อุปนิษัท · Taittirīya 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Taittirīya 2.1
ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम् । तदेषाऽभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् ।
सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चितेति ॥ तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः संभूतः । आकाशाद्वायुः ।
वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्योऽन्नम् । अन्नाद्रेतः । रेतसः पुरुषः ।
स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । अयं दक्षिणः पक्षः । अयमुत्तरः पक्षः । अयमात्मा ।
इदं पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.१ ॥
โอม ผู้รู้พรหมย่อมบรรลุสิ่งสูงสุด เรื่องนี้มีคำกล่าวว่า พรหมคือสัจจะ ปัญญา และอนันต์ ผู้ใดรู้พรหมที่ซ่อนอยู่ในถ้ำแห่งหทัย ในอากาศอันสูงสุด ผู้นั้นย่อมได้รับกามทั้งปวงพร้อมกับพรหมผู้รู้ทุกสิ่ง จากอาตมันนั้นเอง อากาศได้เกิดขึ้น จากอากาศ ลม จากลม ไฟ จากไฟ น้ำ จากน้ำ แผ่นดิน จากแผ่นดิน พืชพรรณ จากพืชพรรณ อาหาร จากอาหาร น้ำอสุจิ จากน้ำอสุจิ บุรุษ บุรุษผู้นี้ประกอบด้วยสาระของอาหาร นี่คือศีรษะของท่าน นี่คือปีกขวา นี่คือปีกซ้าย นี่คืออาตมัน และนี่คือหางและที่ยึดเหนี่ยว เรื่องนี้ยังมีโศลกนี้ด้วย
Taittirīya 2.2
अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवीँ श्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपि यन्त्यन्ततः ।
अन्नँ हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति । येऽन्नं ब्रह्मोपासते ।
अन्नँ हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते ।
अद्यतेऽत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति । तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः ।
तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम्। अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः ।
व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.२ ॥
จากอาหารนั้นเอง สรรพสัตว์จึงเกิดขึ้น ผู้ที่อาศัยอยู่บนแผ่นดิน ย่อมดำรงชีวิตด้วยอาหาร และในที่สุดก็กลับไปสู่อาหารนั้นเอง อาหารเป็นผู้เป็นใหญ่ที่สุดในหมู่ภูตทั้งหลาย เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่าเป็นยาทุกชนิด ผู้ใดบูชาอาหารในฐานะพรหม ผู้นั้นย่อมได้อาหารทั้งหมด จากอาหารสัตว์ทั้งหลายเกิดขึ้น เมื่อเกิดแล้วก็เจริญด้วยอาหาร สิ่งนั้นถูกกินและกินสัตว์ทั้งหลาย เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่าอาหาร ถัดจากอาตมันที่ประกอบด้วยสาระของอาหารนั้น ยังมีอาตมันชั้นในอีกชั้นหนึ่งที่ประกอบด้วยปราณ อาตมันนั้นทำให้สิ่งนี้เต็มอยู่ อาตมันนั้นก็มีรูปร่างของบุรุษเช่นกัน ตามรูปร่างของบุรุษ สิ่งนี้ก็มีรูปร่างของบุรุษเช่นกัน ปราณนั่นเองเป็นศีรษะของอาตมันนั้น วยานะเป็นปีกขวา อปานะเป็นปีกซ้าย อากาศเป็นลำตัว แผ่นดินเป็นหางและที่ยึดเหนี่ยว เรื่องนี้ยังมีโศลกนี้ด้วย
Taittirīya 2.3
प्राणं देवा अनु प्राणन्ति । मनुष्याः पशवश्च ये । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यते । सर्वमेव त आयुर्यन्ति ।
ये प्राणं ब्रह्मोपासते । प्राणो हि भूतानामायुः । तस्मात् सर्वायुषमुच्यत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा ।
यः पूर्वस्य तस्माद्वा एतस्मात् प्राणमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव ।
तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य यजुरेव शिरः । ऋग्दक्षिणः पक्षः । सामोत्तरः पक्षः । आदेश आत्मा ।
