อุปนิษัท · Bṛhadāraṇyaka 2.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 2.4.1
(मैत्रेयीब्राह्मणम्)
मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्यः उद्यास्यन् वा अरेऽहमस्मात्स्थानादस्मि ।
हन्त तेऽनया कात्यायन्यान्तं करवाणीति ॥ २.४.१ ॥
(ส่วนของพระนางไมเตรยี) ยาชญวัลกยะตรัสกับไมเตรยีว่า ไมเตรยี เรากำลังจะละจากวิถีชีวิตนี้ไป ดังนั้น ด้วยวิธีนี้ เราจะจัดการทรัพย์สินให้เจ้ากับกาตยายนี
Bṛhadāraṇyaka 2.4.2
सा होवाच मैत्रेयी यन्नु म इयं भगोः सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात्कथं तेनामृता स्यामिति ।
नेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यथैवोपकरणवतां जीवितं तथैव ते जीवितं स्यात् ।
अमृतत्वस्य तु नाशास्ति वित्तेनेति ॥ २.४.२ ॥
พระนางไมเตรยีกล่าวว่า ท่านผู้เจริญ หากทั่วทั้งแผ่นดินนี้เต็มไปด้วยทรัพย์สำหรับหม่อมฉัน หม่อมฉันจะได้เป็นอมตะด้วยสิ่งนั้นหรือไม่ ยาชญวัลกยะกล่าวว่า ไม่ได้ ชีวิตของเจ้าจะเป็นเช่นเดียวกับชีวิตของผู้มั่งมีที่มีเครื่องใช้สอย ไม่มีความหวังในความเป็นอมตะด้วยทรัพย์เลย
Bṛhadāraṇyaka 2.4.3
सा होवाच मैत्रेयी येनाहं नामृता स्यां किमहं तेन कुर्याम् ।
यदेव भगवान् वेद तदेव मे ब्रूहीति ॥ २.४.३ ॥
พระนางไมเตรยีกล่าวว่า สิ่งที่ไม่ทำให้หม่อมฉันเป็นอมตะ หม่อมฉันจะทำอะไรกับมันได้ ท่านผู้เจริญ ขอโปรดบอกหม่อมฉันเพียงสิ่งที่ท่านรู้เท่านั้น
Bṛhadāraṇyaka 2.4.4
स होवाच याज्ञवल्क्यः प्रिया बतारे नः सती प्रियं भाषसे ।
एह्यास्स्व ।
व्याख्यास्यामि ते ।
व्याचक्षाणस्य तु मे निदिध्यासस्वेति ॥ २.४.४ ॥
ยาชญวัลกยะกล่าวว่า แท้จริงเจ้าเป็นที่รักของพวกเรา และเจ้าพูดคำที่น่ารัก มาเถิด จงนั่งลง เราจะอธิบายให้เจ้าฟัง ขณะที่เราอธิบาย จงพิจารณาไตร่ตรองสิ่งนั้น
Bṛhadāraṇyaka 2.4.5
स होवाच न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्यात्मनस्तु कामाय पतिः प्रियो भवति ।
न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्यात्मनस्तु कामाय जाया प्रिया भवति ।
न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय वित्तं प्रियं भवति ।
न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति ।
न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति ।
न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्यात्मनस्तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति ।
न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्यात्मनस्तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति ।
