ଉପନିଷଦ · Taittirīya 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Taittirīya 2.1
ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम् । तदेषाऽभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् ।
सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चितेति ॥ तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः संभूतः । आकाशाद्वायुः ।
वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्योऽन्नम् । अन्नाद्रेतः । रेतसः पुरुषः ।
स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । अयं दक्षिणः पक्षः । अयमुत्तरः पक्षः । अयमात्मा ।
इदं पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.१ ॥
ଓଁ। ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପରମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏ ବିଷୟରେ ଏହା କୁହାଯାଇଛି: ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଅନନ୍ତ। ଯିଏ ଜାଣେ ଯେ ସେ ହୃଦୟ-ଗୁହାରେ, ପରମ ଆକାଶରେ ନିହିତ, ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ କାମନା ଭୋଗ କରେ। ଏହି ଆତ୍ମାରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଆକାଶରୁ ବାୟୁ, ବାୟୁରୁ ଅଗ୍ନି, ଅଗ୍ନିରୁ ଜଳ, ଜଳରୁ ପୃଥିବୀ, ପୃଥିବୀରୁ ଔଷଧି, ଔଷଧିରୁ ଅନ୍ନ, ଅନ୍ନରୁ ରେତସ୍, ରେତସ୍ରୁ ପୁରୁଷ। ଏହି ପୁରୁଷ ଅନ୍ନରସମୟ। ଏହା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଏହା ଡାହାଣ ପକ୍ଷ, ଏହା ବାମ ପକ୍ଷ, ଏହା ଆତ୍ମା (ଶରୀର) ଏବଂ ଏହା ପୁଚ୍ଛ ଓ ଆଧାର। ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Taittirīya 2.2
अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवीँ श्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपि यन्त्यन्ततः ।
अन्नँ हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति । येऽन्नं ब्रह्मोपासते ।
अन्नँ हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते ।
अद्यतेऽत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति । तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः ।
तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम्। अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः ।
व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.२ ॥
ଅନ୍ନରୁ ହିଁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମନ୍ତି। ଅନ୍ନଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଶେଷରେ ତାହାରି ମଧ୍ୟକୁ ଫେରନ୍ତି। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ନ ହିଁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ; ସେଥିପାଇଁ ତାହାକୁ ସର୍ବୌଷଧି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅନ୍ନରୁ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି, ଜନ୍ମି ଅନ୍ନଦ୍ୱାରା ବଢ଼ନ୍ତି। ତାହା ଖାଦ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ; ସେଥିପାଇଁ ତାହାକୁ ଅନ୍ନ କୁହାଯାଏ। ସେହି ଅନ୍ନରସମୟ ଆତ୍ମାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିତରର ଆଉ ଏକ ଆତ୍ମା ପ୍ରାଣମୟ। ତାହାଦ୍ୱାରା ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷାକାର। ତଦନୁସାରେ ଏହା ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷାକାର। ତାହାର ପ୍ରାଣ ହିଁ ମୁଣ୍ଡ; ବ୍ୟାନ ଡାହାଣ ପକ୍ଷ; ଅପାନ ବାମ ପକ୍ଷ; ଆକାଶ ଆତ୍ମା (ଶରୀର); ପୃଥିବୀ ପୁଚ୍ଛ ଓ ଆଧାର। ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Taittirīya 2.3
प्राणं देवा अनु प्राणन्ति । मनुष्याः पशवश्च ये । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यते । सर्वमेव त आयुर्यन्ति ।
ये प्राणं ब्रह्मोपासते । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा ।
यः पूर्वस्य तस्माद्वा एतस्मात् प्राणमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव ।
तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य यजुरेव शिरः । ऋग्दक्षिणः पक्षः । सामोत्तरः पक्षः । आदेश आत्मा ।
अथर्वाङ्गिरसः पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.३ ॥
ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାଣକୁ ଅନୁସରଣ କରି ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ପ୍ରାଣ ହିଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆୟୁ। ଏଥିପାଇଁ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଆୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ହିଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆୟୁ; ଏଥିପାଇଁ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ କୁହାଯାଏ। ଏହା ହିଁ ତାହାର ଶାରୀର ଆତ୍ମା। ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଏହି ପ୍ରାଣମୟ ଆତ୍ମାଠାରୁ ମନୋମୟ ଆଉ ଏକ ଅନ୍ତର ଆତ୍ମା ଅଛି; ତାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁରୁଷାକାର। ତାହାର ମସ୍ତକ ଯଜୁଃ, ଡାହାଣ ପକ୍ଷ ଋକ୍, ବାମ ପକ୍ଷ ସାମ, ଆଦେଶ ଆତ୍ମା। ଅଥର୍ବାଙ୍ଗିରସମାନେ ତାହାର ଲାଞ୍ଜ ଓ ଆଧାର। ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Taittirīya 2.4
यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कदाचनेति । तस्यैष एव शारीर आत्मा ।
यः पूर्वस्य तस्माद्वा एतस्मान्मनोमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव ।
तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य श्रद्धैव शिरः । ऋतं दक्षिणः पक्षः । सत्यमुत्तरः पक्षः । योग आत्मा ।
महः पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.४ ॥
ବାକ୍ୟ ମନ ସହିତ ଯାହାକୁ ନ ପାଇ ଫେରି ଆସେ, ବ୍ରହ୍ମର ଆନନ୍ଦ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କଦାପି ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା ହିଁ ତାହାର ଶାରୀର ଆତ୍ମା। ପୂର୍ବୋକ୍ତ, ଏହି ମନୋମୟ ଆତ୍ମାଠାରୁ ବିଜ୍ଞାନମୟ ଆଉ ଏକ ଅନ୍ତର ଆତ୍ମା ଅଛି; ତାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁରୁଷାକାର। ତାହାର ମସ୍ତକ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଡାହାଣ ପକ୍ଷ ଋତ, ବାମ ପକ୍ଷ ସତ୍ୟ, ଯୋଗ ଆତ୍ମା। ମହଃ ତାହାର ଲାଞ୍ଜ ଓ ଆଧାର। ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Taittirīya 2.5
विज्ञानं यज्ञं तनुते । कर्माणि तनुतेऽपि च । विज्ञानं देवाः सर्वे । ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद ।
तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति शरीरे पाप्मनो हित्वा । सर्वान्कामान्समश्नुत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ।
तस्माद्वा एतस्माद्विज्ञानमयात् । अन्योऽन्तर आत्माऽऽनन्दमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव ।
तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्रियमेव शिरः । मोदो दक्षिणः पक्षः । प्रमोद उत्तरः पक्षः ।
आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.५ ॥
ବିଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞକୁ ବିସ୍ତାର କରେ; କର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରେ। ବିଜ୍ଞାନକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଯଦି କେହି ବିଜ୍ଞାନକୁ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ଜାଣେ, ଏବଂ ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ପ୍ରମାଦ ନକରେ, ତେବେ ପାପ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହା ହିଁ ତାହାର ଶାରୀର ଆତ୍ମା। ପୂର୍ବୋକ୍ତ, ଏହି ବିଜ୍ଞାନମୟ ଆତ୍ମାଠାରୁ ଆନନ୍ଦମୟ ଆଉ ଏକ ଅନ୍ତର ଆତ୍ମା ଅଛି; ତାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁରୁଷାକାର। ତାହାର ମସ୍ତକ ପ୍ରିୟ ହିଁ, ଡାହାଣ ପକ୍ଷ ମୋଦ, ବାମ ପକ୍ଷ ପ୍ରମୋଦ। ଆନନ୍ଦ ହିଁ ଆତ୍ମା। ବ୍ରହ୍ମ ତାହାର ଲାଞ୍ଜ ଓ ଆଧାର। ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Taittirīya 2.6
असन्नेव स भवति असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा ।
यः पूर्वस्य अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चन गच्छी३ । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य कश्चित्समश्नुता ३ उ ।
सोऽकामयत । बहुभ्यां प्रजायेयेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । इदँ सर्वमसृजत । यदिदं किञ्च । तत्सृष्ट्वा ।