अथर्वाङ्गिरसः पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.३ ॥
เหล่าเทพย่อมดำรงชีวิตด้วยปราณ มนุษย์และสัตว์ก็เช่นนั้น ปราณเป็นชีวิตของภูตทั้งหลาย เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่าอายุเต็มบริบูรณ์ ทุกผู้ทุกนามย่อมได้อายุเต็มบริบูรณ์ ผู้ใดบูชาปราณในฐานะพรหม สำหรับผู้นั้นปราณเป็นชีวิตของภูตทั้งหลาย เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่าอายุเต็มบริบูรณ์ นี่คืออาตมันที่เป็นของร่างกายของอาตมันก่อนหน้านั้น ถัดจากปราณมยะนั้น ยังมีอาตมันชั้นในอีกชั้นหนึ่งที่ประกอบด้วยมนัส อาตมันนั้นทำให้สิ่งนี้เต็มอยู่ อาตมันนั้นก็มีรูปร่างของบุรุษ ตามรูปร่างของบุรุษ อาตมันนั้นก็มีรูปร่างของบุรุษเช่นกัน ยชุรเป็นศีรษะของอาตมันนั้น ฤคเป็นปีกขวา สามเวทเป็นปีกซ้าย คำสั่งสอนเป็นอาตมัน อถรรวางคิรสะเป็นหางและที่ยึดเหนี่ยว เรื่องนี้ยังมีโศลกนี้ด้วย
Taittirīya 2.4
यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कदाचनेति । तस्यैष एव शारीर आत्मा ।
यः पूर्वस्य तस्माद्वा एतस्मान्मनोमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव ।
तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य श्रद्धैव शिरः । ऋतं दक्षिणः पक्षः । सत्यमुत्तरः पक्षः । योग आत्मा ।
महः पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.४ ॥
จากที่ซึ่งวาจาหวนกลับ ไม่อาจบรรลุได้พร้อมกับมนัส ผู้รู้ความสุขของพรหมย่อมไม่หวาดกลัวสิ่งใดเลย นี่คืออาตมันที่เป็นของร่างกายของอาตมันนั้น ถัดจากอาตมันก่อนหน้านั้น ถัดจากมโนมยะนั้น ยังมีอาตมันชั้นในอีกชั้นหนึ่งที่ประกอบด้วยวิชญาณ อาตมันนั้นทำให้สิ่งนี้เต็มอยู่ อาตมันนั้นก็มีรูปร่างของบุรุษ ตามรูปร่างของบุรุษ อาตมันนั้นก็มีรูปร่างของบุรุษเช่นกัน ศรัทธาเป็นศีรษะของอาตมันนั้น ฤตะเป็นปีกขวา สัตยะเป็นปีกซ้าย โยคะเป็นอาตมัน มหัสเป็นหางและที่ยึดเหนี่ยว เรื่องนี้ยังมีโศลกนี้ด้วย
Taittirīya 2.5
विज्ञानं यज्ञं तनुते । कर्माणि तनुतेऽपि च । विज्ञानं देवाः सर्वे । ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद ।
तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति शरीरे पाप्मनो हित्वा । सर्वान्कामान्समश्नुत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ।
तस्माद्वा एतस्माद्विज्ञानमयात् । अन्योऽन्तर आत्माऽऽनन्दमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव ।
तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्रियमेव शिरः । मोदो दक्षिणः पक्षः । प्रमोद उत्तरः पक्षः ।
आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.५ ॥
วิชญาณย่อมขยายการบูชายัญ และขยายกรรมทั้งหลายด้วย เหล่าเทพทั้งปวงบูชาวิชญาณในฐานะพรหมผู้ยิ่งใหญ่ที่สุด ผู้ใดรู้วิชญาณว่าเป็นพรหม และไม่ประมาทในร่างกาย เมื่อละบาปแล้ว ผู้นั้นย่อมได้รับกามทั้งปวง นี่คืออาตมันที่เป็นของร่างกายของอาตมันนั้นซึ่งอยู่ก่อนหน้า ถัดจากวิชญาณมยะนั้น ยังมีอาตมันชั้นในอีกชั้นหนึ่งที่ประกอบด้วยความสุข อาตมันนั้นทำให้สิ่งนี้เต็มอยู่ อาตมันนั้นก็มีรูปร่างของบุรุษ ตามรูปร่างของบุรุษ อาตมันนั้นก็มีรูปร่างของบุรุษเช่นกัน สิ่งที่เป็นที่รักเป็นศีรษะของอาตมันนั้น โมทะเป็นปีกขวา ปรโมทะเป็นปีกซ้าย อานันทะเป็นอาตมัน พรหมเป็นหางและที่ยึดเหนี่ยว เรื่องนี้ยังมีโศลกนี้ด้วย
Taittirīya 2.6
असन्नेव स भवति असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा ।
यः पूर्वस्य अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चन गच्छी३ । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य कश्चित्समश्नुता ३ उ ।