न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्यात्मनस्तु कामाय सर्वं प्रियं भवति ।
आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो मैत्रेयि ।
आत्मनो वा अरे दर्शनेन श्रवणेन मत्या विज्ञानेनेदं सर्वं विदितम् ॥ २.४.५ ॥
ยาชญวัลกยะกล่าวว่า แท้จริงแล้ว สามีเป็นที่รักมิใช่เพราะความรักต่อสามี แต่สามีเป็นที่รักเพราะความรักต่อตน แท้จริงแล้ว ภรรยาเป็นที่รักมิใช่เพราะความรักต่อภรรยา แต่ภรรยาเป็นที่รักเพราะความรักต่อตน แท้จริงแล้ว บุตรเป็นที่รักมิใช่เพราะความรักต่อบุตร แต่บุตรเป็นที่รักเพราะความรักต่อตน แท้จริงแล้ว ทรัพย์เป็นที่รักมิใช่เพราะความรักต่อทรัพย์ แต่ทรัพย์เป็นที่รักเพราะความรักต่อตน แท้จริงแล้ว พรหมัน (ความรู้พระเวท) เป็นที่รักมิใช่เพราะความรักต่อพรหมัน แต่พรหมันเป็นที่รักเพราะความรักต่อตน แท้จริงแล้ว อำนาจปกครองเป็นที่รักมิใช่เพราะความรักต่ออำนาจ แต่อำนาจเป็นที่รักเพราะความรักต่อตน แท้จริงแล้ว โลกทั้งหลายเป็นที่รักมิใช่เพราะความรักต่อโลก แต่โลกเป็นที่รักเพราะความรักต่อตน แท้จริงแล้ว เทวดาทั้งหลายเป็นที่รักมิใช่เพราะความรักต่อเทวดา แต่เทวดาเป็นที่รักเพราะความรักต่อตน แท้จริงแล้ว สรรพสัตว์เป็นที่รักมิใช่เพราะความรักต่อสรรพสัตว์ แต่สรรพสัตว์เป็นที่รักเพราะความรักต่อตน แท้จริงแล้ว สิ่งทั้งปวงเป็นที่รักมิใช่เพราะความรักต่อสิ่งทั้งปวง แต่สิ่งทั้งปวงเป็นที่รักเพราะความรักต่อตน ดูก่อนไมเตรยี อาตมันนั้นพึงเห็น พึงฟัง พึงใคร่ครวญ และพึงภาวนาให้แจ้ง เมื่อได้เห็น ได้ฟัง ได้ใคร่ครวญ และได้รู้แจ้งอาตมันแล้ว สิ่งทั้งปวงนี้ก็เป็นอันรู้แจ้ง
Bṛhadāraṇyaka 2.4.6
ब्रह्म तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनो ब्रह्म वेद ।
क्षत्रं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः क्षत्रं वेद ।
लोकास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो लोकान् वेद ।
देवास्तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो देवान् वेद ।
भूतानि तं परादुर्योऽन्यत्रात्मनो भूतानि वेद ।
सर्वं तं परादाद्योऽन्यत्रात्मनः सर्वं वेद ।
इदं ब्रह्मेदं क्षत्रमिमे लोका इमे देवा इमानि भूतानीदं सर्वं यदयमात्मा ॥ २.४.६ ॥
ผู้ใดรู้พรหมันว่าแยกต่างจากตน พรหมันย่อมละทิ้งผู้นั้น ผู้ใดรู้อำนาจปกครองว่าแยกต่างจากตน อำนาจปกครองย่อมละทิ้งผู้นั้น ผู้ใดรู้โลกทั้งหลายว่าแยกต่างจากตน โลกทั้งหลายย่อมละทิ้งผู้นั้น ผู้ใดรู้เทวดาทั้งหลายว่าแยกต่างจากตน เทวดาทั้งหลายย่อมละทิ้งผู้นั้น ผู้ใดรู้สรรพสัตว์ว่าแยกต่างจากตน สรรพสัตว์ย่อมละทิ้งผู้นั้น ผู้ใดรู้สิ่งทั้งปวงว่าแยกต่างจากตน สิ่งทั้งปวงย่อมละทิ้งผู้นั้น พรหมันนี้ อำนาจปกครองนี้ โลกเหล่านี้ เทวดาเหล่านี้ สรรพสัตว์เหล่านี้ สิ่งทั้งปวงนี้ ก็คืออาตมันนี้เอง
