ઉપનિષદો · Muṇḍaka 1.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Muṇḍaka 1.2.1
तदेतत् सत्यं मन्त्रेषु कर्माणि कवयो
यान्यपश्यंस्तानि त्रेतायां बहुधा संततानि ।
तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः
पन्थाः सुकृतस्य लोके ॥ १.२.१ ॥
આ સત્ય છે: મંત્રોમાં ઋષિઓએ જોયેલાં કર્મો ત્રેતા (વેદો)માં અનેક રીતે વિસ્તરેલાં છે. સત્યકામી જનો, તેમનું નિયમપૂર્વક આચરણ કરો; આ જ આ લોકમાં તમારા સુકૃતનો માર્ગ છે.
Muṇḍaka 1.2.2
यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने ।
तदाऽऽज्यभागावन्तरेणाऽऽहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ १.२.२ ॥
હવ્યવાહન અગ્નિ પ્રજ્વલિત થઈને જ્વાળા ફરકે ત્યારે, બે આજ્યભાગોની વચ્ચે આહુતિઓ અર્પવી.
Muṇḍaka 1.2.3
यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमास-
मचातुर्मास्यमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च ।
अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुत-
मासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥ १.२.३ ॥
દર્શ, પૌર્ણમાસ, ચાતુર્માસ્ય, આગ્રયણ અને અતિથિ-સત્કાર વિના જેનો અગ્નિહોત્ર છે, અને આહુતિ વિના, વૈશ્વદેવ વિના, અવિધિથી હોમ કરનાર, તે તેના સાત લોકોનો નાશ કરે છે.
Muṇḍaka 1.2.4
काली कराली च मनोजवा च
सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा ।
स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी
लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥ १.२.४ ॥
કાળી, કરાળી, મનોજવા, સુલોહિતા, સુધૂમ્રવર્ણા, સ્ફુલિંગિની, વિશ્વરુચી અને લેલાયમાના—દેવીની આ સાત જીભો.
Muṇḍaka 1.2.5
एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं
चाहुतयो ह्याददायन् ।
तं नयन्त्येताः सूर्यस्य रश्मयो यत्र
देवानां पतिरेकोऽधिवासः ॥ १.२.५ ॥
આ પ્રકાશતી જ્વાળાઓ વચ્ચે યથાકાળે વિચરીને આહુતિઓ ગ્રહણ કરનાર યજમાનને, દેવોના એકમાત્ર સ્વામી જ્યાં વસે છે ત્યાં સૂર્યનાં કિરણો લઈ જાય છે.
Muṇḍaka 1.2.6
एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः
सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति ।
प्रियां वाचमभिवदन्त्योऽर्चयन्त्य
एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥ १.२.६ ॥
"આવો, આવો" કહીને તેજસ્વી આહુતિઓ સૂર્યનાં કિરણો દ્વારા યજમાનને વહન કરે છે; પ્રિય વાણીથી સંબોધીને અને સન્માન કરતી તેઓ કહે છે—આ તમારો પુણ્ય, સુકૃતથી મળેલો બ્રહ્મલોક છે.
Muṇḍaka 1.2.7
प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा
अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म ।
एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा
जरामृत्युं ते पुनरेवापि यन्ति ॥ १.२.७ ॥
યજ્ઞરૂપ આ નૌકાઓ ખરેખર નબળી અને અસ્થિર છે; અઢાર અંગોવાળું હીન કર્મ તેમાં કહેવાયું છે. આને જ શ્રેય માનીને આનંદ પામનારા મૂઢ લોકો વારંવાર જરા અને મૃત્યુને પામે છે.
Muṇḍaka 1.2.8
अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः
स्वयं धीराः पण्डितं मन्यमानाः ।
जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा
अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥ १.२.८ ॥
અવિદ્યામાં રહીને, પોતાને ધીર અને પંડિત માનતા મૂઢ લોકો, આંધળાથી દોરાતા આંધળાઓની જેમ ઠોકરો ખાતા ભટકે છે.
Muṇḍaka 1.2.9
अविद्यायां बहुधा वर्तमाना वयं
कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः ।
यत् कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात्
तेनातुराः क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥ १.२.९ ॥
અનેક રીતે અવિદ્યામાં રહીને, 'અમે કૃતાર્થ છીએ' એમ બાળકો જેવા અજ્ઞાનીઓ અભિમાન કરે છે. કર્મ કરનારા આસક્તિથી (સત્ય) જાણતા નથી, તેથી દુઃખી થઈને ક્ષીણ લોકોમાંથી પડે છે.
Muṇḍaka 1.2.10
इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं
नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः ।
नाकस्य पृष्ठे ते सुकृतेऽनुभूत्वेमं
लोकं हीनतरं वा विशन्ति ॥ १.२.१० ॥
ઇષ્ટાપૂર્ત (યજ્ઞ અને પરોપકાર)ને શ્રેષ્ઠ માનતા અતિ મૂઢ લોકો, તેનાથી બીજું કલ્યાણ જાણતા નથી. સ્વર્ગના શિખરે સુકૃતનું ફળ ભોગવીને, તેઓ આ લોકમાં અથવા તેનાથી પણ હીન લોકમાં પ્રવેશે છે.
Muṇḍaka 1.2.11
तपःश्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये
शान्ता विद्वांसो भैक्ष्यचर्यां चरन्तः ।
सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति
यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥ १.२.११ ॥
તપ અને શ્રદ્ધા સાથે જેઓ અરણ્યમાં વસે છે, શાંત અને વિદ્વાન છે, ભિક્ષાચર્યા કરે છે, તેઓ સૂર્યદ્વારથી નિર્મળ થઈને પ્રયાણ કરે છે; જ્યાં તે અમૃત, અવ્યયાત્મા પુરુષ છે.
Muṇḍaka 1.2.12
परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो
निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन ।
तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत्
समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ॥ १.२.१२ ॥
કર્મથી મેળવેલા લોકોની પરીક્ષા કરીને બ્રાહ્મણ વૈરાગ્ય પામે છે; અકૃત (શાશ્વત) કૃત કર્મથી મળતું નથી. તે જ્ઞાન માટે તેણે હાથમાં સમિધ લઈ, વેદજ્ઞ અને બ્રહ્મનિષ્ઠ ગુરુ પાસે જ જવું જોઈએ.
Muṇḍaka 1.2.13
तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक्
प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय ।
येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच
तां तत्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥ १.२.१३ ॥
નજીક આવેલા, સારી રીતે શાંત ચિત્તવાળા અને શમગુણથી યુક્ત એવા તે શિષ્યને તે જ્ઞાની ગુરુએ અક્ષર, સત્ય પુરુષને જાણવા દેનારી તે બ્રહ્મવિદ્યા યથાર્થ રીતે ઉપદેશી.