सोऽकामयत । बहुभ्यां प्रजायेयेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । इदँ सर्वमसृजत । यदिदं किञ्च । तत्सृष्ट्वा ।
तदेवानुप्राविशत् । तदनुप्रविश्य । सच्च त्यच्चाभवत् । निरुक्तं चानिरुक्तं च । निलयनं चानिलयनं च । विज्ञानं चाविज्ञानं च ।
सत्यं चानृतं च । सत्यमभवत् । यदिदं किञ्च । तत्सत्यमित्याचक्षते । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.६ ॥
หากผู้ใดรู้ว่า พรหมไม่มี ผู้นั้นย่อมกลายเป็นผู้ไม่มี หากผู้ใดรู้ว่า พรหมมี คนทั้งหลายก็จะรู้ว่าพรหมนั้นมีอยู่ นี่คือร่างกายของอาตมันนั้น ต่อไปนี้คือคำถามสืบเนื่องจากคำถามก่อนหน้า ผู้ที่ไม่รู้แล้วละจากโลกนี้ไป จะมีใครไปถึงได้หรือไม่ หรือผู้ที่รู้แล้วละจากโลกนี้ไป จะมีใครบรรลุได้อย่างสมบูรณ์หรือไม่ พระองค์ทรงปรารถนาว่า เราจะเป็นหลายคน จะได้เกิดมา ทรงบำเพ็ญตบะ เมื่อทรงบำเพ็ญตบะแล้ว ก็ทรงสร้างสิ่งทั้งปวงนี้ คือสิ่งใดๆ ที่มีอยู่ที่นี่ เมื่อสร้างแล้ว ก็เสด็จเข้าไปในสิ่งนั้นเอง เมื่อเสด็จเข้าไปแล้ว ก็กลายเป็นทั้งสัตและตยะ ทั้งนิรุกตะและอนิรุกตะ ทั้งนิลยนะและอนิลยนะ ทั้งวิชญาณและอวิชญาณ ทั้งสัตยะและอนฤตะ ทรงเป็นสัตยะ สิ่งใดๆ ที่มีอยู่ที่นี่ ผู้คนเรียกสิ่งนั้นว่า สัตยะ เรื่องนี้ยังมีโศลกนี้ด้วย
Taittirīya 2.7
असद्वा इदमग्र आसीत् । ततो वै सदजायत । तदात्मानँ स्वयमकुरुत । तस्मात्तत्सुकृतमुच्यत इति । यद्वै तत् सुकृतम् ।
रसो वै सः । रसँ ह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दी भवति । को ह्येवान्यात्कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् ।
एष ह्येवानन्दयाति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति ।
यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.७ ॥
ในตอนเริ่มต้น สิ่งนี้ไม่มีอยู่ ต่อจากนั้นจึงเกิดการดำรงอยู่ พระองค์ทรงทำให้ตนเป็นอาตมัน เพราะเหตุนั้นจึงเรียกว่า ผู้ที่สร้างดีแล้ว สิ่งที่สร้างดีแล้วนั้นคือแก่นสาร เมื่อได้แก่นสารนั้น ผู้นั้นก็กลายเป็นผู้มีความสุข ใครเล่าจะหายใจ ใครเล่าจะมีชีวิตอยู่ ถ้าความสุขนี้ไม่มีอยู่ในอากาศ พระองค์เองทรงประทานความสุข เมื่อผู้หนึ่งพบที่ยืนมั่นคงในความจริงที่มองไม่เห็น ไม่ใช่อาตมัน อธิบายไม่ได้ ไม่มีที่พึ่ง ผู้นั้นย่อมบรรลุความไม่กลัว แต่เมื่อเขาสร้างความแตกต่างแม้เพียงเล็กน้อยในสิ่งนั้น ความกลัวก็เกิดขึ้น ความกลัวนั้นมีแก่ผู้รู้ที่คิดว่ามีความแตกต่าง ในเรื่องนี้ยังมีคาถาบทหนึ่งด้วย
Taittirīya 2.8
भीषाऽस्माद्वातः पवते । भीषोदेति सूर्यः । भीषाऽस्मादग्निश्चेन्द्रश्च । मृत्युर्धावति पञ्चम इति । सैषाऽऽनन्दस्य मीमाँसा भवति ।
युवा स्यात्साधुयुवाऽध्यायकः । आशिष्ठो द्रढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तस्य पूर्णा स्यात् । स एको मानुष आनन्दः ।
ते ये शतं मानुषा आनन्दाः । स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः ।
स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं देवगन्धर्वाणामानन्दाः । स एकः पितृणां चिरलोकलोकानामानन्दः ।
स एक आजानजानां देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतमाजानजानां देवानामानन्दाः ।
स एकः कर्मदेवानां देवानामानन्दः । ये कर्मणा देवानपि यन्ति । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः ।
स एको देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं देवानामानन्दाः । स एक इन्द्रस्याऽऽनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ।