Bṛhadāraṇyaka 2.4.7
स यथा दुन्दुभेर्हन्यमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय ।
दुन्दुभेस्तु ग्रहणेन दुन्दुभ्याघातस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ २.४.७ ॥
เปรียบเหมือนเมื่อกลองถูกตี ผู้ใดจะจับเสียงภายนอกไว้ไม่ได้ แต่เมื่อจับตัวกลองได้ หรือจับเสียงที่เกิดจากการตีกลอง เสียงนั้นก็ถูกจับได้
Bṛhadāraṇyaka 2.4.8
स यथा शङ्खस्य ध्मायमानस्य न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय शङ्खस्य तु ग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ २.४.८ ॥
เปรียบเหมือนเมื่อสังข์ถูกเป่า ผู้ใดจะจับเสียงภายนอกไว้ไม่ได้ แต่เมื่อจับตัวสังข์ได้ หรือจับเสียงที่เกิดจากการเป่าสังข์ เสียงนั้นก็ถูกจับได้
Bṛhadāraṇyaka 2.4.9
स यथा वीणायै वाद्यमानायै न बाह्याञ्छब्दाञ्छक्नुयाद्ग्रहणाय वीणायै तु ग्रहणेन वीणावादस्य वा शब्दो गृहीतः ॥ २.४.९ ॥
เปรียบเหมือนเมื่อพิณถูกดีด ผู้ใดจะจับเสียงภายนอกไว้ไม่ได้ แต่เมื่อจับตัวพิณได้ หรือจับเสียงที่เกิดจากการดีดพิณ เสียงนั้นก็ถูกจับได้
Bṛhadāraṇyaka 2.4.10
स यथार्द्रैधाग्नेरभ्याहितात्पृथग्धूमा विनिश्चरन्त्येव वा अरेऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्याननि ।
अस्यैवैतानि निश्वसितानि ॥ २.४.१० ॥
เปรียบเหมือนควันหลายสายพวยพุ่งออกจากไฟที่จุดด้วยเชื้อเปียก ดูก่อนเพื่อนรัก พระเวททั้งหลายเหล่านี้ คือฤคเวท ยชุรเวท สามเวท อาถรรพณเวทและอังคิรส อิติหาสะ ปุราณะ วิทยา อุปนิษัท โศลก สูตร คำอธิบาย และคำขยายความ ก็เป็นลมหายใจที่ผ่านออกมาจากภูตใหญ่นั้น ของสิ่งนี้เท่านั้น
Bṛhadāraṇyaka 2.4.11
स यथा सर्वासामपां समुद्र एकायनम् ।
एवं सर्वेषां स्पर्शानां त्वगेकायनम् ।
एवं सर्वेषां गन्धानां नासिके एकायनम् ।
एवं सर्वेषां रसानां जिह्वैकायनम् ।
एवं सर्वेषां रूपाणां चक्षुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषं शब्दानां श्रोत्रमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां संकल्पानां मन एकायनम् ।
एवं सर्वासां विद्यानां हृदयमेकायनम् ।
एवं सर्वेषां कर्मणां हस्तावेकायनम् ।
एवं सर्वेषामानन्दानामुपस्थ एकायनम् ।
एवं सर्वेषां विसर्गाणां पायुरेकायनम् ।
एवं सर्वेषामध्वनां पादावेकायनम् ।
एवं सर्वेषां वेदानां वागेकायनम् ॥ २.४.११ ॥