तदेवानुप्राविशत् । तदनुप्रविश्य । सच्च त्यच्चाभवत् । निरुक्तं चानिरुक्तं च । निलयनं चानिलयनं च । विज्ञानं चाविज्ञानं च ।
सत्यं चानृतं च । सत्यमभवत् । यदिदं किञ्च । तत्सत्यमित्याचक्षते । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.६ ॥
ସେ ଯଦି ଥାଏ, ତେବେ 'ବ୍ରହ୍ମ ଅସତ୍' ବୋଲି ଜାଣିଲେ ସେ ଅସତ୍ ହୁଏ। 'ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି' ବୋଲି ଜାଣିଲେ ତାକୁ ସତ୍ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ତାହା ହିଁ ତାର ଶାରୀର ଆତ୍ମା। ପୂର୍ବର ବିଷୟରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଶ୍ନ: ଅଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ଏ ଲୋକ ଛାଡ଼ି କେହି ଯାଆନ୍ତି କି, ନା ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ଏ ଲୋକ ଛାଡ଼ି କେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଆନ୍ତି? ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ, 'ମୁଁ ବହୁ ହୋଇ ଜନ୍ମିବି।' ସେ ତପ କଲେ। ତପ କରି ଏହି ସବୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା କିଛି ଏଠାରେ ଅଛି। ସୃଷ୍ଟି କରି ସେଥିରେ ହିଁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପ୍ରବେଶ କରି ସତ୍ ଓ ତ୍ୟତ୍ ହେଲେ; ନିରୁକ୍ତ ଓ ଅନିରୁକ୍ତ, ନିଲୟନ ଓ ଅନିଲୟନ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଅବିଜ୍ଞାନ, ସତ୍ୟ ଓ ଅନୃତ ହେଲେ। ସେ ସତ୍ୟ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି ତାକୁ 'ସତ୍ୟ' କୁହାଯାଏ। ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Taittirīya 2.7
असद्वा इदमग्र आसीत् । ततो वै सदजायत । तदात्मानँ स्वयमकुरुत । तस्मात्तत्सुकृतमुच्यत इति । यद्वै तत् सुकृतम् ।
रसो वै सः । रसँ ह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दी भवति । को ह्येवान्यात्कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् ।
एष ह्येवानन्दयाति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति ।
यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.७ ॥
ଆଦିରେ ଏହା ଅସତ୍ ହିଁ ଥିଲା। ତାହାଠାରୁ ସତ୍ ଜନ୍ମିଲା। ସେ ନିଜକୁ ନିଜେ ରଚିଲେ। ତେଣୁ ତାକୁ 'ସୁକୃତ' କୁହାଯାଏ। ଯାହା ସୁକୃତ ତାହା ହିଁ ରସ। ସେହି ରସ ପାଇ ଏ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ଆକାଶରେ ଏ ଆନନ୍ଦ ନ ଥିଲେ କିଏ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତା, କିଏ ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତା? ଏ ହିଁ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ। ଯେବେ ସେ ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅନାତ୍ମ୍ୟ, ଅନିର୍ବଚନୀୟ, ନିରାଧାର ବସ୍ତୁରେ ଅଭୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅଭୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯେବେ ଏଥିରେ ଟିକେ ଭେଦ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାର ଭୟ ହୁଏ। ଭେଦ ଦେଖୁଥିବା ଅଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ସେହି ଭୟ। ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Taittirīya 2.8
भीषाऽस्माद्वातः पवते । भीषोदेति सूर्यः । भीषाऽस्मादग्निश्चेन्द्रश्च । मृत्युर्धावति पञ्चम इति । सैषाऽऽनन्दस्य मीमाँसा भवति ।
युवा स्यात्साधुयुवाऽध्यायकः । आशिष्ठो द्रढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तस्य पूर्णा स्यात् । स एको मानुष आनन्दः ।
ते ये शतं मानुषा आनन्दाः । स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः ।
स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं देवगन्धर्वाणामानन्दाः । स एकः पितृणां चिरलोकलोकानामानन्दः ।
स एक आजानजानां देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतमाजानजानां देवानामानन्दाः ।
स एकः कर्मदेवानां देवानामानन्दः । ये कर्मणा देवानपि यन्ति । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः ।
स एको देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं देवानामानन्दाः । स एक इन्द्रस्याऽऽनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ।
