উপনিষদ · Taittirīya 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Taittirīya 1.1
ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।
नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि ।
सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १.१ ॥
ওঁ। মিত্র আমাদের মঙ্গল করুন, বরুণ আমাদের মঙ্গল করুন। অর্যমা আমাদের মঙ্গল করুন। ইন্দ্র ও বৃহস্পতি আমাদের মঙ্গল করুন। বিশাল পদক্ষেপকারী বিষ্ণু আমাদের মঙ্গল করুন। ব্রহ্মকে নমস্কার। হে বায়ু, তোমাকে নমস্কার। তুমিই প্রত্যক্ষ ব্রহ্ম। তোমাকেই প্রত্যক্ষ ব্রহ্ম বলব। ঋত বলব। সত্য বলব। তা আমাকে রক্ষা করুক, বক্তাকে রক্ষা করুক। আমাকে রক্ষা করুক, বক্তাকে রক্ষা করুক। ওঁ। শান্তি, শান্তি, শান্তি।
Taittirīya 1.2
ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥ १.२ ॥
ওঁ। আমরা শিক্ষা ব্যাখ্যা করব: বর্ণ, স্বর, মাত্রা, বল, সাম ও সন্তান। এভাবে শিক্ষাধ্যায় বলা হল।
Taittirīya 1.3
सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहिताया उपनिषदं व्याख्यास्यामः । पञ्चस्वधिकरणेषु ।
अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासँहिता इत्याचक्षते । अथाधिलोकम् ।
पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः
वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् । अथाधिजौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् ।
आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् । अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम्
अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनँसन्धानम् । इत्यधिविद्यम् । अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् ।
पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननँसन्धानम् । इत्यधिप्रजलम्
अथाध्यात्मम् । अधरा हनुः पूर्वरूपम् । उत्तरा हनुरुत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् ।
इत्यध्यात्मम् । इतीमा महासँहिताः । य एवमेता महासँहिता व्याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्गेण लोकेन ॥ १.३ ॥
আমাদের দুজনের একসঙ্গে যশ হোক, আমাদের দুজনের একসঙ্গে ব্রহ্মবর্চস হোক। এখন সংহিতার উপনিষদ ব্যাখ্যা করব, পাঁচটি বিষয়ে: লোক সম্পর্কে, জ্যোতি সম্পর্কে, বিদ্যা সম্পর্কে, প্রজা সম্পর্কে এবং আত্মা সম্পর্কে। এগুলিকে মহাসংহিতা বলা হয়। এখন লোক সম্পর্কে: পৃথিবী পূর্বরূপ, দ্যুলোক উত্তররূপ, আকাশ সন্ধি, বায়ু সন্ধান। এ লোক-বিষয়ক। এখন জ্যোতি সম্পর্কে: অগ্নি পূর্বরূপ, আদিত্য উত্তররূপ, জল সন্ধি, বিদ্যুৎ সন্ধান। এ জ্যোতি-বিষয়ক। এখন বিদ্যা সম্পর্কে: আচার্য পূর্বরূপ, শিষ্য উত্তররূপ, বিদ্যা সন্ধি, প্রবচন সন্ধান। এ বিদ্যা-বিষয়ক। এখন প্রজা সম্পর্কে: মাতা পূর্বরূপ, পিতা উত্তররূপ, প্রজা সন্ধি, প্রজনন সন্ধান। এ প্রজা-বিষয়ক। এখন আত্মা সম্পর্কে: নিচের চোয়াল পূর্বরূপ, উপরের চোয়াল উত্তররূপ, বাক্ সন্ধি, জিহ্বা সন্ধান। এ আত্ম-বিষয়ক। এগুলিই মহাসংহিতা। যিনি এই মহাসংহিতাগুলিকে এভাবে ব্যাখ্যাত জানেন, তিনি প্রজা, পশু, ব্রহ্মবর্চস, অন্ন-খাদ্য, স্বর্গ ও লোকের সঙ্গে যুক্ত হন।
Taittirīya 1.4
यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छन्दोभ्योऽध्यमृतात्संबभूव । स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् ।
शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधया पिहितः । श्रुतं मे गोपाय
आवहन्ती वितन्वाना कुर्वाणाऽचीरमात्मनः । वासाँसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह ।
