ଉପନିଷଦ · Bṛhadāraṇyaka 2.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 2.4.1
(मैत्रेयीब्राह्मणम्)
मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्यः उद्यास्यन् वा अरेऽहमस्मात्स्थानादस्मि ।
हन्त तेऽनया कात्यायन्यान्तं करवाणीति ॥ २.४.१ ॥
(ମୈତ୍ରେୟୀ-ବ୍ରାହ୍ମଣ) ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ ମୈତ୍ରେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ମୈତ୍ରେୟୀ, ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥିତି (ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ) ରୁ ବାହାରିବାକୁ ଯାଉଛି। ଠିକ୍, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କାତ୍ୟାୟନୀ ସହିତ ତୁମର ଭାଗ ବାଣ୍ଟି ଦେଉଛି।'
Bṛhadāraṇyaka 2.4.2
सा होवाच मैत्रेयी यन्नु म इयं भगोः सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात्कथं तेनामृता स्यामिति ।
नेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यथैवोपकरणवतां जीवितं तथैव ते जीवितं स्यात् ।
अमृतत्वस्य तु नाशास्ति वित्तेनेति ॥ २.४.२ ॥
ମୈତ୍ରେୟୀ କହିଲେ: 'ହେ ଭଗବାନ, ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଯଦି ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ଦ୍ୱାରା କ'ଣ ମୁଁ ଅମର ହେବି?' ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ କହିଲେ: 'ନା। ଉପକରଣବାନମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଯେପରି, ତୁମର ଜୀବନ ସେପରି ହେବ। କିନ୍ତୁ ଅମୃତତ୍ୱର ଆଶା ଧନରେ ନାହିଁ।'
Bṛhadāraṇyaka 2.4.3
सा होवाच मैत्रेयी येनाहं नामृता स्यां किमहं तेन कुर्याम् ।
यदेव भगवान् वेद तदेव मे ब्रूहीति ॥ २.४.३ ॥
ମୈତ୍ରେୟୀ କହିଲେ - ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅମର ହୋଇ ନ ପାରିବି, ତାହା ନେଇ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି? ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଯାହା ଜାଣନ୍ତି ତାହା ହିଁ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.4
स होवाच याज्ञवल्क्यः प्रिया बतारे नः सती प्रियं भाषसे ।
एह्यास्स्व ।
व्याख्यास्यामि ते ।
व्याचक्षाणस्य तु मे निदिध्यासस्वेति ॥ २.४.४ ॥
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ - ଆରେ, ତୁମେ ଆମର ପ୍ରିୟ; ପ୍ରିୟ କଥା ହିଁ କହୁଛ। ଆସ, ବସ। ମୁଁ ତୁମକୁ ବୁଝାଇବି; ମୁଁ ବୁଝାଉଥିବା ବେଳେ ତୁମେ ମନନ କର।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.5
स होवाच न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्यात्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति ।
न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्यात्मनस्तु कामाय जाया प्रिया भवति ।
न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय वित्तं प्रियं भवति ।
न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति ।
न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति ।
न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्यात्मनस्तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति ।
न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियं भवति ।
आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो मैत्रेयि ।
आत्मनो वा अरे दर्शनेन श्रवणेन मत्या विज्ञानेनेदं सर्वं विदितम् ॥ २.४.५ ॥
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ - ଆରେ, ପତି ପତ୍ନୀର କାମନା ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମାର କାମନା ପାଇଁ ହିଁ ପତି ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଆରେ, ପତ୍ନୀ ପତିର କାମନା ପାଇଁ ପ୍ରିୟା ହୁଏ ନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମାର କାମନା ପାଇଁ ହିଁ ପତ୍ନୀ ପ୍ରିୟା ହୁଏ। ଆରେ, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର କାମନା ପାଇଁ ପୁତ୍ର ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମାର କାମନା ପାଇଁ ହିଁ ପୁତ୍ର ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି। ଆରେ, ଧନର କାମନା ପାଇଁ ଧନ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମାର କାମନା ପାଇଁ ହିଁ ଧନ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଆରେ, ବ୍ରହ୍ମର କାମନା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମାର କାମନା ପାଇଁ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଆରେ, କ୍ଷାତ୍ରଶକ୍ତିର କାମନା ପାଇଁ କ୍ଷାତ୍ର ପ୍ରିୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମାର କାମନା ପାଇଁ ହିଁ କ୍ଷାତ୍ର ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଆରେ, ଲୋକମାନଙ୍କର କାମନା ପାଇଁ ଲୋକ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମାର କାମନା ପାଇଁ ହିଁ ଲୋକ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି। ଆରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମନା ପାଇଁ ଦେବତା ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମାର କାମନା ପାଇଁ ହିଁ ଦେବତା ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି। ଆରେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କାମନା ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମାର କାମନା ପାଇଁ ହିଁ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି। ଆରେ, ସର୍ବର କାମନା ପାଇଁ ସର୍ବ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମାର କାମନା ପାଇଁ ହିଁ ସର୍ବ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ମୈତ୍ରେୟୀ, ଆତ୍ମା ହିଁ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ, ମନନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ନିଦିଧ୍ୟାସନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଆରେ, ଆତ୍ମାର ଦର୍ଶନ, ଶ୍ରବଣ, ମନନ ଓ ବିଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏ ସବୁ ଜଣାଯାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.6
ब्रह्म तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनो ब्रह्म वेद ।
क्षत्रं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः क्षत्रं वेद ।
लोकास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो लोकान् वेद ।
देवास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो देवान् वेद ।
भूतानि तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो भूतानि वेद ।
सर्वं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः सर्वं वेद ।
इदं ब्रह्मेदं क्षत्रमिमे लोका इमे देवा इमानि भूतानीदं सर्वं यदयमात्मा ॥ २.४.६ ॥
ଆତ୍ମା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟତ୍ର ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣେ ଯେ, ତାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ୟାଗ କରେ। ଆତ୍ମା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟତ୍ର କ୍ଷତ୍ରକୁ ଜାଣେ ଯେ, ତାକୁ କ୍ଷତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରେ। ଆତ୍ମା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜାଣେ ଯେ, ତାକୁ ଲୋକମାନେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଆତ୍ମା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟତ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଜାଣେ ଯେ, ତାକୁ ଦେବତାମାନେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଆତ୍ମା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟତ୍ର ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଜାଣେ ଯେ, ତାକୁ ଭୂତମାନେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଆତ୍ମା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟତ୍ର ସବୁକୁ ଜାଣେ ଯେ, ତାକୁ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ଏହା ବ୍ରହ୍ମ, ଏହା କ୍ଷତ୍ର, ଏମାନେ ଲୋକ, ଏମାନେ ଦେବତା, ଏମାନେ ଭୂତ, ଏହି ସବୁ — ଯାହା ଏହି ଆତ୍ମା।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.7
स यथा दुन्दुभेर्हन्यमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
दुन्दुभेस्तु ग्रहणेन दुन्दुभ्याघातस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ २.४.७ ॥
ବାଜୁଥିବା ଢୋଲର ବାହ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଢୋଲକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, କିମ୍ବା ଢୋଲ ଉପରେ ଆଘାତର ଶବ୍ଦକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେହି ଶବ୍ଦ ଗୃହୀତ ହୁଏ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.8
स यथा शङ्खस्य ध्मायमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय शङ्खस्य तु ग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ २.४.८ ॥
ଫୁଙ୍କାଯାଉଥିବା ଶଙ୍ଖର ବାହ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଶଙ୍ଖକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, କିମ୍ବା ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିବାର ଶବ୍ଦକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେହି ଶବ୍ଦ ଗୃହୀତ ହୁଏ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.9
स यथा वीणायै वाद्यमानायै न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय वीणायै तु ग्रहणेन वीणावादस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ २.४.९ ॥
ବଜାଯାଉଥିବା ବୀଣାର ବାହ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ବୀଣାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, କିମ୍ବା ବୀଣାବାଦନର ଶବ୍ଦକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେହି ଶବ୍ଦ ଗୃହୀତ ହୁଏ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.10
