ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Taittirīya 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Taittirīya 1.1
ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।
नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि ।
सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १.१ ॥
੦. ਮਿੱਤਰ ਸਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ, ਵਰੁਣ ਸਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ। ਅਰਯਮਾ ਸਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਸਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਦਮ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ। ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਵਾਯੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਆਖਾਂਗਾ। ਰਿਤ ਆਖਾਂਗਾ, ਸੱਚ ਆਖਾਂਗਾ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਉਹ ਬੁਲਾਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਬੁਲਾਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ੦. ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ।
Taittirīya 1.2
ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥ १.२ ॥
੦. ਅਸੀਂ ਸ਼ੀਕ੍ਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ: ਵਰਣ, ਸਵਰ, ਮਾਤਰਾ, ਬਲ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੀਕ੍ਸ਼ਾ ਅਧਿਆਏ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
Taittirīya 1.3
सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहिताया उपनिषदं व्याख्यास्यामः । पञ्चस्वधिकरणेषु ।
अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासँहिता इत्याचक्षते । अथाधिलोकम् ।
पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः
वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् । अथाधिजौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् ।
आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् । अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम्
अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनँसन्धानम् । इत्यधिविद्यम् । अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् ।
पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननँसन्धानम् । इत्यधिप्रजलम्
अथाध्यात्मम् । अधरा हनुः पूर्वरूपम् । उत्तरा हनुरुत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् ।
इत्यध्यात्मम् । इतीमा महासँहिताः । य एवमेता महासँहिता व्याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्गेण लोकेन ॥ १.३ ॥
ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਯਸ਼ ਮਿਲੇ, ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ ਮਿਲੇ। ਹੁਣ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ: ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ: ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ, ਜੋਤੀਆਂ ਬਾਰੇ, ਵਿਦਿਆ ਬਾਰੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ: ਧਰਤੀ ਪੂਰਬਰੂਪ, ਦਿਓ ਉੱਤਰਰੂਪ, ਆਕਾਸ਼ ਸੰਧੀ, ਵਾਯੂ ਸੰਧਾਨ। ਇਹ ਲੋਕ-ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੋਤੀਆਂ ਬਾਰੇ: ਅਗਨੀ ਪੂਰਬਰੂਪ, ਆਦਿਤਿਆ ਉੱਤਰਰੂਪ, ਜਲ ਸੰਧੀ, ਬਿਜਲੀ ਸੰਧਾਨ। ਇਹ ਜੋਤੀ-ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਵਿਦਿਆ ਬਾਰੇ: ਆਚਾਰੀਆ ਪੂਰਬਰੂਪ, ਸ਼ਿਸ਼ ਉੱਤਰਰੂਪ, ਵਿਦਿਆ ਸੰਧੀ, ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੰਧਾਨ। ਇਹ ਵਿਦਿਆ-ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਪ੍ਰਜਾ ਬਾਰੇ: ਮਾਤਾ ਪੂਰਬਰੂਪ, ਪਿਤਾ ਉੱਤਰਰੂਪ, ਪ੍ਰਜਾ ਸੰਧੀ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਸੰਧਾਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਜਾ-ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ: ਹੇਠਲਾ ਜਬਾੜਾ ਪੂਰਬਰੂਪ, ਉੱਪਰਲਾ ਜਬਾੜਾ ਉੱਤਰਰੂਪ, ਵਾਕ ਸੰਧੀ, ਜੀਭ ਸੰਧਾਨ। ਇਹ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਹਾਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਸਹਿਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਵਰਚਸ, ਅੰਨ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Taittirīya 1.4
यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छन्दोभ्योऽध्यमृतात्संबभूव । स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् ।
शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधया पिहितः । श्रुतं मे गोपाय
आवहन्ती वितन्वाना कुर्वाणाऽचीरमात्मनः । वासाँसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह ।
लोमशां पशुभिः सह स्वाहा । आमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । विमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।
दमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । शमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा
यशो जनेऽसानि स्वाहा । श्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा ।
तस्मिन् सहस्रशाखे । निभगाहं त्वयि मृजे स्वाहा । यथाऽऽपः प्रवतायन्ति यथा मासा अहर्जरम् ।
एवं मां ब्रह्मचारिणः धातरायन्तु सर्वतः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्र मा भाहि प्र मा पद्यस्व ॥ १.४ ॥
ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਛੰਦਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ — ਉਹ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਮੇਧਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਨ ਕਰੇ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵਾਂ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹੇ; ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਅਤਿ ਮਧੁਰ ਹੋਵੇ; ਦੋਹਾਂ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸੁਣਾਂ। ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਕੋਸ਼ ਹੈਂ, ਮੇਧਾ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ; ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਕਸ਼ੈ ਵਸਤਰ ਬੁਣ ਕੇ ਫੈਲਾ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਏ — ਵਸਤਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਸਦਾ; ਉੱਥੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿਆ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਸਮੇਤ ਲੋਮਸ਼ ਲਈ ਸਵਾਹਾ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਆਉਣ, ਸਵਾਹਾ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਉਣ, ਸਵਾਹਾ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣ, ਸਵਾਹਾ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸੰਜਮੀ ਹੋਣ, ਸਵਾਹਾ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ, ਸਵਾਹਾ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਯਸ਼ ਹੋਵੇ, ਸਵਾਹਾ। ਧਨਵਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਵਾਂ, ਸਵਾਹਾ। ਹੇ ਭਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਸਵਾਹਾ। ਹੇ ਭਗ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਸਵਾਹਾ। ਉਸ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗਹੀਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸਵਾਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਰਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੇ ਧਾਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਸਵਾਹਾ। ਤੂੰ ਗੁਆਂਢੀ ਹੈਂ; ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ।
