ઋગ્વેદ · સૂક્ત 10.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.90.1
स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः सहस्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात् ।
स भूमिं॑ वि॒श्वतो॑ वृ॒त्वात्य॑तिष्ठद्दशाङ्गु॒लम् ॥
હજાર માથાવાળો, હજાર આંખોવાળો અને હજાર પગવાળો તે પુરુષ છે. તેણે પૃથ્વીને ચારેય બાજુથી આવરી લીધી અને દસ આંગળ ઉપર સ્થિત રહ્યો.
10.90.2
पुरु॑ष ए॒वेदं सर्वं॒ यद्भू॒तं यच्च॒ भव्य॑म् ।
उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा॑नो॒ यदन्ने॑नाति॒रोह॑ति ॥
આ સર્વ પુરુષ જ છે; જે થયું અને જે થશે તે પણ તે જ છે. અમરત્વનો સ્વામી પણ તે જ છે; અન્નદ્વારા તે ઉપર વધે છે.
10.90.3
ए॒तावा॑नस्य महि॒मातो॒ ज्यायां॑श्च॒ पूरु॑षः ।
पादो॑ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ त्रि॒पाद॑स्या॒मृतं॑ दि॒वि ॥
તેની મહિમા આટલી છે; પુરુષ આનાથી પણ મહાન છે. સર્વ ભૂતો તેનો એક પગ છે; તેના ત્રણ પગ દ્યુલોકમાં અમર છે.
10.90.4
त्रि॒पादू॒र्ध्व उदै॒त्पुरु॑षः॒ पादो॑ऽस्ये॒हाभ॑व॒त्पुनः॑ ।
ततो॒ विष्व॒ङ्व्य॑क्रामत्साशनानश॒ने अ॒भि ॥
ત્રિપાદ પુરુષ ઉપર ગયો; તેનો એક પગ અહીં ફરી ઉત્પન્ન થયો. પછી તે ચારેબાજુ વ્યાપીને ખાનારા અને ન ખાનારા સર્વમાં ફેલાયો.
10.90.5
तस्मा॑द्वि॒राळ॑जायत वि॒राजो॒ अधि॒ पूरु॑षः ।
स जा॒तो अत्य॑रिच्यत प॒श्चाद्भूमि॒मथो॑ पु॒रः ॥
તેમાંથી વિરાટ જન્મ્યો; વિરાટમાંથી પુરુષ પ્રગટ્યો. જન્મેલો તે પાછળથી પૃથ્વીને અને પછી આગળથી પણ વ્યાપી ગયો.
10.90.6
यत्पुरु॑षेण ह॒विषा॑ दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत ।
व॒स॒न्तो अ॑स्यासी॒दाज्यं॑ ग्री॒ष्म इ॒ध्मः श॒रद्ध॒विः ॥
દેવોએ પુરુષરૂપી હવિથી યજ્ઞ વિસ્તાર્યો ત્યારે, વસંત તેનું ઘી બન્યું, ગ્રીષ્મ ઇંધન, શરદ હવિ.
10.90.7
तं य॒ज्ञं ब॒र्हिषि॒ प्रौक्ष॒न्पुरु॑षं जा॒तम॑ग्र॒तः ।
तेन॑ दे॒वा अ॑यजन्त सा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ ये ॥
આગળ જન્મેલા તે પુરુષને તેમણે દર્ભ પર છાંટ્યો; તેના દ્વારા દેવો, સાધ્યો અને જે ઋષિઓ હતા તેમણે યજ્ઞ કર્યો.
10.90.8
तस्मा॑द्य॒ज्ञात्स॑र्व॒हुतः॒ सम्भृ॑तं पृषदा॒ज्यम् ।
प॒शून्तांश्च॑क्रे वाय॒व्या॑नार॒ण्यान्ग्रा॒म्याश्च॒ ये ॥
તે સર્વાહુતિ યજ્ઞમાંથી પૃષદાજ્ય એકત્ર થયું; તેમાંથી તેણે વાયુદેવના, વનના અને ગ્રામના તે પશુઓ બનાવ્યા.
