ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು · Taittirīya 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Taittirīya 2.1
ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम् । तदेषाऽभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् ।
सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चितेति ॥ तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः संभूतः । आकाशाद्वायुः ।
वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्योऽन्नम् । अन्नाद्रेतः । रेतसः पुरुषः ।
स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । अयं दक्षिणः पक्षः । अयमुत्तरः पक्षः । अयमात्मा ।
इदं पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.१ ॥
ಓಂ. ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಪರಮವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಕುರಿತು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಬ್ರಹ್ಮವು ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ, ಅನಂತ. ಹೃದಯ-ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ, ಪರಮ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅದು ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದವನು, ಸರ್ವಜ್ಞ ಬ್ರಹ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ ಆಕಾಶ ಉಂಟಾಯಿತು; ಆಕಾಶದಿಂದ ವಾಯು, ವಾಯುವಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನೀರು, ನೀರಿನಿಂದ ಭೂಮಿ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಓಷಧಿಗಳು, ಓಷಧಿಗಳಿಂದ ಅನ್ನ, ಅನ್ನದಿಂದ ರೇತಸ್ಸು, ರೇತಸ್ಸಿನಿಂದ ಪುರುಷ. ಈ ಪುರುಷನು ಅನ್ನರಸಮಯ. ಇದೇ ಅವನ ತಲೆ, ಇದು ಬಲ ಪಕ್ಷ, ಇದು ಎಡ ಪಕ್ಷ, ಇದು ಆತ್ಮ (ದೇಹ), ಇದು ಬಾಲ ಮತ್ತು ಆಧಾರ. ಇದರ ಕುರಿತು ಈ ಶ್ಲೋಕವೂ ಇದೆ.
Taittirīya 2.2
अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवीँ श्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपि यन्त्यन्ततः ।
अन्नँ हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति । येऽन्नं ब्रह्मोपासते ।
अन्नँ हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते ।
अद्यतेऽत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति । तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः ।
तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम्। अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः ।
व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.२ ॥
ಅನ್ನದಿಂದಲೇ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಅನ್ನದಿಂದಲೇ ಅವು ಬದುಕುತ್ತವೆ, ಕೊನೆಗೆ ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ನವೇ ಹಿರಿಯದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸರ್ವೌಷಧ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅನ್ನವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಉಪಾಸಿಸುವವರು ಎಲ್ಲ ಅನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನ್ನದಿಂದ ಭೂತಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಅನ್ನದಿಂದಲೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅದು ತಿನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂತಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಅನ್ನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆ ಅನ್ನರಸಮಯ ಆತ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ, ಒಳಗಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಆತ್ಮವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣಮಯ. ಅದರಿಂದ ಇದು ತುಂಬಿದೆ. ಅದೂ ಪುರುಷಾಕಾರದ್ದೇ. ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇದೂ ಪುರುಷಾಕಾರ. ಅದರ ಪ್ರಾಣವೇ ತಲೆ; ವ್ಯಾನ ಬಲ ಪಕ್ಷ; ಅಪಾನ ಎಡ ಪಕ್ಷ; ಆಕಾಶವೇ ಆತ್ಮ (ದೇಹ); ಭೂಮಿ ಬಾಲ ಮತ್ತು ಆಧಾರ. ಇದರ ಕುರಿತು ಈ ಶ್ಲೋಕವೂ ಇದೆ.
Taittirīya 2.3
प्राणं देवा अनु प्राणन्ति । मनुष्याः पशवश्च ये । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यते । सर्वमेव त आयुर्यन्ति ।
ये प्राणं ब्रह्मोपासते । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा ।
यः पूर्वस्य तस्माद्वा एतस्मात् प्राणमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव ।
तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य यजुरेव शिरः । ऋग्दक्षिणः पक्षः । सामोत्तरः पक्षः । आदेश आत्मा ।
अथर्वाङ्गिरसः पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.३ ॥
ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಪ್ರಾಣ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾರೆ; ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಶುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಪ್ರಾಣವೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಯುಸ್ಸು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಯುಸ್ಸು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಉಪಾಸಿಸುವವರಿಗೆ ಪ್ರಾಣವೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಯುಸ್ಸು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಯುಸ್ಸು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಅವನ ಶಾರೀರ ಆತ್ಮ. ಹಿಂದಿನ, ಈ ಪ್ರಾಣಮಯ ಆತ್ಮದಿಂದ, ಮನೋಮಯವಾದ ಬೇರೊಂದು ಅಂತರ ಆತ್ಮವಿದೆ; ಅದರಿಂದ ಇದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಅದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪುರುಷರೂಪವೇ. ಅದರ ತಲೆ ಯಜುಸ್ಸು, ಬಲ ರೆಕ್ಕೆ ಋಕ್ಕು, ಎಡ ರೆಕ್ಕೆ ಸಾಮ, ಆದೇಶ ಆತ್ಮ. ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸರು ಅದರ ಬಾಲ ಮತ್ತು ಆಧಾರ. ಇದರ ಕುರಿತು ಈ ಶ್ಲೋಕವೂ ಇದೆ.
Taittirīya 2.4
यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कदाचनेति । तस्यैष एव शारीर आत्मा ।
यः पूर्वस्य तस्माद्वा एतस्मान्मनोमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव ।
तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य श्रद्धैव शिरः । ऋतं दक्षिणः पक्षः । सत्यमुत्तरः पक्षः । योग आत्मा ।
महः पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.४ ॥
ವಾಕ್ಕು ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಪಡೆಯದೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೋ, ಬ್ರಹ್ಮದ ಆನಂದವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಎಂದಿಗೂ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಅವನ ಶಾರೀರ ಆತ್ಮ. ಹಿಂದಿನ, ಈ ಮನೋಮಯ ಆತ್ಮದಿಂದ, ವಿಜ್ಞಾನಮಯವಾದ ಬೇರೊಂದು ಅಂತರ ಆತ್ಮವಿದೆ; ಅದರಿಂದ ಇದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಅದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪುರುಷರೂಪವೇ. ಅದರ ತಲೆ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಬಲ ರೆಕ್ಕೆ ಋತ, ಎಡ ರೆಕ್ಕೆ ಸತ್ಯ, ಯೋಗ ಆತ್ಮ. ಮಹಸ್ ಅದರ ಬಾಲ ಮತ್ತು ಆಧಾರ. ಇದರ ಕುರಿತು ಈ ಶ್ಲೋಕವೂ ಇದೆ.
Taittirīya 2.5
विज्ञानं यज्ञं तनुते । कर्माणि तनुतेऽपि च । विज्ञानं देवाः सर्वे । ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद ।
तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति शरीरे पाप्मनो हित्वा । सर्वान्कामान्समश्नुत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ।
तस्माद्वा एतस्माद्विज्ञानमयात् । अन्योऽन्तर आत्माऽऽनन्दमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव ।
तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्रियमेव शिरः । मोदो दक्षिणः पक्षः । प्रमोद उत्तरः पक्षः ।
आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.५ ॥
ವಿಜ್ಞಾನವು ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ; ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಜ್ಞಾನವೇ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಯಾರಾದರೂ ತಿಳಿದರೆ, ಅದರಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾದ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಪಾಪಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಅವನ ಶಾರೀರ ಆತ್ಮ. ಹಿಂದಿನ, ಈ ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಆತ್ಮದಿಂದ, ಆನಂದಮಯವಾದ ಬೇರೊಂದು ಅಂತರ ಆತ್ಮವಿದೆ; ಅದರಿಂದ ಇದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಅದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪುರುಷರೂಪವೇ. ಅದರ ತಲೆ ಪ್ರಿಯವೇ, ಬಲ ರೆಕ್ಕೆ ಮೋದ, ಎಡ ರೆಕ್ಕೆ ಪ್ರಮೋದ. ಆನಂದವೇ ಆತ್ಮ. ಬ್ರಹ್ಮ ಅದರ ಬಾಲ ಮತ್ತು ಆಧಾರ. ಇದರ ಕುರಿತು ಈ ಶ್ಲೋಕವೂ ಇದೆ.