ते ये शतमिन्द्रस्याऽऽनन्दाः । स एको बृहस्पतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः । स एकः प्रजापतेरानन्दः ।
श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः । स एको ब्रह्मण आनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । स यश्चायं पुरुषे ।
यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात्प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रामति ।
एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.८ ॥
ଏହାର ଭୟରେ ପବନ ବହେ; ଏହାର ଭୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହୁଏ; ଏହାର ଭୟରେ ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ମୃତ୍ୟୁ ଧାବିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହାହିଁ ଆନନ୍ଦର ମୀମାଂସା। ଜଣେ ଯୁବକ ହେଉ, ଭଲ ଯୁବକ, ବେଦାଧ୍ୟାୟୀ, ଅତି ଦୃଢ଼ ଓ ବଳବାନ। ତାହାର ପାଇଁ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ। ତାହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆନନ୍ଦ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଶହେ ଆନନ୍ଦ ମନୁଷ୍ୟ-ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆନନ୍ଦ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଓ କାମରହିତ ପୁରୁଷର। ମନୁଷ୍ୟ-ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଶହେ ଆନନ୍ଦ ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆନନ୍ଦ। ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଶହେ ଆନନ୍ଦ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହୁଥିବା ଲୋକରେ ବାସ କରୁଥିବା ପିତୃମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆନନ୍ଦ। ତାହା ଆଜାନଜ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆନନ୍ଦ। ଆଜାନଜ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶହେ ଆନନ୍ଦ କର୍ମଦେବମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆନନ୍ଦ, ଯେଉଁମାନେ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। କର୍ମଦେବମାନଙ୍କର ଶହେ ଆନନ୍ଦ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆନନ୍ଦ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶହେ ଆନନ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆନନ୍ଦ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶହେ ଆନନ୍ଦ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆନନ୍ଦ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଶହେ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆନନ୍ଦ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଶହେ ଆନନ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆନନ୍ଦ। ପୁରୁଷରେ ଯାହା ଅଛି ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଏକ। ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ଏହି ଲୋକରୁ ଯାଇ ଏହି ଅନ୍ନମୟ ଆତ୍ମାକୁ ପାଏ; ଏହି ପ୍ରାଣମୟ ଆତ୍ମାକୁ, ଏହି ମନୋମୟ ଆତ୍ମାକୁ, ଏହି ବିଜ୍ଞାନମୟ ଆତ୍ମାକୁ, ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ ଆତ୍ମାକୁ ପାଏ। ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Taittirīya 2.9
यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेत कुतश्चनेति । एतँ ह वाव न तपति । किमहँ साधु नाकरवम् ।
किमहं पापमकरवमिति । स य एवं विद्वानेते आत्मानँ स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मानँ स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ २.९ ॥
ଯାହାଠାରୁ ବାଣୀ ମନ ସହିତ ତାହାକୁ ନ ପାଇ ଫେରି ଆସେ, ବ୍ରହ୍ମର ଆନନ୍ଦ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ କୌଣସି କିଛିକୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। 'ମୁଁ ଭଲ କାମ କାହିଁକି କଲି ନାହିଁ?' କିମ୍ବା 'ମୁଁ ପାପ କାହିଁକି କଲି?' ଏହି ଅନୁତାପ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତରେ ଦୁଃଖ ଦିଏ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଦୁଇଟିରୁ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ଦୁଇଟିରୁ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହା ଉପନିଷଦ୍।