ઉપનિષદો · Māṇḍūkya
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Māṇḍūkya 1
ओमित्येतदक्षरमिदँसर्वं तस्योपव्याख्यानभूतं भवद् भविष्यदिति सर्वमोङ्कार एव।
यच्चान्यत् त्रिकालातीतं तदप्योङ्कार एव ॥ १ ॥
ૐ એ આ અક્ષર જ આ સર્વ છે. જે ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન છે, તે સર્વ ઓંકાર જ છે. અને જે ત્રણે કાળથી પર છે, તે પણ ઓંકાર જ છે.
Māṇḍūkya 2
सर्वं ह्येतद् ब्रह्मायमात्मा ब्रह्म सोऽयमात्मा चतुष्पात् ॥ २ ॥
આ સર્વ બ્રહ્મ જ છે. આ આત્મા બ્રહ્મ છે; અને તે જ આ આત્મા ચાર પાદવાળો છે.
Māṇḍūkya 3
जागरितस्थानो बहिःप्रज्ञः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः स्थूलभुग्वैश्वानरः प्रथमः पादः ॥ ३ ॥
જાગ્રત અવસ્થા જેનું સ્થાન છે, બહાર જાણનાર, સાત અંગો અને ઓગણીસ મુખવાળો, સ્થૂલ ભોગોનો ભોક્તા વૈશ્વાનર—આ પ્રથમ પાદ છે.
Māṇḍūkya 4
स्वप्नस्थानोऽन्तःप्रज्ञः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः प्रविविक्तभुक्तैजसो द्वितीयः पादः ॥ ४ ॥
સ્વપ્ન અવસ્થા જેનું સ્થાન છે, અંદર જાણનાર, સાત અંગો અને ઓગણીસ મુખવાળો, સૂક્ષ્મ ભોગોનો ભોક્તા તૈજસ—આ દ્વિતીય પાદ છે.
Māṇḍūkya 5
यत्र सुप्तो न कञ्चन कामं कामयते न कञ्चन स्वप्नं पश्यति तत् सुषुप्तम् ।
सुषुप्तस्थान एकीभूतः प्रज्ञानघन एवानन्दमयो ह्यानन्दभुक् चेतोमुखः प्राज्ञस्तृतीयः पादः ॥ ५ ॥
જ્યાં સૂતેલો કોઈ કામના કરતો નથી, કોઈ સ્વપ્ન જોતો નથી, તે સુષુપ્તિ. સુષુપ્તિ-સ્થાને એકીભૂત, પ્રજ્ઞાનઘન, આનંદમય અને આનંદનો ભોક્તા, ચેતના જેનું મુખ છે તે પ્રાજ્ઞ ત્રીજો પાદ.
Māṇḍūkya 6
एष सर्वेश्वर एष सर्वज्ञ एषोऽन्तर्याम्येष योनिः सर्वस्य प्रभवाप्ययौ हि भूतानाम् ॥ ६ ॥
આ જ સર્વેશ્વર છે, આ જ સર્વજ્ઞ છે, આ જ અંતર્યામી છે, આ જ સર્વનું યોનિ છે, કારણ કે ભૂતોની ઉત્પત્તિ અને લય આમાંથી જ થાય છે.
Māṇḍūkya 7
नान्तःप्रज्ञं न बहिष्प्रज्ञं नोभयतःप्रज्ञं न प्रज्ञानघनं न प्रज्ञं नाप्रज्ञम् ।
अदृष्टमव्यवहार्यमग्राह्यमलक्षणं अचिन्त्यमव्यपदेश्यमेकात्मप्रत्ययासारं प्रपञ्चोपशमं शान्तं शिवमद्वैतं चतुर्थं मन्यन्ते स आत्मा स विज्ञेयः ॥ ७ ॥
જે આંતરિક પ્રજ્ઞા નથી, બાહ્ય પ્રજ્ઞા નથી, ઉભયતઃ પ્રજ્ઞા નથી, પ્રજ્ઞાનઘન નથી, પ્રજ્ઞ નથી, અપ્રજ્ઞ પણ નથી; જે અદૃષ્ટ, અવ્યવહાર્ય, અગ્રાહ્ય, અલક્ષણ, અચિંત્ય, અવ્યપદેશ્ય છે, જેનો સાર એક આત્મપ્રત્યય છે, જે પ્રપંચનો ઉપશમ છે, શાંત, શિવ, અદ્વૈત છે, તેને ચોથું માને છે. તે જ આત્મા છે, તે જ જાણવા યોગ્ય છે.
Māṇḍūkya 8
सोऽयमात्माध्यक्षरमोङ्करोऽधिमात्रं पादा मात्रा मात्राश्च पादा अकार उकारो मकार इति ॥ ८ ॥
આ જ આત્મા છે, અક્ષર વિષયક ઓંકાર. માત્રાઓ અધિમાત્ર છે; પાદ જ માત્રાઓ છે અને માત્રાઓ જ પાદ છે: અકાર, ઉકાર, મકાર.
Māṇḍūkya 9
जागरितस्थानो वैश्वानरोऽकारः प्रथमा मात्राऽऽप्तेरादिमत्त्वाद्वाऽऽप्नोति ह वै सर्वान् कामानादिश्च भवति य एवं वेद ॥ ९ ॥
જાગ્રત અવસ્થા જેનું સ્થાન છે તે વૈશ્વાનર છે. 'અ'કાર પ્રથમ માત્રા છે, કારણ કે તે વ્યાપ્ત કરે છે અથવા આદિ હોવાથી. જે આ રીતે જાણે છે તે સર્વ કામનાઓ પામે છે અને પ્રથમ બને છે.
Māṇḍūkya 10
स्वप्नस्थानस्तैजस उकारो द्वितीया मात्रोत्कर्षात् उभयत्वाद्वोत्कर्षति ह वै ज्ञानसन्ततिं समानश्च भवति नास्याऽब्रह्मवित्कुले भवति य एवं वेद ॥ १० ॥
સ્વપ્ન અવસ્થા જેનું સ્થાન છે તે તૈજસ છે. 'ઉ'કાર બીજી માત્રા છે, ઉત્કર્ષને કારણે અથવા બંને હોવાને કારણે. તે જ્ઞાનપ્રવાહમાં ઉન્નત થાય છે અને સૌની સમાન બને છે. તેના કુળમાં બ્રહ્મને ન જાણનાર જન્મતો નથી. જે આ રીતે જાણે છે.
Māṇḍūkya 11
सुषुप्तस्थानः प्राज्ञो मकारस्तृतीया मात्रा मितेरपीतेर्वा मिनोति ह वा इदं सर्वमपीतिश्च भवति य एवं वेद ॥ ११ ॥
ગાઢ નિદ્રા અવસ્થા જેનું સ્થાન છે તે પ્રાજ્ઞ છે. 'મ'કાર ત્રીજી માત્રા છે, માપને કારણે અથવા લયને કારણે. તે આ સર્વને માપે છે અથવા આમાં લય પામે છે. જે આ રીતે જાણે છે.
Māṇḍūkya 12
अमात्रश्चतुर्थोऽव्यवहार्यः प्रपञ्चोपशमः शिवोऽद्वैत एवमोङ्कार आत्मैव संविशत्यात्मनाऽऽत्मानं य एवं वेद ॥ १२ ॥
માત્રા વિનાનું ચોથું; વ્યવહારમાં ન આવે તેવું; પ્રપંચનું શમન; શિવ; અદ્વૈત. આ રીતે ઓંકાર જ આત્મા છે; આત્માથી આત્મામાં પ્રવેશે છે. જે આ રીતે જાણે છે.