Taittirīya 2.6
असन्नेव स भवति असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा ।
यः पूर्वस्य अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चन गच्छी३ । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य कश्चित्समश्नुता ३ उ ।
सोऽकामयत । बहुभ्यां प्रजायेयेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । इदँ सर्वमसृजत । यदिदं किञ्च । तत्सृष्ट्वा ।
तदेवानुप्राविशत् । तदनुप्रविश्य । सच्च त्यच्चाभवत् । निरुक्तं चानिरुक्तं च । निलयनं चानिलयनं च । विज्ञानं चाविज्ञानं च ।
सत्यं चानृतं च । सत्यमभवत् । यदिदं किञ्च । तत्सत्यमित्याचक्षते । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.६ ॥
ಅದು ಇದ್ದರೆ 'ಬ್ರಹ್ಮವು ಅಸತ್' ಎಂದು ತಿಳಿದವನು ಅಸತ್ತಾಗುತ್ತಾನೆ. 'ಬ್ರಹ್ಮವಿದೆ' ಎಂದು ತಿಳಿದರೆ, ಅವನನ್ನು ಸತ್ತಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಅವನ ಶಾರೀರ ಆತ್ಮ. ಹಿಂದಿನದರ ಕುರಿತ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು: ಅರಿಯದವನಾಗಿ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರೂ ಹೋಗುತ್ತಾರೆಯೇ, ಅಥವಾ ತಿಳಿದವನಾಗಿ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆಯೇ? ಅವನು 'ನಾನು ಅನೇಕನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಬೇಕು' ಎಂದು ಬಯಸಿದನು. ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ಇಲ್ಲಿರುವುದೇನೇ ಆಗಿರಲಿ. ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅದರೊಳಗೇ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸತ್ತೂ ತ್ಯತ್ತೂ ಆದನು; ನಿರುಕ್ತವೂ ಅನಿರುಕ್ತವೂ, ನಿಲಯನವೂ ಅನಿಲಯನವೂ, ವಿಜ್ಞಾನವೂ ಅವಿಜ್ಞಾನವೂ, ಸತ್ಯವೂ ಅನೃತವೂ ಆದನು. ಸತ್ಯವೇ ಆದನು. ಇಲ್ಲಿರುವುದೇನೇ ಆಗಿರಲಿ ಅದನ್ನು 'ಸತ್ಯ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಕುರಿತು ಈ ಶ್ಲೋಕವೂ ಇದೆ.
Taittirīya 2.7
असद्वा इदमग्र आसीत् । ततो वै सदजायत । तदात्मानँ स्वयमकुरुत । तस्मात्तत्सुकृतमुच्यत इति । यद्वै तत् सुकृतम् ।
रसो वै सः । रसँ ह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दी भवति । को ह्येवान्यात्कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् ।
एष ह्येवानन्दयाति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति ।
यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.७ ॥
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅಸತ್ತೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಸತ್ತು ಹುಟ್ಟಿತು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನೇ ತಾನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು 'ಸುಕೃತ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದು ಸುಕೃತವೋ ಅದೇ ರಸ. ಆ ರಸವನ್ನು ಪಡೆದು ಇವನು ಆನಂದಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಈ ಆನಂದ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಯಾರು ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಯಾರು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು? ಇವನೇ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಾಣದ, ಆತ್ಮೇತರವಾದ, ವರ್ಣಿಸಲಾಗದ, ಆಧಾರರಹಿತವಾದುದರಲ್ಲಿ ಅಭಯದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಅಭಯವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೇದವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅವನಿಗೆ ಭಯವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಭೇದವನ್ನು ಕಾಣುವ ಅರಿವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಅದೇ ಭಯ. ಇದರ ಕುರಿತು ಈ ಶ್ಲೋಕವೂ ಇದೆ.