เปรียบเหมือนมหาสมุทรเป็นที่สุดท้ายของน้ำทั้งปวง ฉันใด ผิวหนังก็เป็นที่สุดท้ายของการสัมผัสทั้งปวงฉันนั้น รูจมูกทั้งสองเป็นที่สุดท้ายของกลิ่นทั้งปวง ลิ้นเป็นที่สุดท้ายของรสทั้งปวง ดวงตาเป็นที่สุดท้ายของรูปทั้งปวง หูเป็นที่สุดท้ายของเสียงทั้งปวง ใจเป็นที่สุดท้ายของความดำริทั้งปวง หัวใจเป็นที่สุดท้ายของวิชาทั้งปวง มือทั้งสองเป็นที่สุดท้ายของกรรมทั้งปวง อวัยวะเพศเป็นที่สุดท้ายของความสุขทั้งปวง ทวารหนักเป็นที่สุดท้ายของการขับถ่ายทั้งปวง เท้าทั้งสองเป็นที่สุดท้ายของทางทั้งปวง วาจาเป็นที่สุดท้ายของพระเวททั้งปวง
Bṛhadāraṇyaka 2.4.12
स यथा सैन्धवखिल्य उदके प्रास्त उदकमेवानुविलीयेत न हास्योद्ग्रहणायेव स्यात् ।
यतोयतस्त्वाददीत लवणम् ।
एवं वा अर इदं महद्भूतमनन्तमपारं विज्ञानघन एव ।
एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्येवानुविनश्यति ।
न प्रेत्य संज्ञास्तीत्यरे ब्रवीमि ।
इति होवाच याज्ञवल्क्यः ॥ २.४.१२ ॥
ดูกร่อนเอ๋ย เปรียบเหมือนก้อนเกลือสินเธาว์ที่ถูกโยนลงในน้ำ ย่อมละลายไปกับน้ำนั้นเอง จนไม่อาจหยิบเอาออกมาได้อีก แต่ไม่ว่าจะตักน้ำจากตรงไหน น้ำนั้นก็ยังเค็มอยู่ ฉันใดก็ฉันนั้น ดูกร่อนเอ๋ย มหาภูตอันยิ่งใหญ่ไร้ขอบเขต ไร้ที่สิ้นสุดนี้ ก็คือก้อนแห่งวิญญาณบริสุทธิ์เท่านั้น มันอุบัติขึ้นจากภูตทั้งหลายเหล่านี้ แล้วก็กลับสลายลงในภูตเหล่านั้นอีก เมื่อตายแล้วย่อมไม่มีสัญญาอีก ฉันกล่าวดังนี้ ยาชญวัลกยะตรัสดังนี้
Bṛhadāraṇyaka 2.4.13
सा होवाच मैत्रेयी अत्रैव मा भगवानमूमुहन्न प्रेत्य संज्ञास्तीति ।
स होवाच न वा अरेऽहं मोहं ब्रवीमि ।
अलं वा अर इदं विज्ञानाय ॥ २.४.१३ ॥
เมไตรยีกล่าวว่า ท่านผู้เจริญ ท่านทำให้ดิฉันหลงในเรื่องนี้ คือที่ว่าเมื่อตายแล้วย่อมไม่มีสัญญาอีกเลย ท่านกล่าวว่า ดูกร่อนเอ๋ย ฉันมิได้กล่าวถึงความหลงเลย สิ่งนี้เพียงพอแล้วสำหรับการรู้แจ้ง
Bṛhadāraṇyaka 2.4.14
यत्र हि द्वैतमिव भवति तदितर इतरं जिघ्रति तदितर इतरं पश्यति तदितर इतरं शृणोति तदितर इतरं जिघ्रति तदितर इतरमभिवदति तदितर इतरं मनुते तदितर इतरं विजानाति ।
यत्र वास्य सर्वमात्मैवाभूत्तत्केन कं जिघ्रेत्तत्केन कं जिघ्रेत्तत्केन कं पश्येत्तत्केन कं शृणुयात्तत्केन कमभिवदेत्तत्केन कं मन्वीत तत्केन कं विजानीयात् ।
येनेदं सर्वं विजानाति तं केन विजानीयात् ।
विज्ञातारमरे केन विजानीयादिति ॥ २.४.१४ ॥
เมื่อมีความเป็นสองดุจว่ามีอยู่ คนหนึ่งย่อมดมกลิ่นอีกคนหนึ่ง เห็นอีกคนหนึ่ง ได้ยินอีกคนหนึ่ง พูดกับอีกคนหนึ่ง คิดถึงอีกคนหนึ่ง รู้จักอีกคนหนึ่ง แต่เมื่อสำหรับผู้นั้นทุกสิ่งได้กลายเป็นอาตมันนั้นเองแล้ว จะใช้อะไรดมกลิ่นใคร ใช้อะไรเห็นใคร ใช้อะไรได้ยินใคร ใช้อะไรพูดกับใคร ใช้อะไรคิดถึงใคร ใช้อะไรรู้จักใคร ใช้อะไรรู้จักสิ่งที่ทุกสิ่งนี้ถูกรู้ด้วย ดูกร่อนเอ๋ย จะใช้อะไรรู้จักผู้รู้ได้เล่า