ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Bṛhadāraṇyaka 2.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 2.4.1
(मैत्रेयीब्राह्मणम्)
मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्यः उद्यास्यन् वा अरेऽहमस्मात्स्थानादस्मि ।
हन्त तेऽनया कात्यायन्यान्तं करवाणीति ॥ २.४.१ ॥
(ਮੈਤ੍ਰੇਯੀ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਅਵਸਥਾ (ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ) ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਚੰਗਾ, ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।'
Bṛhadāraṇyaka 2.4.2
सा होवाच मैत्रेयी यन्नु म इयं भगोः सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात्कथं तेनामृता स्यामिति ।
नेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यथैवोपकरणवतां जीवितं तथैव ते जीवितं स्यात् ।
अमृतत्वस्य तु नाशास्ति वित्तेनेति ॥ २.४.२ ॥
ਮੈਤ੍ਰੇਯੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ?' ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਨਹੀਂ। ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਆਸ ਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।'
Bṛhadāraṇyaka 2.4.3
सा होवाच मैत्रेयी येनाहं नामृता स्यां किमहं तेन कुर्याम् ।
यदेव भगवान् वेद तदेव मे ब्रूहीति ॥ २.४.३ ॥
ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਬੋਲੀ - ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਮਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.4
स होवाच याज्ञवल्क्यः प्रिया बतारे नः सती प्रियं भाषसे ।
एह्यास्स्व ।
व्याख्यास्यामि ते ।
व्याचक्षाणस्य तु मे निदिध्यासस्वेति ॥ २.४.४ ॥
ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ - ਹਾਇ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ; ਪਿਆਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਆ, ਬੈਠ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਤੂੰ ਮਨਨ ਕਰ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.5
स होवाच न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्यात्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति ।
न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्यात्मनस्तु कामाय जाया प्रिया भवति ।
न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय वित्तं प्रियं भवति ।
न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति ।
न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति ।
न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्यात्मनस्तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति ।
न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियं भवति ।
आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो मैत्रेयि ।
आत्मनो वा अरे दर्शनेन श्रवणेन मत्या विज्ञानेनेदं सर्वं विदितम् ॥ २.४.५ ॥
ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ - ਅਰੇ, ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਹੀ ਪਤੀ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਰੇ, ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਹੀ ਪਤਨੀ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਰੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਰੇ, ਧਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਧਨ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਹੀ ਧਨ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਰੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਰੇ, ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਹੀ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਰੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਲੋਕ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਹੀ ਲੋਕ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਰੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਰੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਜੀਵ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਹੀ ਜੀਵ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਰੇ, ਸਭ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਸਭ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਹੀ ਸਭ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਈ, ਆਤਮਾ ਹੀ ਵੇਖਣ ਯੋਗ, ਸੁਣਨ ਯੋਗ, ਮਨਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਦਿਧਿਆਸਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਅਰੇ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਸ਼ਰਵਣ, ਮਨਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.6
ब्रह्म तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनो ब्रह्म वेद ।
क्षत्रं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः क्षत्रं वेद ।
लोकास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो लोकान् वेद ।
देवास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो देवान् वेद ।
भूतानि तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो भूतानि वेद ।
सर्वं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः सर्वं वेद ।
इदं ब्रह्मेदं क्षत्रमिमे लोका इमे देवा इमानि भूतानीदं सर्वं यदयमात्मा ॥ २.४.६ ॥
ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭੂਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਭ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਹੈ, ਇਹ ਲੋਕ ਹਨ, ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਇਹ ਭੂਤ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ — ਜੋ ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.7
स यथा दुन्दुभेर्हन्यमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
दुन्दुभेस्तु ग्रहणेन दुन्दुभ्याघातस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ २.४.७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਵੱਜ ਰਹੇ ਢੋਲ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਢੋਲ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਢੋਲ ਦੀ ਚੋਟ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.8