Taittirīya 2.8
भीषाऽस्माद्वातः पवते । भीषोदेति सूर्यः । भीषाऽस्मादग्निश्चेन्द्रश्च । मृत्युर्धावति पञ्चम इति । सैषाऽऽनन्दस्य मीमाँसा भवति ।
युवा स्यात्साधुयुवाऽध्यायकः । आशिष्ठो द्रढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तस्य पूर्णा स्यात् । स एको मानुष आनन्दः ।
ते ये शतं मानुषा आनन्दाः । स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः ।
स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं देवगन्धर्वाणामानन्दाः । स एकः पितृणां चिरलोकलोकानामानन्दः ।
स एक आजानजानां देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतमाजानजानां देवानामानन्दाः ।
स एकः कर्मदेवानां देवानामानन्दः । ये कर्मणा देवानपि यन्ति । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः ।
स एको देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं देवानामानन्दाः । स एक इन्द्रस्याऽऽनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ।
ते ये शतमिन्द्रस्याऽऽनन्दाः । स एको बृहस्पतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः । स एकः प्रजापतेरानन्दः ।
श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः । स एको ब्रह्मण आनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । स यश्चायं पुरुषे ।
यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात्प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रामति ।
एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.८ ॥
ಇದರ ಭಯದಿಂದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ; ಇದರ ಭಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರ ಭಯದಿಂದ ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ, ಐದನೆಯವನಾದ ಮೃತ್ಯು ಓಡುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಆನಂದದ ಮೀಮಾಂಸೆ. ಒಬ್ಬ ಯುವಕನಿರಲಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ಯುವಕ, ವೇದಾಧ್ಯಾಯಿ, ಅತಿ ದೃಢ, ಅತಿ ಬಲಶಾಲಿ. ಅವನಿಗೆ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಮಿ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ತುಂಬಿರಲಿ. ಅದು ಮನುಷ್ಯರ ಒಂದು ಆನಂದ. ಮನುಷ್ಯರ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಮನುಷ್ಯ-ಗಂಧರ್ವರ ಒಂದು ಆನಂದ, ಶ್ರೋತ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಕಾಮರಹಿತನಿಗೆ. ಮನುಷ್ಯ-ಗಂಧರ್ವರ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ದೇವ-ಗಂಧರ್ವರ ಒಂದು ಆನಂದ. ದೇವ-ಗಂಧರ್ವರ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಚಿರಕಾಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪಿತೃಗಳ ಒಂದು ಆನಂದ. ಅದು ಆಜಾನಜ ದೇವತೆಗಳ ಒಂದು ಆನಂದ. ಆಜಾನಜ ದೇವತೆಗಳ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಕರ್ಮದೇವತೆಗಳ ಒಂದು ಆನಂದ, ಕರ್ಮದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಸೇರುವವರ. ಕರ್ಮದೇವತೆಗಳ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ದೇವತೆಗಳ ಒಂದು ಆನಂದ. ದೇವತೆಗಳ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಇಂದ್ರನ ಒಂದು ಆನಂದ. ಇಂದ್ರನ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಒಂದು ಆನಂದ. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಒಂದು ಆನಂದ. ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ನೂರು ಆನಂದಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ಆನಂದ. ಪುರುಷನಲ್ಲಿರುವುದು ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯನಲ್ಲಿರುವುದು ಒಂದೇ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುವವನು ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಹೊರಟು ಅನ್ನಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಾಣಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು, ಮನೋಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು, ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು, ಆನಂದಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವೂ ಇದೆ.
Taittirīya 2.9
यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेत कुतश्चनेति । एतँ ह वाव न तपति । किमहँ साधु नाकरवम् ।
किमहं पापमकरवमिति । स य एवं विद्वानेते आत्मानँ स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मानँ स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ २.९ ॥
ಯಾವುದರಿಂದ ಮಾತುಗಳು ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಲಾರದೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆಯೋ, ಬ್ರಹ್ಮದ ಆನಂದವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ. 'ನಾನು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ?' ಅಥವಾ 'ನಾನು ಪಾಪವನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡಿದೆ?' ಎಂಬ ಸಂತಾಪ ಅವನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಬಲ್ಲವನು ಈ ಎರಡರಿಂದಲೂ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ನಿಜವಾಗಿ ಎರಡರಿಂದಲೂ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಉಪನಿಷತ್ತು.