उपनिषदे · Māṇḍūkya
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Māṇḍūkya 1
ओमित्येतदक्षरमिदँसर्वं तस्योपव्याख्यानभूतं भवद् भविष्यदिति सर्वमोङ्कार एव।
यच्चान्यत् त्रिकालातीतं तदप्योङ्कार एव ॥ १ ॥
ॐ हे अक्षरच हे सर्व आहे. जे भूत, भविष्य व वर्तमान आहे, ते सर्व ओंकारच आहे. आणि जे या तिन्ही कालांच्या पलीकडे आहे, तेही ओंकारच आहे.
Māṇḍūkya 2
सर्वं ह्येतद् ब्रह्मायमात्मा ब्रह्म सोऽयमात्मा चतुष्पात् ॥ २ ॥
हे सर्व ब्रह्मच आहे. हा आत्माच ब्रह्म आहे; आणि तोच हा आत्मा चार पादांचा आहे.
Māṇḍūkya 3
जागरितस्थानो बहिःप्रज्ञः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः स्थूलभुग्वैश्वानरः प्रथमः पादः ॥ ३ ॥
जागृत अवस्था हेच स्थान, बाह्य विषय जाणणारा, सात अंगे व एकोणीस मुखे असलेला, स्थूल भोगांचा भोक्ता वैश्वानर—हा पहिला पाद.
Māṇḍūkya 4
स्वप्नस्थानोऽन्तःप्रज्ञः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः प्रविविक्तभुक्तैजसो द्वितीयः पादः ॥ ४ ॥
स्वप्न अवस्था हेच स्थान, आतील विषय जाणणारा, सात अंगे व एकोणीस मुखे असलेला, सूक्ष्म भोगांचा भोक्ता तैजस—हा दुसरा पाद.
Māṇḍūkya 5
यत्र सुप्तो न कञ्चन कामं कामयते न कञ्चन स्वप्नं पश्यति तत् सुषुप्तम् ।
सुषुप्तस्थान एकीभूतः प्रज्ञानघन एवानन्दमयो ह्यानन्दभुक् चेतोमुखः प्राज्ञस्तृतीयः पादः ॥ ५ ॥
जिथे झोपलेला कोणतीही इच्छा करत नाही, कोणतेही स्वप्न पाहत नाही, ती सुषुप्ती. सुषुप्ती-स्थानी एकीभूत, प्रज्ञानघन, आनंदमय आणि आनंद भोगणारा, चेतना हेच ज्याचे मुख आहे असा प्राज्ञ तिसरा पाद.
Māṇḍūkya 6
एष सर्वेश्वर एष सर्वज्ञ एषोऽन्तर्याम्येष योनिः सर्वस्य प्रभवाप्ययौ हि भूतानाम् ॥ ६ ॥
हाच सर्वेश्वर, हाच सर्वज्ञ, हाच अंतर्यामी, हाच सर्वांचे योनी. कारण भूतांची उत्पत्ती आणि लय यांच्यापासूनच होतात.
Māṇḍūkya 7
नान्तःप्रज्ञं न बहिष्प्रज्ञं नोभयतःप्रज्ञं न प्रज्ञानघनं न प्रज्ञं नाप्रज्ञम् ।
अदृष्टमव्यवहार्यमग्राह्यमलक्षणं अचिन्त्यमव्यपदेश्यमेकात्मप्रत्ययासारं प्रपञ्चोपशमं शान्तं शिवमद्वैतं चतुर्थं मन्यन्ते स आत्मा स विज्ञेयः ॥ ७ ॥
जी आतील प्रज्ञा नाही, बाहेरील प्रज्ञा नाही, उभयतः प्रज्ञा नाही, प्रज्ञानघन नाही, प्रज्ञ नाही, अप्रज्ञही नाही; जी अदृष्ट, अव्यवहार्य, अग्राह्य, अलक्षण, अचिन्त्य, अव्यपदेश्य आहे, जिचा सार एका आत्मप्रत्ययातच आहे, जी प्रपंचाचे उपशमन आहे, शांत, शिव, अद्वैत आहे, तिलाच चौथी मानतात. तोच आत्मा, तोच जाणण्यायोग्य.
Māṇḍūkya 8
सोऽयमात्माध्यक्षरमोङ्करोऽधिमात्रं पादा मात्रा मात्राश्च पादा अकार उकारो मकार इति ॥ ८ ॥
हाच आत्मा, अक्षरासंबंधीचा ओंकार. मात्रा अधिमात्र आहेत; पादच मात्रा आहेत आणि मात्राच पाद आहेत: अकार, उकार, मकार.
Māṇḍūkya 9
जागरितस्थानो वैश्वानरोऽकारः प्रथमा मात्राऽऽप्तेरादिमत्त्वाद्वाऽऽप्नोति ह वै सर्वान् कामानादिश्च भवति य एवं वेद ॥ ९ ॥
जागृत अवस्था हेच स्थान असलेला तो वैश्वानर. 'अ'कार ही पहिली मात्रा आहे, कारण ती व्याप्त करते किंवा आदी असल्याने. असे जाणणारा सर्व कामना प्राप्त करतो आणि प्रथम होतो.
Māṇḍūkya 10
स्वप्नस्थानस्तैजस उकारो द्वितीया मात्रोत्कर्षात् उभयत्वाद्वोत्कर्षति ह वै ज्ञानसन्ततिं समानश्च भवति नास्याऽब्रह्मवित्कुले भवति य एवं वेद ॥ १० ॥
स्वप्न अवस्था हेच स्थान असलेला तो तैजस. 'उ'कार ही दुसरी मात्रा आहे, उत्कर्षामुळे किंवा दोन्ही असल्याने. तो ज्ञानपरंपरेत उन्नत होतो; सर्वांच्या समान होतो. त्याच्या कुलात ब्रह्म न जाणणारा जन्मत नाही. असे जाणणारा.
Māṇḍūkya 11
सुषुप्तस्थानः प्राज्ञो मकारस्तृतीया मात्रा मितेरपीतेर्वा मिनोति ह वा इदं सर्वमपीतिश्च भवति य एवं वेद ॥ ११ ॥
गाढ झोपेची अवस्था हेच स्थान असलेला तो प्राज्ञ. 'म'कार ही तिसरी मात्रा आहे, मितीमुळे किंवा लयामुळे. तो हे सर्व मोजतो किंवा यात लीन होतो. असे जाणणारा.
Māṇḍūkya 12
अमात्रश्चतुर्थोऽव्यवहार्यः प्रपञ्चोपशमः शिवोऽद्वैत एवमोङ्कार आत्मैव संविशत्यात्मनाऽऽत्मानं य एवं वेद ॥ १२ ॥
मात्रारहित चौथा, व्यवहारात न येणारा, प्रपंचाचे शमन, शिव, अद्वैत. असा ओंकार हाच आत्मा; आत्म्याने आत्म्यात प्रवेश करतो. असे जाणणारा.