10.90.9
तस्मा॑द्य॒ज्ञात्स॑र्व॒हुतः॒ ऋचः॒ सामा॑नि जज्ञिरे ।
छन्दां॑सि जज्ञिरे॒ तस्मा॒द्यजु॒स्तस्मा॑दजायत ॥
તે સર્વાહુતિ યજ્ઞમાંથી ઋચાઓ અને સામો જન્મ્યા; છંદો જન્મ્યા, તેમાંથી જ યજુઃ જન્મ્યા, તેમાંથી જ તે જન્મ્યો.
10.90.10
तस्मा॒दश्वा॑ अजायन्त॒ ये के चो॑भ॒याद॑तः ।
गावो॑ ह जज्ञिरे॒ तस्मा॒त्तस्मा॑ज्जा॒ता अ॑जा॒वयः॑ ॥
તેમાંથી ઘોડા જન્મ્યા, જેમને બંને હાર દાંત હતા; તેમાંથી જ ગાયો જન્મી, તેમાંથી જ બકરાં અને ઘેટાં જન્મ્યાં.
10.90.11
यत्पुरु॑षं॒ व्यद॑धुः कति॒धा व्य॑कल्पयन् ।
मुखं॒ किम॑स्य॒ कौ बा॒हू का ऊ॒रू पादा॑ उच्येते ॥
જ્યારે તેમણે પુરુષને વિભાજિત કર્યો, ત્યારે તેને કેટલા ભાગોમાં ગોઠવ્યો? તેનું મુખ શું થયું? બાહુઓ કયા? જાંઘો કઈ? પગ કયા કહેવાય છે?
10.90.12
ब्रा॒ह्म॒णो॑ऽस्य॒ मुख॑मासीद्बा॒हू रा॑ज॒न्यः॑ कृ॒तः ।
ऊ॒रू तद॑स्य॒ यद्वैश्यः॑ प॒द्भ्यां शू॒द्रो अ॑जायत ॥
બ્રાહ્મણ તેનું મુખ થયો; રાજન્ય (ક્ષત્રિય) તેના બાહુ બનાવાયો. વૈશ્ય તેની જાંઘો થયો; પગમાંથી શૂદ્ર જન્મ્યો.
10.90.13
च॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तश्चक्षोः॒ सूर्यो॑ अजायत ।
मुखा॒दिन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॑ प्रा॒णाद्वा॒युर॑जायत ॥
મનમાંથી ચંદ્ર જન્મ્યો; આંખમાંથી સૂર્ય જન્મ્યો. મુખમાંથી ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, અને પ્રાણમાંથી વાયુ જન્મ્યો.
10.90.14
नाभ्या॑ आसीद॒न्तरि॑क्षं शी॒र्ष्णो द्यौः सम॑वर्तत ।
प॒द्भ्यां भूमि॒र्दिशः॒ श्रोत्रा॒त्तथा॑ लो॒काँ अ॑कल्पयन् ॥
નાભિમાંથી અંતરિક્ષ થયું; માથામાંથી દ્યુલોક સાથે ઊગ્યો. પગમાંથી પૃથ્વી, કાનમાંથી દિશાઓ; આ રીતે તેમણે લોકોની રચના કરી.
10.90.15
स॒प्तास्या॑सन्परि॒धय॒स्त्रिः स॒प्त स॒मिधः॑ कृ॒ताः ।
दे॒वा यद्य॒ज्ञं त॑न्वा॒ना अब॑ध्न॒न्पुरु॑षं प॒शुम् ॥
તેની સાત પરિધિ-કાષ્ઠો હતી; ત્રણ ગણા સાત સમિધો તૈયાર કરવામાં આવ્યા. દેવોએ યજ્ઞ કરતાં પુરુષને પશુ તરીકે બાંધ્યો ત્યારે.
10.90.16
य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ।
ते ह॒ नाकं॑ महि॒मानः॑ सचन्त॒ यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्याः सन्ति॑ दे॒वाः ॥
યજ્ઞ દ્વારા દેવોએ યજ્ઞ કર્યો; તે જ પ્રથમ ધર્મો હતા. એ મહિમાવાન ખરેખર સ્વર્ગધામ પામ્યા, જ્યાં પૂર્વના સાધ્ય દેવો રહે છે.