ते ये शतमिन्द्रस्याऽऽनन्दाः । स एको बृहस्पतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः । स एकः प्रजापतेरानन्दः ।
श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः । स एको ब्रह्मण आनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । स यश्चायं पुरुषे ।
यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात्प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रामति ।
एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । तदप्येष श्लोको भवति ॥ २.८ ॥
เพราะความกลัวต่อสิ่งนี้ ลมจึงพัด เพราะความกลัวต่อสิ่งนี้ ดวงอาทิตย์จึงขึ้น เพราะความกลัวต่อสิ่งนี้ อัคนีและอินทร์ รวมทั้งความตายเป็นลำดับที่ห้า ต่างก็วิ่งไป นี่คือการไตร่ตรองเรื่องความสุข ให้มีชายหนุ่มคนหนึ่ง เป็นเยาวชนผู้ดี ศึกษาพระเวท แข็งแรงที่สุด มั่นคงที่สุด และเข้มแข็งที่สุด ให้แผ่นดินทั้งผืนนี้ เต็มไปด้วยทรัพย์สมบัติ เป็นของเขา นั่นคือความสุขหนึ่งของมนุษย์ ความสุขของมนุษย์หนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขหนึ่งของคนธรรพ์มนุษย์ สำหรับผู้มีความรู้ที่ไม่ถูกความปรารถนาครอบงำ ความสุขของคนธรรพ์มนุษย์หนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขหนึ่งของคนธรรพ์เทพ สำหรับผู้มีความรู้ที่ไม่ถูกความปรารถนาครอบงำ ความสุขของคนธรรพ์เทพหนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขหนึ่งของบิดรผู้อยู่ในโลกอันยืนยาว ความสุขของบิดรหนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขหนึ่งของเทพอชาตชะ สำหรับผู้มีความรู้ที่ไม่ถูกความปรารถนาครอบงำ ความสุขของเทพอชาตชะหนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขหนึ่งของเทพผู้เป็นกรรมมรรค ผู้บรรลุเทพทั้งหลายด้วยการกระทำ สำหรับผู้มีความรู้ที่ไม่ถูกความปรารถนาครอบงำ ความสุขของเทพกรรมหนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขหนึ่งของเทพทั้งหลาย ความสุขของเทพทั้งหลายหนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขหนึ่งของพระอินทร์ สำหรับผู้มีความรู้ที่ไม่ถูกความปรารถนาครอบงำ ความสุขของพระอินทร์หนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขหนึ่งของพระพฤหัสบดี สำหรับผู้มีความรู้ที่ไม่ถูกความปรารถนาครอบงำ ความสุขของพระพฤหัสบดีหนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขหนึ่งของพระประชาบดี ความสุขของพระประชาบดีหนึ่งร้อยเท่าเป็นความสุขหนึ่งของพรหมัน สำหรับผู้มีความรู้ที่ไม่ถูกความปรารถนาครอบงำ สิ่งที่อยู่ในบุรุษนี้ และสิ่งที่อยู่ในพระองค์ผู้อยู่ในดวงอาทิตย์ เป็นสิ่งเดียวกัน ผู้ที่รู้เช่นนี้ เมื่อจากโลกนี้ไป ย่อมเข้าถึงอาตมันที่ประกอบด้วยอาหาร เข้าถึงอาตมันที่ประกอบด้วยลมหายใจ เข้าถึงอาตมันที่ประกอบด้วยใจ เข้าถึงอาตมันที่ประกอบด้วยวิญญาณ และเข้าถึงอาตมันที่ประกอบด้วยความสุข ในเรื่องนี้ยังมีคาถาบทหนึ่งด้วย
Taittirīya 2.9
यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेत कुतश्चनेति । एतँ ह वाव न तपति । किमहँ साधु नाकरवम् ।
किमहं पापमकरवमिति । स य एवं विद्वानेते आत्मानँ स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मानँ स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ २.९ ॥
จากที่ซึ่งถ้อยคำหวนกลับ ไม่อาจไปถึงพร้อมกับใจ ผู้รู้ความสุขของพรหมัน ย่อมไม่กลัวสิ่งใดเลย เพราะสิ่งนี้ย่อมไม่เผาผลาญเขา ว่า เราไม่ได้ทำความดีหรือ เราได้ทำความชั่วหรือ ผู้ที่รู้เช่นนี้ย่อมคุ้มครองอาตมันของตนให้พ้นจากทั้งสองสิ่งนี้ ผู้ที่รู้เช่นนี้จริงๆ ย่อมคุ้มครองอาตมันของตนให้พ้นจากทั้งสองสิ่งนี้ นี่คืออุปนิษัท