स यथार्द्रैधाग्नेरभ्याहितात्पृथग्धूमा विनिश्चरन्त्येव वा अरेऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्याननि ।
अस्यैवैतानि निश्वसितानि ॥ २.४.१० ॥
ଓଦା ଇନ୍ଧନକୁ ଜାଳିଲେ ଯେପରି ଅଲଗା ଅଲଗା ଧୂଆଁ ବାହାରେ, ସେପରି ହେ ପ୍ରିୟେ, ଏହି ମହାନ ଭୂତର ଏସବୁ ନିଃଶ୍ୱାସ — ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଅଥର୍ବାଙ୍ଗିରସ, ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ବିଦ୍ୟା, ଉପନିଷଦ, ଶ୍ଲୋକ, ସୂତ୍ର, ଅନୁବ୍ୟାଖ୍ୟାନ, ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ। ଏ ସବୁ ଏହାରି ନିଃଶ୍ୱାସ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.11
स यथा सर्वासामपां समुद्र एकायनम् ।
एवं सर्वेषां स्पर्शानां त्वगेकायनम् ।
एवं सर्वेषां गन्धानां नासिके एकायनम् ।
एवं सर्वेषां रसानां जिह्वैकायनम् ।
एवं सर्वेषां रूपाणां चक्षुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषं शब्दानां श्रोत्रमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां संकल्पानां मन एकायनम् ।
एवं सर्वासां विद्यानां हृदयमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां कर्मणां हस्तावेकायनम् ।
एवं सर्वेषामानन्दानामुपस्थ एकायनम् ।
एवं सर्वेषां विसर्गाणां पायुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषामध्वनां पादावेकायनम् ।
एवं सर्वेषां वेदानां वागेकायनम् ॥ २.४.११ ॥
ସବୁ ଜଳର ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ଏକାୟନ, ସେପରି ସବୁ ସ୍ପର୍ଶର ଏକାୟନ ତ୍ୱଚା; ସବୁ ଗନ୍ଧର ଏକାୟନ ନାସିକା ଦୁଇଟି; ସବୁ ରସର ଏକାୟନ ଜିଭ; ସବୁ ରୂପର ଏକାୟନ ଆଖି; ସବୁ ଶବ୍ଦର ଏକାୟନ କାନ; ସବୁ ସଂକଳ୍ପର ଏକାୟନ ମନ; ସବୁ ବିଦ୍ୟାର ଏକାୟନ ହୃଦୟ; ସବୁ କର୍ମର ଏକାୟନ ଦୁଇ ହାତ; ସବୁ ଆନନ୍ଦର ଏକାୟନ ଉପସ୍ଥ; ସବୁ ବିସର୍ଗର ଏକାୟନ ପାୟୁ; ସବୁ ପଥର ଏକାୟନ ଦୁଇ ପାଦ; ସବୁ ବେଦର ଏକାୟନ ବାକ୍।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.12
स यथा सैन्धवखिल्य उदके प्रास्त उदकमेवानुविलीयेत न हास्योद्ग्रहणायेव स्यात् ।
यतोयतस्त्वाददीत लवणम् ।
एवं वा अर इदं महद्भूतमनन्तमपारं विज्ञानघन एव ।
एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्येवानुविनश्यति ।
न प्रेत्य संज्ञास्तीत्यरे ब्रवीमि ।
इति होवाच याज्ञवल्क्यः ॥ २.४.१२ ॥
ପାଣିରେ ପକାଯାଇଥିବା ଲୁଣର ଡେଲା ପାଣିରେ ହିଁ ଗଳିଯାଏ, ତାକୁ ଫେରାଇ ନେବା ପାଇଁ କିଛି ହାତରେ ରହେ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠୁ ନିଅ, ତାହା ଲୁଣିଆ ହିଁ ଥାଏ — ସେହିପରି ହେ ପ୍ରିୟେ, ଏହି ମହାନ, ଅନନ୍ତ, ଅପାର ବିଜ୍ଞାନଘନ ହିଁ ଅଟେ। ଏହି ଭୂତମାନଙ୍କରୁ ଉଠି ସେମାନଙ୍କରେ ହିଁ ଲୀନ ହୁଏ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାହାର ସଂଜ୍ଞା ରହେ ନାହିଁ — ମୁଁ ଏହା କହୁଛି। ଏହା ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.13
सा होवाच मैत्रेयी अत्रैव मा भगवानमूमुहन्न प्रेत्य संज्ञास्तीति ।
स होवाच न वा अरेऽहं मोहं ब्रवीमि ।
अलं वा अर इदं विज्ञानाय ॥ २.४.१३ ॥
ମୈତ୍ରେୟୀ କହିଲେ: "ଏଠାରେ ହିଁ ଭଗବାନ ମୋତେ ମୋହରେ ପକାଇଲେ — ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସଂଜ୍ଞା ରହେ ନାହିଁ ବୋଲି।" ସେ କହିଲେ: "ହେ ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ମୋହ ବିଷୟରେ କହୁ ନାହିଁ। ଏହା ବିଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ।"
Bṛhadāraṇyaka 2.4.14
यत्र हि द्वैतमिव भवति तदितर इतरं जिघ्रति तदितर इतरं पश्यति तदितर इतरं शृणोति तदितर इतरं जिघ्रति तदितर इतरमभिवदति तदितर इतरं मनुते तदितर इतरं विजानाति ।
यत्र वास्य सर्वमात्मैवाभूत्तत्केन कं जिघ्रेत्तत्केन कं जिघ्रेत्तत्केन कं पश्येत्तत्केन कं शृणुयात्तत्केन कमभिवदेत्तत्केन कं मन्वीत तत्केन कं विजानीयात् ।
येनेदं सर्वं विजानाति तं केन विजानीयात् ।
विज्ञातारमरे केन विजानीयादिति ॥ २.४.१४ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱୈତ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟକୁ ଆଘ୍ରାଣ କରେ, ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖେ, ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣେ, ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟ ସହିତ କଥା କହେ, ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟକୁ ଜାଣେ। କିନ୍ତୁ ଯାହାପାଇଁ ସବୁକିଛି ଆତ୍ମା ହୋଇଯାଇଛି, ତେବେ କାହା ଦ୍ୱାରା କାହାକୁ ଆଘ୍ରାଣ କରିବ? କାହା ଦ୍ୱାରା କାହାକୁ ଦେଖିବ? କାହା ଦ୍ୱାରା କାହାକୁ ଶୁଣିବ? କାହା ଦ୍ୱାରା କାହା ସହିତ କଥା କହିବ? କାହା ଦ୍ୱାରା କାହାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବ? କାହା ଦ୍ୱାରା କାହାକୁ ଜାଣିବ? ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏ ସବୁ ଜଣାଯାଏ, ତାହାକୁ କାହା ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବ? ହେ ପ୍ରିୟେ, ଜ୍ଞାତାକୁ କାହା ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବ?