Upaniṣads · Taittirīya 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Taittirīya 1.1
ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।
नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि ।
सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १.१ ॥
Om. May Mitra be good to us, may Varuṇa be good to us. May Aryaman be good to us. May Indra and Bṛhaspati be good to us. May Viṣṇu of wide strides be good to us. Homage to brahman. Homage to you, O Vāyu. You indeed are the manifest brahman. I will call you the manifest brahman. I will speak what is right (ṛta). I will speak the truth. May that protect me, may that protect the speaker. Protect me, protect the speaker. Om. Peace, peace, peace.
Taittirīya 1.2
ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥ १.२ ॥
Om. We will explain phonetics (śīkṣā): sound (varṇa), accent (svara), quantity (mātrā), effort (bala), harmony (sāma), and linking (santāna). Thus the chapter on phonetics has been declared.
Taittirīya 1.3
सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहिताया उपनिषदं व्याख्यास्यामः । पञ्चस्वधिकरणेषु ।
अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासँहिता इत्याचक्षते । अथाधिलोकम् ।
पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः
वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् । अथाधिजौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् ।
आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् । अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम्
अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनँसन्धानम् । इत्यधिविद्यम् । अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् ।
पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननँसन्धानम् । इत्यधिप्रजलम्
अथाध्यात्मम् । अधरा हनुः पूर्वरूपम् । उत्तरा हनुरुत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् ।
इत्यध्यात्मम् । इतीमा महासँहिताः । य एवमेता महासँहिता व्याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्गेण लोकेन ॥ १.३ ॥
May we both gain glory together, may we both gain the radiance of brahman together. Now we will explain the upaniṣad of the saṃhitā, in five divisions: concerning the worlds, concerning the luminaries, concerning knowledge, concerning progeny, and concerning the self. These are called the great saṃhitās. Now, concerning the worlds: earth is the former form, sky is the latter form, space is the joint, air is the binding. This is concerning the worlds. Now, concerning the luminaries: fire is the former form, the sun is the latter form, the waters are the joint, lightning is the binding. This is concerning the luminaries. Now, concerning knowledge: the teacher is the former form, the student is the latter form, knowledge is the joint, teaching is the binding. This is concerning knowledge. Now, concerning progeny: the mother is the former form, the father is the latter form, offspring is the joint, begetting is the binding. This is concerning progeny. Now, concerning the self: the lower jaw is the former form, the upper jaw is the latter form, speech is the joint, the tongue is the binding. This is concerning the self. These are the great saṃhitās. Whoever knows these great saṃhitās thus explained is joined with progeny, cattle, radiance of brahman, food, heaven, and world.
Taittirīya 1.4
यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छन्दोभ्योऽध्यमृतात्संबभूव । स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् ।
शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधया पिहितः । श्रुतं मे गोपाय
आवहन्ती वितन्वाना कुर्वाणाऽचीरमात्मनः । वासाँसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह ।
लोमशां पशुभिः सह स्वाहा । आमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । विमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।
दमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । शमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा
यशो जनेऽसानि स्वाहा । श्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा ।
तस्मिन् सहस्रशाखे । निभगाहं त्वयि मृजे स्वाहा । यथाऽऽपः प्रवतायन्ति यथा मासा अहर्जरम् ।
एवं मां ब्रह्मचारिणः धातरायन्तु सर्वतः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्र मा भाहि प्र मा पद्यस्व ॥ १.४ ॥
He who is the bull among the metres, of all forms, who arose from the immortal above the metres — may that Indra fill me with intelligence. O god, may I become a bearer of immortality. May my body be alert, my tongue most sweet, may I hear much with both ears. You are the treasure-house of Brahman, covered with intelligence; guard what I have heard. Bringing near, spreading out, weaving for oneself imperishable garments — garments, my cows, food and drink, always; from there bring prosperity to me. To Lomaśa with the animals, svāhā. May the students of the Veda come to me, svāhā. May they come to me especially, svāhā. May they go forward, svāhā. May the students of the Veda be self-controlled, svāhā. May they be calm, svāhā. May I have fame among people, svāhā. May I be better than the wealthy, svāhā. O Bhaga, may I attain you, svāhā. O Bhaga, may you enter me, svāhā. In that Veda of a thousand branches, I, without portion, purify myself in you, svāhā. As waters flow downward, as months wear away into days, so may the students of the Veda come to me from every side, O creator, svāhā. You are a neighbour; shine forth upon me, come forth to me.