लोमशां पशुभिः सह स्वाहा । आमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । विमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।
दमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । शमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा
यशो जनेऽसानि स्वाहा । श्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा ।
तस्मिन् सहस्रशाखे । निभगाहं त्वयि मृजे स्वाहा । यथाऽऽपः प्रवतायन्ति यथा मासा अहर्जरम् ।
एवं मां ब्रह्मचारिणः धातरायन्तु सर्वतः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्र मा भाहि प्र मा पद्यस्व ॥ १.४ ॥
ছন্দসের মধ্যে বৃষভ, বিশ্বরূপ, অমৃত থেকে ছন্দসের উপরে যিনি উদ্ভূত — সেই ইন্দ্র তাঁর মেধায় আমাকে পূর্ণ করুন। হে দেব, আমি যেন অমৃতধারী হই। আমার শরীর সজাগ থাকুক; আমার জিহ্বা অতি মধুর হোক; দুই কান দিয়ে যেন বহু শুনি। তুমি ব্রহ্মের কোষ, মেধায় আবৃত; আমার শ্রুত বিষয় রক্ষা কর। আমার জন্য অক্ষয় বস্ত্র বুনে ছড়িয়ে আনয়নকারিণী — বস্ত্র, আমার গাভী, অন্ন ও পানীয় সর্বদা; সেখান থেকে আমার জন্য শ্রী নিয়ে এসো। পশুসহ লোমশের উদ্দেশে স্বাহা। ব্রহ্মচারীরা আসুক, স্বাহা। ব্রহ্মচারীরা বিশেষভাবে আসুক, স্বাহা। ব্রহ্মচারীরা অগ্রসর হোক, স্বাহা। ব্রহ্মচারীরা সংযমী হোক, স্বাহা। ব্রহ্মচারীরা শান্ত হোক, স্বাহা। জনসমাজে আমার যশ হোক, স্বাহা। ধনীদের চেয়ে শ্রেষ্ঠ হই, স্বাহা। হে ভগ, তোমাকে যেন লাভ করি, স্বাহা। হে ভগ, তুমি আমাতে প্রবেশ কর, স্বাহা। সেই সহস্রশাখায় অংশহীন আমি তোমাতে নিজেকে শুদ্ধ করি, স্বাহা। জল যেমন নিচের দিকে বয়, মাসগুলি যেমন দিনে জীর্ণ হয়, তেমনই হে ধাতা, ব্রহ্মচারীরা সর্বদিক থেকে আমার কাছে আসুক, স্বাহা। তুমি প্রতিবেশী; আমাকে প্রকাশিত কর, আমাকে লাভ কর।
Taittirīya 1.5
भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामुह स्मैतां चतुर्थीं माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति ।
तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः । भूरिति वा अयं लोकः । भुव इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः
मह इत्यादित्यः । आदित्येन वाव सर्वे लोका महीयन्ते । भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः ।
मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतीँषि महीयन्ते । भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूँषि
मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते । भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् ।
अन्नेन वाव सर्वे प्राणा महीयन्ते । ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म ।
सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥ १.५ ॥
ভূঃ, ভুবঃ, সুবঃ — এই তিনটি ব্যাহৃতি। মাহাচমস্য চতুর্থ ব্যাহৃতি 'মহঃ'কে ঘোষণা করেন। তা ব্রহ্ম; তা আত্মা। অন্য দেবতারা তার অঙ্গ। 'ভূঃ' এই লোক; 'ভুবঃ' অন্তরিক্ষ; 'সুবঃ' ওই লোক; 'মহঃ' আদিত্য। আদিত্যের দ্বারাই সমস্ত লোক মহিমান্বিত হয়। 'ভূঃ' অগ্নি; 'ভুবঃ' বায়ু; 'সুবঃ' আদিত্য; 'মহঃ' চন্দ্র। চন্দ্রের দ্বারাই সমস্ত জ্যোতি মহিমান্বিত হয়। 'ভূঃ' ঋক্; 'ভুবঃ' সাম; 'সুবঃ' যজুঃ; 'মহঃ' ব্রহ্ম। ব্রহ্মের দ্বারাই সমস্ত বেদ মহিমান্বিত হয়। 'ভূঃ' প্রাণ; 'ভুবঃ' অপান; 'সুবঃ' ব্যান; 'মহঃ' অন্ন। অন্নের দ্বারাই সমস্ত প্রাণ মহিমান্বিত হয়। এই চার ব্যাহৃতি প্রত্যেকে চারটি করে। যে এদের জানে, সে ব্রহ্মকে জানে। সমস্ত দেবতা তার জন্য বলি বহন করে।
Taittirīya 1.6
स य एषोऽन्तरहृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके ।
य एष स्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो विवर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले । भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति ।
भुव इति वायौ
सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि । आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः ।
श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत्ततो भवति । आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्तिसमृद्धममृतम् ।
इति प्राचीनयोग्योपास्स्व ॥ १.६ ॥
হৃদয়ের অভ্যন্তরের এই আকাশে মনোময়, অমৃত, হিরণ্ময় এই পুরুষ আছেন। তালুর ভিতরে, স্তনের মতো ঝুলে থাকা এটি ইন্দ্রকে উৎপত্তিস্থল করে আছে। চুলের শেষ প্রান্ত (সিঁথি) যেখানে বিভক্ত হয়, মাথার খুলি বিদীর্ণ করে তা উপরে যায়। 'ভূঃ' দ্বারা অগ্নিতে প্রতিষ্ঠিত হয়, 'ভুবঃ' দ্বারা বায়ুতে, 'সুবঃ' দ্বারা আদিত্যে, 'মহঃ' দ্বারা ব্রহ্মে। সে স্বারাজ্য লাভ করে; মনের অধিপতি হয়; বাক, চক্ষু, শ্রোত্র ও বিজ্ঞানের অধিপতি হয়। তারপর সে এরূপ হয়: আকাশশরীর ব্রহ্ম, সত্য যার আত্মা, প্রাণে রমণকারী, আনন্দময় মন, শান্তিতে সমৃদ্ধ, অমৃত। হে প্রাচীনযোগ্য, এভাবে উপাসনা করো।
Taittirīya 1.7
पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा ।
इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म माँसँस्नावास्थिमज्जा ।
एतदधि विधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदँ सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तँ स्पृणोतीति ॥ १.७ ॥
পৃথিবী, অন্তরিক্ষ, দ্যুলোক, দিকসমূহ ও উপদিক; অগ্নি, বায়ু, আদিত্য, চন্দ্র, নক্ষত্ররাজি; জল, ওষধি, বনস্পতি, আকাশ, আত্মা — এ-ই অধিভূত। এখন অধ্যাত্ম: প্রাণ, ব্যান, অপান, উদান, সমান; চক্ষু, শ্রোত্র, মন, বাক, ত্বক; চর্ম, মাংস, স্নায়ু, অস্থি, মজ্জা। এসব যথাবিধি বলে ঋষি বললেন: এই সবই পাঙ্ক্ত। পাঙ্ক্ত দ্বারাই পাঙ্ক্তকে পূর্ণ করা হয়।
Taittirīya 1.8
ओमिति ब्रह्म । ओमितीदँसर्वम् । ओमित्येतदनुकृतिर्हस्म वा अप्यो श्रावयेत्याश्रावयन्ति । ओमिति सामानि गायन्ति ।
ओँशोमिति शस्त्राणि शँसन्ति । ओमित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ओमिति ब्रह्मा प्रसौति । ओमित्यग्निहोत्रमनुजानाति ।
ओमिति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥ १.८ ॥
ওম্ই ব্রহ্ম। ওম্ই এই সবকিছু। ওম্ই এর অনুকরণ; তাই 'শ্রাবয়' বলে শোনানো হয়। ওম্ বলে সামগান গাওয়া হয়। 'ওম্ শ' বলে শাস্ত্র পাঠ করা হয়। ওম্ বলে অধ্বর্যু প্রতিগর দেন। ওম্ বলে ব্রহ্মা প্রেরণা দেন। ওম্ বলে অগ্নিহোত্রে অনুমতি দেন। ওম্ বলে ব্রাহ্মণ বলতে উদ্যত হয়ে বলেন, 'আমি যেন ব্রহ্মকে লাভ করি'; তিনি ব্রহ্মকেই লাভ করেন।
Taittirīya 1.9
ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
शमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । अतिथयश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौरुशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥ १.९ ॥
ঋত ও স্বাধ্যায়-প্রবচন; সত্য ও স্বাধ্যায়-প্রবচন; তপস্যা ও স্বাধ্যায়-প্রবচন; দম ও স্বাধ্যায়-প্রবচন; শম ও স্বাধ্যায়-প্রবচন; অগ্নিসমূহ ও স্বাধ্যায়-প্রবচন; অগ্নিহোত্র ও স্বাধ্যায়-প্রবচন; অতিথি ও স্বাধ্যায়-প্রবচন; মানুষিক কর্তব্য ও স্বাধ্যায়-প্রবচন; সন্তান ও স্বাধ্যায়-প্রবচন; প্রজনন ও স্বাধ্যায়-প্রবচন; বংশধারা ও স্বাধ্যায়-প্রবচন। 'সত্য' — এই কথা বলেন সত্যবচা রাথীতর। 'তপস্যা' — এই কথা বলেন তপোনিত্য পৌরুশিষ্টি। 'স্বাধ্যায়-প্রবচনই' — এই কথা বলেন নাক মৌদ্গল্য। সেটিই তপস্যা, সেটিই তপস্যা।
