ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Praśna 6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Praśna 6.1
अथ हैनं सुकेशा भारद्वाजः पप्रच्छ ।
भगवन्
हिरण्यनाभः
कौसल्यो राजपुत्रो मामुपेत्यैतं प्रश्नमपृच्छत ।
षोडशकलं
भारद्वाज पुरुषं वेत्थ ।
तमहं कुमारम्ब्रुवं नाहमिमं
वेद ।
यध्यहमिममवेदिषं कथं ते नावक्ष्यमिति ।
समूलो वा
एष परिशुष्यति योऽनृतमभिवदति तस्मान्नार्हम्यनृतं वक्तुम् ।
स तूष्णीं रथमारुह्य प्रवव्राज ।
तं त्वा पृच्छामि क्वासौ
पुरुष इति ॥ ६.१ ॥
ਤਦ ਸੁਕੇਸ਼ਾ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਭਗਵਨ! ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਿਰਣਯਨਾਭ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛ ਗਏ: ਹੇ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੋਲਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੱਸਦਾ? ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਰੱਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਉਹ ਪੁਰਖ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?'
Praśna 6.2
तस्मै स होवाच ।
इहैइवान्तःशरीरे सोभ्य स पुरुषो
यस्मिन्नताः षोडशकलाः प्रभवन्तीति ॥ ६.२ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸੌਮਯ, ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Praśna 6.3
स ईक्षाचक्रे ।
कस्मिन्नहमुत्क्रान्त उत्क्रान्तो भविष्यामि
कस्मिन्वा प्रतिष्टिते प्रतिष्टस्यामीति ॥ ६.३ ॥
ਉਸ ਨੇ ਵਿਚਾਰਿਆ: ਕਿਸ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਤੇ ਮੈਂ ਨਿਕਲਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਟਿਕੇ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਟਿਕਾਂਗਾ?
Praśna 6.4
स प्राणमसृजत प्राणाच्छ्रद्धां खं वायुर्ज्योतिरापः
पृथिवीन्द्रियं मनः ।
अन्नमन्नाद्वीर्यं तपो मन्त्राः कर्म
लोका
लोकेषु च नाम च ॥ ६.४ ॥
ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਰਚਿਆ; ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾ, ਆਕਾਸ਼, ਵਾਯੂ, ਜੋਤਿ, ਜਲ, ਧਰਤੀ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ। ਅੰਨ, ਅੰਨ ਤੋਂ ਵੀਰਜ, ਤਪ, ਮੰਤਰ, ਕਰਮ, ਲੋਕ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮ।
Praśna 6.5
स यथेमा नध्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रं
प्राप्यास्तं
गच्छन्ति भिध्येते तासां नामरुपे समुद्र इत्येवं प्रोच्यते ।
एवमेवास्य परिद्रष्टुरिमाः षोडशकलाः पुरुषायणाः
पुरुषं
प्राप्यास्तं गच्छन्ति भिध्येते चासां नामरुपे पुरुष इत्येवं
प्रोच्यते स एषोऽकलोऽमृतो भवति तदेष श्लोकः ॥ ६.५ ॥
ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ 'ਸਮੁੰਦਰ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਪੁਰਖ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ 'ਪੁਰਖ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਲਾਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।
Praśna 6.6
अरा इव रथनाभौ कला यस्मिन्प्रतिष्टिताः ।
तं वेध्यं पुरुषं वेद यथ मा वो मृत्युः परिव्यथा इति ॥ ६.६ ॥
ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਅਰੇ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਵੇਧਯੋਗ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੌਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਕਰੇ।
Praśna 6.7
तान् होवाचैतावदेवाहमेतत् परं ब्रह्म वेद ।
नातः
परमस्तीति ॥ ६.७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਤਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
Praśna 6.8
ते तमर्चयन्तस्त्वं हि नः पिता योऽस्माकमविध्यायाः
परं परं तारयसीति ।
नमः परमऋषिभ्यो नमः
परमऋषिभ्यः ॥ ६.८ ॥
ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ: "ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈਂ; ਅਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਪਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਾਨੂੰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ।" ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।