Taittirīya 1.5
भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामुह स्मैतां चतुर्थीं माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति ।
तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः । भूरिति वा अयं लोकः । भुव इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः
मह इत्यादित्यः । आदित्येन वाव सर्वे लोका महीयन्ते । भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः ।
मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतीँषि महीयन्ते । भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूँषि
मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते । भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् ।
अन्नेन वाव सर्वे प्राणा महीयन्ते । ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म ।
सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥ १.५ ॥
Bhūḥ, bhuvaḥ, suvaḥ — these are the three utterances. Māhācamasya declares the fourth utterance, 'mahaḥ'. That is brahman; that is the ātman. The other deities are its limbs. 'Bhūḥ' is this world, 'bhuvaḥ' is the atmosphere, 'suvaḥ' is that world, 'mahaḥ' is the sun. By the sun all worlds are glorified. 'Bhūḥ' is fire, 'bhuvaḥ' is wind, 'suvaḥ' is the sun, 'mahaḥ' is the moon. By the moon all lights are glorified. 'Bhūḥ' is the ṛk verses, 'bhuvaḥ' the sāman chants, 'suvaḥ' the yajus formulas, 'mahaḥ' is brahman. By brahman all the Vedas are glorified. 'Bhūḥ' is breath, 'bhuvaḥ' is apāna, 'suvaḥ' is vyāna, 'mahaḥ' is food. By food all the breaths are glorified. These four utterances are each fourfold. Whoever knows them knows brahman. All the gods bring offerings to him.
Taittirīya 1.6
स य एषोऽन्तरहृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके ।
य एष स्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो विवर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले । भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति ।
भुव इति वायौ
सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि । आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः ।
श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत्ततो भवति । आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्तिसमृद्धममृतम् ।
इति प्राचीनयोग्योपास्स्व ॥ १.६ ॥
Within the heart is this space, and in it is this golden, immortal person made of mind. Between the palate and the uvula hangs what is like a teat; its source is Indra. Where the parting of the hair divides, cutting through the crown of the skull, it rises upward. By 'bhūḥ' it is established in fire, by 'bhuvaḥ' in wind, by 'suvaḥ' in the sun, by 'mahaḥ' in brahman. He attains self-rule, becomes lord of the mind, lord of speech, of sight, of hearing, of understanding. Then he becomes this: brahman with space as its body, truth as its self, delighting in breath, mind as bliss, rich in peace, immortal. Thus, O ancient worthy one, meditate.
Taittirīya 1.7
पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा ।
इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म माँसँस्नावास्थिमज्जा ।
एतदधि विधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदँ सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तँ स्पृणोतीति ॥ १.७ ॥
Earth, the midspace, the sky, the directions and the intermediate directions; fire, wind, the sun, the moon and the stars; waters, herbs, trees, space, and the ātman — this is concerning the elements. Now concerning the self: the outward breath, the diffused breath, the downward breath, the upward breath and the balancing breath; eye, ear, mind, speech and skin; hide, flesh, sinew, bone and marrow. Having set this forth, the seer said: all this is a set of five. By the set of five indeed he completes the set of five.
Taittirīya 1.8
ओमिति ब्रह्म । ओमितीदँसर्वम् । ओमित्येतदनुकृतिर्हस्म वा अप्यो श्रावयेत्याश्रावयन्ति । ओमिति सामानि गायन्ति ।
ओँशोमिति शस्त्राणि शँसन्ति । ओमित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ओमिति ब्रह्मा प्रसौति । ओमित्यग्निहोत्रमनुजानाति ।
ओमिति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥ १.८ ॥
Om is brahman. Om is all this. Om is the echo of it; therefore they cause it to be heard, saying 'śrāvaya'. They sing the sāman-chants with Om. They recite the śastras with 'Om, śo'. The adhvaryu gives the response with Om. The brahmā gives the impulse with Om. He assents to the fire-offering with Om. A brahmin, about to speak, says 'May I attain brahman' with Om; indeed he attains brahman.
Taittirīya 1.9
ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
शमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । अतिथयश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौरुशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥ १.९ ॥
Ṛta and recitation-and-teaching of the Veda; truth and recitation-and-teaching of the Veda; austerity and recitation-and-teaching of the Veda; self-restraint and recitation-and-teaching of the Veda; calm and recitation-and-teaching of the Veda; the fires and recitation-and-teaching of the Veda; the fire-offering and recitation-and-teaching of the Veda; guests and recitation-and-teaching of the Veda; human duties and recitation-and-teaching of the Veda; offspring and recitation-and-teaching of the Veda; procreation and recitation-and-teaching of the Veda; the continuance of the race and recitation-and-teaching of the Veda. 'Truth', says Satyavacas the Rāthītara. 'Austerity', says Tapoṇitya the Pauruśiṣṭi. 'Recitation and teaching of the Veda alone', says Nāka the Maudgalya. That indeed is austerity; that indeed is austerity.
Taittirīya 1.10
अहं वृक्षस्य रेरिवा कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव । ऊर्ध्वपवित्रो वाजिनीवस्वमृतमस्मि । द्रविणँसवर्चसम् । सुमेधा अमृतोक्षितः । इति त्रिशङ्कोर्वेदानुवचनम् ॥ १.१० ॥
I am the swaying fruit of the tree; my renown is like the summit of a mountain. Pure and uplifted, rich in strength and wealth, I am immortal. I am endowed with wealth and radiant splendour, of good understanding, sprinkled with immortality. Thus is the Vedic utterance of Triśaṅku.
Taittirīya 1.11
वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः ।
सत्यान्न प्रमदितव्यम्। धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् ।
देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम्
मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि ।
यान्यस्माकꣳ सुचरितानि तानि त्वयोपास्यानि । नो इतराणि
ये के चास्मच्छ्रेयाँसो ब्राह्मणाः तेषां त्वयाऽऽसनेन प्रश्वसितव्यम् । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धयाऽदेयम् । श्रिया देयम् । ह्रिया देयम् ।
भिया देयम् । संविदा देयम् । अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात्
ये यत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् । तथा वर्तेथाः । अथाभ्याख्यातेषु ।
ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकायाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः । एष आदेशः ।
एष उपदेशः । एषा वेदोपनिषत् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥ १.११ ॥
Having taught the Veda, the teacher instructs the student: Speak the truth. Practice dharma. Do not neglect your study of the Veda. Having brought a gift pleasing to the teacher, do not cut the thread of your lineage. One must not neglect truth. One must not neglect dharma. One must not neglect well-being. One must not neglect prosperity. One must not neglect study and teaching. One must not neglect the duties to the gods and the ancestors. Honor your mother as god. Honor your father as god. Honor your teacher as god. Honor your guest as god. Only those actions that are blameless are to be practiced, not others. Only our good conduct is to be honored by you, not other conduct. Brahmins who are superior to us you should honor with a seat. Give with faith, not without faith. Give with abundance. Give with modesty. Give with fear of wrong. Give with agreement. But if you have doubt about action or about conduct, then whatever thoughtful, disciplined, gentle, dharma-seeking Brahmins are there, conduct yourself as they do. And in cases of accusation, do likewise. This is the command, this is the instruction, this is the secret of the Veda, this is the teaching. Thus should one meditate upon it.
Taittirīya 1.12
शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।
नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवादिषम् । सत्यमवादिषम् ।
तन्मामावीत् । तद्वक्तारमावीत् । आवीन्माम् । आवीद्वक्तारम् ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १.१२ ॥
May Mitra be auspicious for us, may Varuṇa be auspicious. May Aryaman be auspicious for us. May Indra and Bṛhaspati be auspicious for us. May Viṣṇu, the wide-striding, be auspicious for us. Homage to Brahman. Homage to you, O Vāyu. You indeed are the directly perceptible Brahman. I shall call you indeed the directly perceptible Brahman. I have spoken the right order. I have spoken the truth. May that protect me. May that protect the speaker. Protect me, protect the speaker. Om, peace, peace, peace.