Taittirīya 1.10
अहं वृक्षस्य रेरिवा कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव । ऊर्ध्वपवित्रो वाजिनीवस्वमृतमस्मि । द्रविणँसवर्चसम् । सुमेधा अमृतोक्षितः । इति त्रिशङ्कोर्वेदानुवचनम् ॥ १.१० ॥
আমি বৃক্ষের দুলতে থাকা ফল; পর্বতের চূড়ার মতো আমার কীর্তি। ঊর্ধ্ব-পবিত্র, বল ও ধনে পূর্ণ, আমি অমৃত। ধন ও তেজে যুক্ত। সুন্দর বুদ্ধিসম্পন্ন, অমৃতে সিক্ত। এটি ত্রিশঙ্কুর বেদবচন।
Taittirīya 1.11
वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः ।
सत्यान्न प्रमदितव्यम्। धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् ।
देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम्
मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि ।
यान्यस्माकꣳ सुचरितानि तानि त्वयोपास्यानि । नो इतराणि
ये के चास्मच्छ्रेयाँसो ब्राह्मणाः तेषां त्वयाऽऽसनेन प्रश्वसितव्यम् । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धयाऽदेयम् । श्रिया देयम् । ह्रिया देयम् ।
भिया देयम् । संविदा देयम् । अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात्
ये यत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् । तथा वर्तेथाः । अथाभ्याख्यातेषु ।
ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकायाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः । एष आदेशः ।
एष उपदेशः । एषा वेदोपनिषत् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥ १.११ ॥
আচার্য বেদ পাঠ করে শিষ্যকে উপদেশ দেন: সত্য বলো। ধর্ম আচরণ করো। স্বাধ্যায়ে প্রমাদ করো না। আচার্যের প্রিয় ধন এনে বংশসূত্র ছিন্ন করো না। সত্যে প্রমাদ করা উচিত নয়। ধর্মে প্রমাদ করা উচিত নয়। কুশলে প্রমাদ করা উচিত নয়। সমৃদ্ধিতে প্রমাদ করা উচিত নয়। স্বাধ্যায় ও প্রবচনে প্রমাদ করা উচিত নয়। দেবকার্য ও পিতৃকার্যে প্রমাদ করা উচিত নয়। মাতাকে দেবতা জ্ঞান করো। পিতাকে দেবতা জ্ঞান করো। আচার্যকে দেবতা জ্ঞান করো। অতিথিকে দেবতা জ্ঞান করো। যে নির্দোষ কর্ম, তাই অনুসরণ করা উচিত, অন্য নয়। আমাদের যে সুচরিত, তাই তোমার উপাস্য, অন্য নয়। আমাদের চেয়ে শ্রেষ্ঠ যে ব্রাহ্মণগণ আছেন, আসন দিয়ে তাঁদের সম্মান করা উচিত। শ্রদ্ধায় দান করা উচিত, অশ্রদ্ধায় নয়। শ্রীর সঙ্গে দান করা উচিত। লজ্জায় দান করা উচিত। ভয়ে দান করা উচিত। সম্মতিতে দান করা উচিত। যদি কর্ম বা আচরণ সম্বন্ধে তোমার সংশয় হয়, তবে যেখানে বিচারশীল, সংযত, কোমলস্বভাব ও ধর্মকামী ব্রাহ্মণগণ আচরণ করেন, সেখানে যেমন তাঁরা করেন তেমনই তুমিও আচরণ করো। অভিযুক্ত ক্ষেত্রেও তেমনই আচরণ করো। এই আদেশ, এই উপদেশ, এই বেদোপনিষদ, এই অনুশাসন। এভাবেই উপাসনা করা উচিত।
Taittirīya 1.12
शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।
नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवादिषम् । सत्यमवादिषम् ।
तन्मामावीत् । तद्वक्तारमावीत् । आवीन्माम् । आवीद्वक्तारम् ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १.१२ ॥
মিত্র আমাদের কল্যাণ করুন, বরুণ কল্যাণ করুন। অর্যমা আমাদের কল্যাণ করুন। ইন্দ্র ও বৃহস্পতি আমাদের কল্যাণ করুন। বিশালপদক্ষেপী বিষ্ণু আমাদের কল্যাণ করুন। ব্রহ্মকে প্রণাম। হে বায়ু, তোমাকে প্রণাম। তুমিই প্রত্যক্ষ ব্রহ্ম। তোমাকেই প্রত্যক্ষ ব্রহ্ম বলব। আমি ঋত বললাম। আমি সত্য বললাম। তা আমাকে রক্ষা করুক। তা বক্তাকে রক্ষা করুক। আমাকে রক্ষা করুক, বক্তাকে রক্ষা করুক। ওঁ শান্তি শান্তি শান্তি।