ਰਿਗਵੇਦ · ਸੂਕਤ 10.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.90.1
स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः सहस्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात् ।
स भूमिं॑ वि॒श्वतो॑ वृ॒त्वात्य॑तिष्ठद्दशाङ्गु॒लम् ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਸ ਅੰਗੁਲ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
10.90.2
पुरु॑ष ए॒वेदं सर्वं॒ यद्भू॒तं यच्च॒ भव्य॑म् ।
उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा॑नो॒ यदन्ने॑नाति॒रोह॑ति ॥
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁਰਖ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੀਤ ਚੁੱਕਾ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ; ਅੰਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉੱਪਰ ਵਧਦਾ ਹੈ।
10.90.3
ए॒तावा॑नस्य महि॒मातो॒ ज्यायां॑श्च॒ पूरु॑षः ।
पादो॑ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ त्रि॒पाद॑स्या॒मृतं॑ दि॒वि ॥
ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਏਨੀ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਦ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਦ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਹਨ।
10.90.4
त्रि॒पादू॒र्ध्व उदै॒त्पुरु॑षः॒ पादो॑ऽस्ये॒हाभ॑व॒त्पुनः॑ ।
ततो॒ विष्व॒ङ्व्य॑क्रामत्साशनानश॒ने अ॒भि ॥
ਤ੍ਰਿਪਾਦ ਪੁਰਖ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉੱਠਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਦ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।
10.90.5
तस्मा॑द्वि॒राळ॑जायत वि॒राजो॒ अधि॒ पूरु॑षः ।
स जा॒तो अत्य॑रिच्यत प॒श्चाद्भूमि॒मथो॑ पु॒रः ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਰਾਟ ਜੰਮਿਆ; ਵਿਰਾਟ ਤੋਂ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਪਿੱਛੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੱਗਿਓਂ ਵੀ ਵਿਆਪ ਗਿਆ।
10.90.6
यत्पुरु॑षेण ह॒विषा॑ दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत ।
व॒स॒न्तो अ॑स्यासी॒दाज्यं॑ ग्री॒ष्म इ॒ध्मः श॒रद्ध॒विः ॥
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੁਰਖ ਰੂਪੀ ਹਵਿ ਨਾਲ ਯੱਗ ਫੈਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਬਸੰਤ ਉਸ ਦਾ ਘਿਓ ਬਣਿਆ, ਗਰਮੀ ਬਾਲਣ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਹਵਿ।
10.90.7
तं य॒ज्ञं ब॒र्हिषि॒ प्रौक्ष॒न्पुरु॑षं जा॒तम॑ग्र॒तः ।
तेन॑ दे॒वा अ॑यजन्त सा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ ये ॥
ਅੱਗੇ ਜੰਮੇ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਾਧਿਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਯੱਗ ਕੀਤਾ।
10.90.8
तस्मा॑द्य॒ज्ञात्स॑र्व॒हुतः॒ सम्भृ॑तं पृषदा॒ज्यम् ।
प॒शून्तांश्च॑क्रे वाय॒व्या॑नार॒ण्यान्ग्रा॒म्याश्च॒ ये ॥
ਉਸ ਸਰਵਾਹੁਤੀ ਯੱਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਸ਼ਦਾਜਯ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵਾਯੂ ਦੇ, ਬਨ ਦੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਬਣਾਏ।
10.90.9
तस्मा॑द्य॒ज्ञात्स॑र्व॒हुतः॒ ऋचः॒ सामा॑नि जज्ञिरे ।
छन्दां॑सि जज्ञिरे॒ तस्मा॒द्यजु॒स्तस्मा॑दजायत ॥
ਉਸ ਸਰਵਾਹੁਤੀ ਯੱਗ ਤੋਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਮ ਜੰਮੇ; ਛੰਦ ਜੰਮੇ, ਉਸੇ ਤੋਂ ਯਜੁਸ ਜੰਮੇ, ਉਸੇ ਤੋਂ ਉਹ ਜੰਮਿਆ।
10.90.10
तस्मा॒दश्वा॑ अजायन्त॒ ये के चो॑भ॒याद॑तः ।
गावो॑ ह जज्ञिरे॒ तस्मा॒त्तस्मा॑ज्जा॒ता अ॑जा॒वयः॑ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਘੋੜੇ ਜੰਮੇ, ਜਿਹੜੇ ਦੋਵਾਂ ਜਬਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਸੇ ਤੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਜੰਮੀਆਂ, ਉਸੇ ਤੋਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਜੰਮੀਆਂ।
10.90.11
यत्पुरु॑षं॒ व्यद॑धुः कति॒धा व्य॑कल्पयन् ।
मुखं॒ किम॑स्य॒ कौ बा॒हू का ऊ॒रू पादा॑ उच्येते ॥
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ, ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਜਾਇਆ? ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਬਾਹਾਂ ਕੌਣ ਸਨ? ਪੱਟ ਕੌਣ ਸਨ? ਪੈਰ ਕੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
10.90.12
ब्रा॒ह्म॒णो॑ऽस्य॒ मुख॑मासीद्बा॒हू रा॑ज॒न्यः॑ कृ॒तः ।
ऊ॒रू तद॑स्य॒ यद्वैश्यः॑ प॒द्भ्यां शू॒द्रो अ॑जायत ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਸੀ; ਰਾਜਨਯ (ਖੱਤਰੀ) ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਵੈਸ਼ ਉਸਦੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਸੀ; ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਜੰਮਿਆ।
10.90.13
च॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तश्चक्षोः॒ सूर्यो॑ अजायत ।
मुखा॒दिन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॑ प्रा॒णाद्वा॒युर॑जायत ॥
ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਜਨਮਿਆ; ਅੱਖ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਜਨਮਿਆ। ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਵਾਯੂ ਜਨਮਿਆ।
10.90.14
नाभ्या॑ आसीद॒न्तरि॑क्षं शी॒र्ष्णो द्यौः सम॑वर्तत ।
प॒द्भ्यां भूमि॒र्दिशः॒ श्रोत्रा॒त्तथा॑ लो॒काँ अ॑कल्पयन् ॥
ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਹੋਇਆ; ਸਿਰ ਤੋਂ ਦਿਉਲੋਕ ਇਕੱਠਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਕੰਨ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।
10.90.15
स॒प्तास्या॑सन्परि॒धय॒स्त्रिः स॒प्त स॒मिधः॑ कृ॒ताः ।
दे॒वा यद्य॒ज्ञं त॑न्वा॒ना अब॑ध्न॒न्पुरु॑षं प॒शुम् ॥
ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪਰਿਧੀ-ਲਕੜੀਆਂ ਸਨ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਸੱਤ ਸਮਿਧਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯੱਗ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਵਜੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ।
10.90.16
य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ।
ते ह॒ नाकं॑ महि॒मानः॑ सचन्त॒ यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्याः सन्ति॑ दे॒वाः ॥
ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯੱਗ ਕੀਤਾ; ਉਹੀ ਪਹਿਲੇ ਧਰਮ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਸਵਰਗਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਧਯ ਦੇਵਤੇ ਵਸਦੇ ਹਨ।