Taittirīya 1.5
भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामुह स्मैतां चतुर्थीं माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति ।
तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः । भूरिति वा अयं लोकः । भुव इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः
मह इत्यादित्यः । आदित्येन वाव सर्वे लोका महीयन्ते । भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः ।
मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतीँषि महीयन्ते । भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूँषि
मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते । भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् ।
अन्नेन वाव सर्वे प्राणा महीयन्ते । ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म ।
सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥ १.५ ॥
ਭੂਃ, ਭੁਵਃ, ਸੁਵਃ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਹਾਚਮਸਯ ਚੌਥੀ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀ 'ਮਹਃ' ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਹਨ। 'ਭੂਃ' ਇਹ ਲੋਕ; 'ਭੁਵਃ' ਅੰਤਰਿਕਸ਼; 'ਸੁਵਃ' ਉਹ ਲੋਕ; 'ਮਹਃ' ਆਦਿਤਯ। ਆਦਿਤਯ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਹਿਮਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਭੂਃ' ਅਗਨੀ; 'ਭੁਵਃ' ਵਾਯੂ; 'ਸੁਵਃ' ਆਦਿਤਯ; 'ਮਹਃ' ਚੰਦਰਮਾ। ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਜੋਤੀਆਂ ਮਹਿਮਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਭੂਃ' ਰਿਚਾਵਾਂ; 'ਭੁਵਃ' ਸਾਮ; 'ਸੁਵਃ' ਯਜੁਸ; 'ਮਹਃ' ਬ੍ਰਹਮ। ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਮਹਿਮਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਭੂਃ' ਪ੍ਰਾਣ; 'ਭੁਵਃ' ਅਪਾਨ; 'ਸੁਵਃ' ਵਿਆਨ; 'ਮਹਃ' ਅੰਨ। ਅੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮਹਿਮਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਰ ਇੱਕ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਲਈ ਬਲੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
Taittirīya 1.6
स य एषोऽन्तरहृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके ।
य एष स्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो विवर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले । भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति ।
भुव इति वायौ
सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि । आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः ।
श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत्ततो भवति । आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्तिसमृद्धममृतम् ।
इति प्राचीनयोग्योपास्स्व ॥ १.६ ॥
ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਇਸ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨੋਮਯ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਤਾਲੂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਥਣ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦਾ ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ (ਮਾਂਗ) ਜਿੱਥੇ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਿਰ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਇਹ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਭੂਃ' ਰਾਹੀਂ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ, 'ਭੁਵਃ' ਰਾਹੀਂ ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ, 'ਸੁਵਃ' ਰਾਹੀਂ ਆਦਿਤਯ ਵਿੱਚ, 'ਮਹਃ' ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਵਾਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਾਕ, ਨੇਤਰ, ਸ੍ਰੋਤ, ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਆਕਾਸ਼-ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਸੱਚ ਜਿਸਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ, ਆਨੰਦਮਈ ਮਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਅਮ੍ਰਿਤ। ਹੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨਯੋਗ੍ਯ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।
Taittirīya 1.7
पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा ।
इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म माँसँस्नावास्थिमज्जा ।
एतदधि विधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदँ सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तँ स्पृणोतीति ॥ १.७ ॥
ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਦਿਊਲੋਕ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ; ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਆਦਿੱਤ, ਚੰਦਰਮਾ, ਨਛੱਤਰ; ਜਲ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਬਨਸਪਤੀਆਂ, ਆਕਾਸ਼, ਆਤਮਾ — ਇਹ ਅਧਿਭੂਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਧਿਆਤਮ: ਪ੍ਰਾਣ, ਵਿਆਨ, ਅਪਾਨ, ਉਦਾਨ, ਸਮਾਨ; ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਮਨ, ਵਾਣੀ, ਚਮੜੀ; ਖੱਲ, ਮਾਸ, ਨਾੜੀਆਂ, ਹੱਡੀ, ਮੱਜਾ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਿ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਸਭ ਪਾਂਕਤ ਹੈ। ਪਾਂਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਂਕਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Taittirīya 1.8
ओमिति ब्रह्म । ओमितीदँसर्वम् । ओमित्येतदनुकृतिर्हस्म वा अप्यो श्रावयेत्याश्रावयन्ति । ओमिति सामानि गायन्ति ।
ओँशोमिति शस्त्राणि शँसन्ति । ओमित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ओमिति ब्रह्मा प्रसौति । ओमित्यग्निहोत्रमनुजानाति ।
ओमिति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥ १.८ ॥
ਓਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਓਮ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਹੈ। ਓਮ ਹੀ ਇਸਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ 'ਸ਼੍ਰਾਵਯ' ਕਹਿ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਮ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਮਗਾਨ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਓਮ ਸ਼ੋ' ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਓਮ ਕਹਿ ਕੇ ਅਧਵਰਯੂ ਪ੍ਰਤਿਗਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਓਮ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ। ਓਮ ਕਹਿ ਕੇ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਓਮ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ'; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Taittirīya 1.9
ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
शमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । अतिथयश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौरुशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥ १.९ ॥
ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ; ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ; ਤਪ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ; ਦਮ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ; ਸ਼ਮ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ; ਅਗਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ; ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ; ਅਤਿਥੀ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ; ਮਾਨੁਸ਼ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ; ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ; ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ; ਵੰਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ। 'ਸੱਚ' ਇਹ ਸਤਯਵਚਾ ਰਾਥੀਤਰ ਆਖਦਾ ਹੈ। 'ਤਪ' ਇਹ ਤਪੋਨਿਤਯ ਪੌਰੁਸ਼ਿਸ਼ਟਿ ਆਖਦਾ ਹੈ। 'ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਹੀ' ਇਹ ਨਾਕ ਮੌਦਗਲਯ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਤਪ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਪ ਹੈ।
Taittirīya 1.10
अहं वृक्षस्य रेरिवा कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव । ऊर्ध्वपवित्रो वाजिनीवस्वमृतमस्मि । द्रविणँसवर्चसम् । सुमेधा अमृतोक्षितः । इति त्रिशङ्कोर्वेदानुवचनम् ॥ १.१० ॥
ਮੈਂ ਰੁੱਖ ਦਾ ਹਿੱਲਦਾ ਫਲ ਹਾਂ; ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਹੈ। ਊਰਧ੍ਵ-ਪਵਿੱਤਰ, ਬਲ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੈਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹਾਂ। ਧਨ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ। ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸਿੰਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦਾ ਵੇਦ-ਵਚਨ ਹੈ।
Taittirīya 1.11
वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः ।
सत्यान्न प्रमदितव्यम्। धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् ।
देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम्
मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि ।
यान्यस्माकꣳ सुचरितानि तानि त्वयोपास्यानि । नो इतराणि
ये के चास्मच्छ्रेयाँसो ब्राह्मणाः तेषां त्वयाऽऽसनेन प्रश्वसितव्यम् । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धयाऽदेयम् । श्रिया देयम् । ह्रिया देयम् ।
भिया देयम् । संविदा देयम् । अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात्
ये यत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् । तथा वर्तेथाः । अथाभ्याख्यातेषु ।
ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकायाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः । एष आदेशः ।
एष उपदेशः । एषा वेदोपनिषत् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥ १.११ ॥
ਆਚਾਰਿਆ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਸੱਚ ਬੋਲ। ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰ। ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਦ ਨਾ ਕਰ। ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਧਨ ਲਿਆ ਕੇ ਸੰਤਤੀ ਦਾ ਧਾਗਾ ਨਾ ਤੋੜ। ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਮਝ। ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਮਝ। ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਮਝ। ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਮਝ। ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਰਮ ਹਨ, ਉਹੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਾਡੇ ਸੁਚਰਿਤ ਹਨ, ਉਹੀ ਤੈਨੂੰ ਉਪਾਸਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤੂੰ ਆਸਣ ਦੇ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ। ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬੇਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹ੍ਰੀ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭੈ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਵਿਦਾ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਰਮ ਜਾਂ ਆਚਰਣ ਬਾਰੇ ਤੈਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ, ਸੰਜਮੀ, ਕੋਮਲ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਵਰਤ। ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ। ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਹ ਵੇਦ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਹੈ, ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Taittirīya 1.12
शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।
नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवादिषम् । सत्यमवादिषम् ।
तन्मामावीत् । तद्वक्तारमावीत् । आवीन्माम् । आवीद्वक्तारम् ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १.१२ ॥
ਮਿਤ੍ਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ, ਵਰੁਣ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਅਰਯਮਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋਣ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਦਮ ਭਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਵਾਯੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਆਖਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਰਿਤ ਆਖਿਆ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਉਹ ਬੁਲਾਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਬੁਲਾਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਓਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ।