥ ४.१४ ॥
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਸ ਪੁਰਖ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨਾ ਆਖ। ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤਾਨ, ਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Kauṣītaki 4.15
स होवाच बालाकिर्य एवैष प्राज्ञ आत्मा येनैतत्पुरुषः सुप्तः स्वप्नमाचरति तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा यमो राजेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्ते सर्वं हास्मा इदं श्रैष्ठ्याय गम्यते ॥ ४.१५ ॥
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਸ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪੁਰਖ ਸੌਂਦਿਆਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਸਨੂੰ ਯਮ ਰਾਜਾ ਨਾ ਆਖ। ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਯਮ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Kauṣītaki 4.16
स होवाच बालाकिर्य एवैष दक्षिणेऽक्षन्पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठा नाम्न आत्माऽग्नेरात्मा ज्योतिष आत्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्त एतेषां सर्वेषामात्मा भवति ॥ ४.१६ ॥
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਸ ਪੁਰਖ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਸਨੂੰ ਨਾਮ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਅਗਨੀ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਜੋਤੀ ਦਾ ਆਤਮਾ ਨਾ ਆਖ। ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Kauṣītaki 4.17
स होवाच बालाकिर्य एवैष सव्येऽक्षन्पुरुषस्तमेवाहमुपास इति तं होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्समवादयिष्ठाः सत्यस्यात्मा विद्युत आत्मा तेजस आत्मेति वा अहमेतमुपास इति स यो हैतमेवमुपास्त एतेषां सर्वेषामात्मा भवतीति ॥ ४.१७ ॥
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਾਲਾਕਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਸ ਪੁਰਖ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਸਨੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਤੇਜ ਦਾ ਆਤਮਾ ਨਾ ਆਖ। ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Kauṣītaki 4.18
तत उ ह बालाकिस्तूष्णीमास तं होवाचाजातशत्रुरेतावन्नु बालाका३इ इत्येतावद्धीति होवाच बालाकिस्तं होवाचाजातशत्रुर्मृषा वै किल मा समवादयिष्ठा ब्रह्म ते ब्रवाणीति । स होवाच यो वै बालाक एतेषां पुरुषाणां कर्ता यस्य वैतत्कर्म स वै वेदितव्य इति तत उ ह बालाकिः समित्पाणिः प्रतिचक्रामोपायानीति तं होवाचजातशत्रुः प्रतिलोमरूपमेव स्याद्यत्क्षत्रियो ब्राह्मणमुपनयेत् । एहि व्येव त्वा ज्ञपयिष्यामीति तं ह पाणावभिपद्य प्रवव्राज तौ ह सुप्तं पुरुषमीयतुस्तं हाजातशत्रुरामन्त्रयांचक्रे । बृहत्पाण्डरवासः सोमराजन्निति । स उ ह तूष्णीमेव शिश्ये । तत उ हैनं यष्ट्याविचिक्षेप स तत एव समुत्तस्थौ तं होवाचाजातशत्रुः । क्वैष एतद्वालोके पुरुषोऽशयिष्ट क्वैतदभूत्कुत एतदागा३दिति । तत उ ह बालाकिर्न विजज्ञौ ॥ ४.१८ ॥
ਤਦ ਬਾਲਾਕੀ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਬਾਲਾਕੀ, ਬੱਸ ਇੰਨਾ ਹੀ?' ਬਾਲਾਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹਾਂ, ਬੱਸ ਇੰਨਾ ਹੀ।' ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜੋ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇਹ ਕਰਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ।' ਤਦ ਬਾਲਾਕੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਮਿਧਾ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਪਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।' ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਕਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਪਨਯਨ ਦੇਣਾ ਉਲਟੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਆ, ਮੈਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।' ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਕੋਲ ਗਏ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ, 'ਹੇ ਵੱਡੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤਰਧਾਰੀ ਸੋਮਰਾਜਾ!' ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸੁੱਤਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਠ ਬੈਠਾ। ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਪੁਰਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ? ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਸੀ? ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ?' ਬਾਲਾਕੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ।
Kauṣītaki 4.19
तं होवाचाजातशत्रुर्यत्रैष एतद्बालाके पुरुषोऽशयिष्ट यत्रैतदभूद्यत एतदागाद्धिता नाम हृदयस्य नाड्यो हृदयात्पुरीततमभिप्रतन्वन्ति तद्यथा सहस्रधा केशो विपाटितस्तावदण्व्यः पिङ्गलस्याणिम्ना तिष्ठन्ति । शुक्लस्य कृष्णस्य पीतस्य लोहितस्येति तासु तदा भवति । यदा सुप्तः स्वप्नं न कञ्चन पश्यत्यस्मिन्प्राण एवैकधा भवति तथैनं वाक्सर्वैर्नामभिः सहाप्येति चक्षुः सर्वै रूपैः सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैः शब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यातैः सहाप्येति स यदा प्रतिबुध्यते यथाग्नेर्ज्वलतो सर्वा दिशो विस्फुलिङ्गा विप्रतिष्ठेरन्नेवमेवैतस्मादात्मनः प्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा देवेभ्यो लोकास्तद्यथा क्षुरः क्षुरध्यानेऽवहितः स्याद्विश्वंभरो वा विश्वंभरकुलाय एवमेवैष प्राज्ञ आत्मेदं शरीरमात्मानमनुप्रविष्ट आ लोमभ्य आ नखेभ्यः ॥ ४.१९ ॥
ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਬਾਲਾਕੀ, ਇਹ ਪੁਰਸ਼ ਜਿੱਥੇ ਸੁੱਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਆਇਆ, ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ 'ਹਿਤਾ' ਨਾਮਕ ਨਾੜੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਲ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰੋ ਤਾਂ ਜਿੰਨਾ ਬਾਰੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਸੂਖਮ ਹਨ। ਪਿੰਗਲ, ਸ਼ੁਕਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪੀਤ, ਲੋਹਿਤ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਤਦ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਵਾਕ ਸਾਰੇ ਨਾਮਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅੱਖ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਕੰਨ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਨ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਦ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਜਿਵੇਂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਚੰਗਿਆੜੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕ। ਜਿਵੇਂ ਉਸਤਰਾ ਆਪਣੀ ਖੋਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵੰਭਰ ਆਪਣੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਗਿਆ ਆਤਮਾ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਰੋਮਾਂ ਤੋਂ ਨਹੁੰਆਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।'
Kauṣītaki 4.20
तमेतमात्मानमेतमात्मनोऽन्ववस्यति यथा श्रेष्ठिनं स्वास्तद्यथा श्रेष्ठैः स्वैर्भुङ्क्ते यथा वा श्रेष्ठिनं स्वा भुञ्जन्त्येवमेवैष प्राज्ञात्मैतैरात्मभिर्भुङ्क्ते । एवं वै तमात्मानमेत आत्मानो भुञ्जन्ति । स यावद्ध वा इन्द्र एतमात्मानं न विजज्ञे तावदेनमसुरा अभिबभूवुः । स यदा विजज्ञेऽथ हत्वासुरान्विजित्य सर्वेषां देवानां श्रैष्ठ्यं स्वाराज्यमाधिपत्यं परीयाय एवैवं विद्वान्सर्वान्पाप्मनोऽपहत्य सर्वेषां भूतानां श्रैष्ठ्यं स्वाराज्यमाधिपत्यं पर्येति य एवं वेद य एवं वेद ॥ ४.२० ॥
ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਇਸ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼ ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਗਿਆ ਆਤਮਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਆਤਮਾਵਾਂ ਉਸ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ, ਤਦ ਤੱਕ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਰੱਖਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣਿਆ, ਤਦ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ, ਸਵਰਾਜ ਅਤੇ ਅਧਿਪਤਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ, ਸਵਰਾਜ ਅਤੇ ਅਧਿਪਤਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।