ઉપનિષદો · Praśna 6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Praśna 6.1
अथ हैनं सुकेशा भारद्वाजः पप्रच्छ ।
भगवन्
हिरण्यनाभः
कौसल्यो राजपुत्रो मामुपेत्यैतं प्रश्नमपृच्छत ।
षोडशकलं
भारद्वाज पुरुषं वेत्थ ।
तमहं कुमारम्ब्रुवं नाहमिमं
वेद ।
यध्यहमिममवेदिषं कथं ते नावक्ष्यमिति ।
समूलो वा
एष परिशुष्यति योऽनृतमभिवदति तस्मान्नार्हम्यनृतं वक्तुम् ।
स तूष्णीं रथमारुह्य प्रवव्राज ।
तं त्वा पृच्छामि क्वासौ
पुरुष इति ॥ ६.१ ॥
ત્યારે સુકેશા ભારદ્વાજે તેમને પૂછ્યું: 'ભગવન્! કોસલના રાજકુમાર હિરણ્યનાભ મારી પાસે આવીને આ પ્રશ્ન પૂછી ગયા: હે ભારદ્વાજ, શું તું ષોડશકલ પુરુષને જાણે છે? મેં તે કુમારને કહ્યું: હું તેને જાણતો નથી. જો હું તેને જાણતો હોત, તો તને કેમ ન કહેત? જે જૂઠું બોલે છે તે મૂળ સહિત સુકાઈ જાય છે; તેથી જૂઠું બોલવું મને યોગ્ય નથી. તે મૌન રહીને રથમાં બેસી ચાલ્યો ગયો. હવે હું તમને પૂછું છું: તે પુરુષ ક્યાં છે?'
Praśna 6.2
तस्मै स होवाच ।
इहैइवान्तःशरीरे सोभ्य स पुरुषो
यस्मिन्नताः षोडशकलाः प्रभवन्तीति ॥ ६.२ ॥
તેણે તેને કહ્યું: હે સૌમ્ય, આ જ શરીરની અંદર તે પુરુષ છે, જેમાંથી આ સોળ કળાઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
Praśna 6.3
स ईक्षाचक्रे ।
कस्मिन्नहमुत्क्रान्त उत्क्रान्तो भविष्यामि
कस्मिन्वा प्रतिष्टिते प्रतिष्टस्यामीति ॥ ६.३ ॥
તેણે વિચાર્યું: કોણ ઉત્ક્રમણ કરે ત્યારે હું ઉત્ક્રમણ કરીશ, અને કોણ સ્થિર હોય ત્યારે હું સ્થિર રહીશ?
Praśna 6.4
स प्राणमसृजत प्राणाच्छ्रद्धां खं वायुर्ज्योतिरापः
पृथिवीन्द्रियं मनः ।
अन्नमन्नाद्वीर्यं तपो मन्त्राः कर्म
लोका
लोकेषु च नाम च ॥ ६.४ ॥
તેણે પ્રાણ સર્જ્યો; પ્રાણમાંથી શ્રદ્ધા, આકાશ, વાયુ, જ્યોતિ, જળ, પૃથ્વી, ઇન્દ્રિયો અને મન. અન્ન, અન્નમાંથી વીર્ય, તપ, મંત્રો, કર્મ, લોકો, અને લોકોમાં નામ.
Praśna 6.5
स यथेमा नध्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रं
प्राप्यास्तं
गच्छन्ति भिध्येते तासां नामरुपे समुद्र इत्येवं प्रोच्यते ।
एवमेवास्य परिद्रष्टुरिमाः षोडशकलाः पुरुषायणाः
पुरुषं
प्राप्यास्तं गच्छन्ति भिध्येते चासां नामरुपे पुरुष इत्येवं
प्रोच्यते स एषोऽकलोऽमृतो भवति तदेष श्लोकः ॥ ६.५ ॥
વહેતી આ નદીઓ સમુદ્ર તરફ જાય છે; સમુદ્રને પામીને અસ્ત પામે છે, તેમનાં નામ-રૂપ ભેદાઈ જાય છે, અને તેને કેવળ 'સમુદ્ર' કહેવાય છે. એ જ રીતે આ દ્રષ્ટાની આ સોળ કળાઓ પુરુષ તરફ જાય છે; પુરુષને પામીને અસ્ત પામે છે, તેમનાં નામ-રૂપ ભેદાઈ જાય છે, અને તેને કેવળ 'પુરુષ' કહેવાય છે. તે કળારહિત અને અમર થાય છે. આ વિષયે એક શ્લોક છે.
Praśna 6.6
अरा इव रथनाभौ कला यस्मिन्प्रतिष्टिताः ।
तं वेध्यं पुरुषं वेद यथ मा वो मृत्युः परिव्यथा इति ॥ ६.६ ॥
રથના ચક્રની નાભિમાં જેમ આરા જોડાયેલા હોય છે, તેમ જેમાં સર્વ કળાઓ પ્રતિષ્ઠિત છે, તે વેધ્ય પુરુષને જાણો, જેથી મૃત્યુ તમને પીડા ન આપે.
Praśna 6.7
तान् होवाचैतावदेवाहमेतत् परं ब्रह्म वेद ।
नातः
परमस्तीति ॥ ६.७ ॥
તેમને તેણે કહ્યું: "આટલું જ હું આ પરબ્રહ્મને જાણું છું. એનાથી પર બીજું કંઈ નથી."
Praśna 6.8
ते तमर्चयन्तस्त्वं हि नः पिता योऽस्माकमविध्यायाः
परं परं तारयसीति ।
नमः परमऋषिभ्यो नमः
परमऋषिभ्यः ॥ ६.८ ॥
તેમને વંદન કરીને તેઓ બોલ્યા: "તમે જ અમારા પિતા છો; અવિદ્યાથી પાર, પરથી પરમાં અમને તારનાર." પરમ ઋષિઓને નમસ્કાર, પરમ ઋષિઓને નમસ્કાર.