स यथा शङ्खस्य ध्मायमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय शङ्खस्य तु ग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ २.४.८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਵਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਸ਼ੰਖ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.9
स यथा वीणायै वाद्यमानायै न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय वीणायै तु ग्रहणेन वीणावादस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ २.४.९ ॥
ਜਿਵੇਂ ਵਜਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਵੀਣਾ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਵੀਣਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਵੀਣਾ-ਵਾਦਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.10
स यथार्द्रैधाग्नेरभ्याहितात्पृथग्धूमा विनिश्चरन्त्येव वा अरेऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्याननि ।
अस्यैवैतानि निश्वसितानि ॥ २.४.१० ॥
ਗਿੱਲੇ ਬਾਲਣ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੂੰਏਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਭੂਤ ਦੇ ਇਹ ਸਾਹ ਹਨ — ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਅਥਰਵਾਂਗਿਰਸ, ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ, ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਸ਼ਲੋਕਾਂ, ਸੂਤਰਾਂ, ਅਨੁਵਿਆਖਿਆਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਨਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਇਸੇ ਦੇ ਸਾਹ ਹਨ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.11
स यथा सर्वासामपां समुद्र एकायनम् ।
एवं सर्वेषां स्पर्शानां त्वगेकायनम् ।
एवं सर्वेषां गन्धानां नासिके एकायनम् ।
एवं सर्वेषां रसानां जिह्वैकायनम् ।
एवं सर्वेषां रूपाणां चक्षुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषं शब्दानां श्रोत्रमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां संकल्पानां मन एकायनम् ।
एवं सर्वासां विद्यानां हृदयमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां कर्मणां हस्तावेकायनम् ।
एवं सर्वेषामानन्दानामुपस्थ एकायनम् ।
एवं सर्वेषां विसर्गाणां पायुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषामध्वनां पादावेकायनम् ।
एवं सर्वेषां वेदानां वागेकायनम् ॥ २.४.११ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਸਪਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਚਮੜੀ; ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਧਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਦੋ ਨਾਸਾਂ; ਸਾਰੇ ਰਸਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਜੀਭ; ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਅੱਖ; ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਕੰਨ; ਸਾਰੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਮਨ; ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਹਿਰਦਾ; ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਦੋ ਹੱਥ; ਸਾਰੇ ਆਨੰਦਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਉਪਸਥ; ਸਾਰੇ ਵਿਸਰਗਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਗੁਦਾ; ਸਾਰੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਦੋ ਪੈਰ; ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਇਕਾਇਨ ਵਾਣੀ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.12
स यथा सैन्धवखिल्य उदके प्रास्त उदकमेवानुविलीयेत न हास्योद्ग्रहणायेव स्यात् ।
यतोयतस्त्वाददीत लवणम् ।
एवं वा अर इदं महद्भूतमनन्तमपारं विज्ञानघन एव ।
एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्येवानुविनश्यति ।
न प्रेत्य संज्ञास्तीत्यरे ब्रवीमि ।
इति होवाच याज्ञवल्क्यः ॥ २.४.१२ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀ ਲੂਣ ਦੀ ਡਲੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕੁਝ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ ਲਓ ਉਹ ਖਾਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਇਹ ਮਹਾਨ, ਅਨੰਤ, ਅਪਾਰ ਵਿਗਿਆਨਘਨ ਹੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਸੰਗਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ — ਮੈਂ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਯਾਜ੍ਞਵਲਕਯ ਨੇ ਕਿਹਾ।
Bṛhadāraṇyaka 2.4.13
सा होवाच मैत्रेयी अत्रैव मा भगवानमूमुहन्न प्रेत्य संज्ञास्तीति ।
स होवाच न वा अरेऽहं मोहं ब्रवीमि ।
अलं वा अर इदं विज्ञानाय ॥ २.४.१३ ॥
ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ — ਕਿ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਸੰਗਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਮੈਂ ਮੋਹ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।"
Bṛhadāraṇyaka 2.4.14
यत्र हि द्वैतमिव भवति तदितर इतरं जिघ्रति तदितर इतरं पश्यति तदितर इतरं शृणोति तदितर इतरं जिघ्रति तदितर इतरमभिवदति तदितर इतरं मनुते तदितर इतरं विजानाति ।
यत्र वास्य सर्वमात्मैवाभूत्तत्केन कं जिघ्रेत्तत्केन कं जिघ्रेत्तत्केन कं पश्येत्तत्केन कं शृणुयात्तत्केन कमभिवदेत्तत्केन कं मन्वीत तत्केन कं विजानीयात् ।
येनेदं सर्वं विजानाति तं केन विजानीयात् ।
विज्ञातारमरे केन विजानीयादिति ॥ २.४.१४ ॥
ਜਿੱਥੇ ਦਵੈਤ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਦ ਕਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੁੰਘੇ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖੇ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣੇ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚੇ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣੇ? ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਸ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ? ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ?