ଉପନିଷଦ · Taittirīya 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Taittirīya 1.1
ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।
नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि ।
सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १.१ ॥
ଓଁ। ମିତ୍ର ଆମର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ, ବରୁଣ ଆମର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ। ଅର୍ଯମା ଆମର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି ଆମର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ। ବିଶାଳ ପାଦବିକ୍ଷେପକାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ଆମର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ। ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ବାୟୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମ। ତୁମକୁ ହିଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମ କହିବି। ଋତ କହିବି, ସତ୍ୟ କହିବି। ତାହା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁ, ତାହା ବକ୍ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁ। ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁ, ବକ୍ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁ। ଓଁ। ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି।
Taittirīya 1.2
ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥ १.२ ॥
ଓଁ। ଆମେ ଶୀକ୍ଷାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା: ବର୍ଣ, ସ୍ୱର, ମାତ୍ରା, ବଳ, ସାମ ଏବଂ ସନ୍ତାନ। ଏହିପରି ଶୀକ୍ଷା ଅଧ୍ୟାୟ କୁହାଗଲା।
Taittirīya 1.3
सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहिताया उपनिषदं व्याख्यास्यामः । पञ्चस्वधिकरणेषु ।
अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासँहिता इत्याचक्षते । अथाधिलोकम् ।
पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः
वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् । अथाधिजौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् ।
आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् । अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम्
अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनँसन्धानम् । इत्यधिविद्यम् । अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् ।
पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननँसन्धानम् । इत्यधिप्रजलम्
अथाध्यात्मम् । अधरा हनुः पूर्वरूपम् । उत्तरा हनुरुत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् ।
इत्यध्यात्मम् । इतीमा महासँहिताः । य एवमेता महासँहिता व्याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्गेण लोकेन ॥ १.३ ॥
ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ଯଶ ମିଳୁ, ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ବ୍ରହ୍ମବର୍ଚସ ମିଳୁ। ଏବେ ସଂହିତାର ଉପନିଷଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା: ପାଞ୍ଚ ବିଭାଗରେ: ଲୋକ ବିଷୟରେ, ଜ୍ୟୋତି ବିଷୟରେ, ବିଦ୍ୟା ବିଷୟରେ, ପ୍ରଜା ବିଷୟରେ ଏବଂ ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ। ଏହାକୁ ମହାସଂହିତା କୁହାଯାଏ। ଏବେ ଲୋକ ବିଷୟରେ: ପୃଥିବୀ ପୂର୍ବରୂପ, ଦ୍ୟୌ ଉତ୍ତରରୂପ, ଆକାଶ ସନ୍ଧି, ବାୟୁ ସନ୍ଧାନ। ଏହା ଲୋକ-ବିଷୟ। ଏବେ ଜ୍ୟୋତି ବିଷୟରେ: ଅଗ୍ନି ପୂର୍ବରୂପ, ଆଦିତ୍ୟ ଉତ୍ତରରୂପ, ଜଳ ସନ୍ଧି, ବିଦ୍ୟୁତ ସନ୍ଧାନ। ଏହା ଜ୍ୟୋତି-ବିଷୟ। ଏବେ ବିଦ୍ୟା ବିଷୟରେ: ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୂପ, ଶିଷ୍ୟ ଉତ୍ତରରୂପ, ବିଦ୍ୟା ସନ୍ଧି, ପ୍ରବଚନ ସନ୍ଧାନ। ଏହା ବିଦ୍ୟା-ବିଷୟ। ଏବେ ପ୍ରଜା ବିଷୟରେ: ମାତା ପୂର୍ବରୂପ, ପିତା ଉତ୍ତରରୂପ, ପ୍ରଜା ସନ୍ଧି, ପ୍ରଜନନ ସନ୍ଧାନ। ଏହା ପ୍ରଜା-ବିଷୟ। ଏବେ ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ: ତଳ ହନୁ ପୂର୍ବରୂପ, ଉପର ହନୁ ଉତ୍ତରରୂପ, ବାକ୍ ସନ୍ଧି, ଜିଭ ସନ୍ଧାନ। ଏହା ଆତ୍ମ-ବିଷୟ। ଏଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ମହାସଂହିତା। ଯିଏ ଏହି ମହାସଂହିତାଗୁଡ଼ିକୁ ଏହିପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ ଭାବେ ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରଜା, ପଶୁ, ବ୍ରହ୍ମବର୍ଚସ, ଅନ୍ନ-ଖାଦ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ଲୋକ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
Taittirīya 1.4
यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छन्दोभ्योऽध्यमृतात्संबभूव । स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् ।
शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधया पिहितः । श्रुतं मे गोपाय
आवहन्ती वितन्वाना कुर्वाणाऽचीरमात्मनः । वासाँसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह ।
लोमशां पशुभिः सह स्वाहा । आमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । विमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।
दमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । शमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा
यशो जनेऽसानि स्वाहा । श्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा ।
तस्मिन् सहस्रशाखे । निभगाहं त्वयि मृजे स्वाहा । यथाऽऽपः प्रवतायन्ति यथा मासा अहर्जरम् ।
एवं मां ब्रह्मचारिणः धातरायन्तु सर्वतः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्र मा भाहि प्र मा पद्यस्व ॥ १.४ ॥
ଛନ୍ଦସ୍ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ, ବିଶ୍ୱରୂପ, ଅମୃତରୁ ଛନ୍ଦସ୍ ଉପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ — ସେହି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ମେଧାରେ ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ। ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଅମୃତ ଧାରଣକାରୀ ହେଉ। ମୋ ଶରୀର ଜାଗ୍ରତ ରହୁ; ମୋ ଜିହ୍ୱା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ହେଉ; ଦୁଇ କାନରେ ମୁଁ ବହୁତ ଶୁଣେ। ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମର କୋଷ, ମେଧାରେ ଆବୃତ; ମୁଁ ଶୁଣିଥିବା ବିଷୟର ରକ୍ଷା କର। ମୋ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ବସ୍ତ୍ର ବୁଣି ବିସ୍ତାର କରି ଆଣୁଥିବା ନାରୀ — ବସ୍ତ୍ର, ମୋ ଗାଈ, ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ସଦା; ସେଠାରୁ ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରୀ ଆଣ। ପଶୁ ସହିତ ଲୋମଶଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ଆସନ୍ତୁ, ସ୍ୱାହା। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ବିଶେଷରୂପେ ଆସନ୍ତୁ, ସ୍ୱାହା। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତୁ, ସ୍ୱାହା। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ସଂଯମୀ ହୁଅନ୍ତୁ, ସ୍ୱାହା। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ, ସ୍ୱାହା। ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଯଶ ହେଉ, ସ୍ୱାହା। ଧନୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ, ସ୍ୱାହା। ହେ ଭଗ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସ୍ୱାହା। ହେ ଭଗ, ତୁମେ ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କର, ସ୍ୱାହା। ସେହି ସହସ୍ରଶାଖାରେ ଭାଗହୀନ ମୁଁ ତୁମଠାରେ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ, ସ୍ୱାହା। ଜଳ ଯେପରି ତଳକୁ ବହେ, ମାସମାନ ଯେପରି ଦିନରେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେହିପରି ହେ ଧାତା, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ସବୁଦିଗରୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ, ସ୍ୱାହା। ତୁମେ ପଡ଼ୋଶୀ; ମୋତେ ପ୍ରକାଶିତ କର, ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅ।
Taittirīya 1.5
भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामुह स्मैतां चतुर्थीं माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति ।
तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः । भूरिति वा अयं लोकः । भुव इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः
मह इत्यादित्यः । आदित्येन वाव सर्वे लोका महीयन्ते । भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः ।
मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतीँषि महीयन्ते । भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूँषि
मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते । भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् ।
अन्नेन वाव सर्वे प्राणा महीयन्ते । ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म ।
सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥ १.५ ॥
ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସୁବଃ — ଏହି ତିନୋଟି ବ୍ୟାହୃତି। ମାହାଚମସ୍ୟ ଚତୁର୍ଥ ବ୍ୟାହୃତି 'ମହଃ' ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ତାହା ବ୍ରହ୍ମ; ତାହା ଆତ୍ମା। ଅନ୍ୟ ଦେବତା ତାହାର ଅଙ୍ଗ। 'ଭୂଃ' ଏହି ଲୋକ; 'ଭୁବଃ' ଅନ୍ତରିକ୍ଷ; 'ସୁବଃ' ସେହି ଲୋକ; 'ମହଃ' ଆଦିତ୍ୟ। ଆଦିତ୍ୟଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ମହିମାମଣ୍ଡିତ ହୁଅନ୍ତି। 'ଭୂଃ' ଅଗ୍ନି; 'ଭୁବଃ' ବାୟୁ; 'ସୁବଃ' ଆଦିତ୍ୟ; 'ମହଃ' ଚନ୍ଦ୍ର। ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତି ମହିମାମଣ୍ଡିତ ହୁଅନ୍ତି। 'ଭୂଃ' ଋକ୍; 'ଭୁବଃ' ସାମ; 'ସୁବଃ' ଯଜୁଃ; 'ମହଃ' ବ୍ରହ୍ମ। ବ୍ରହ୍ମଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବେଦ ମହିମାମଣ୍ଡିତ ହୁଅନ୍ତି। 'ଭୂଃ' ପ୍ରାଣ; 'ଭୁବଃ' ଅପାନ; 'ସୁବଃ' ବ୍ୟାନ; 'ମହଃ' ଅନ୍ନ। ଅନ୍ନଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ମହିମାମଣ୍ଡିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଚାରି ବ୍ୟାହୃତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାରି ପ୍ରକାରର। ଯେ ଏହା ଜାଣେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାହା ପାଇଁ ବଳି ଆଣନ୍ତି।
Taittirīya 1.6
स य एषोऽन्तरहृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके ।
य एष स्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो विवर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले । भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति ।
भुव इति वायौ
सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि । आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः ।
श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत्ततो भवति । आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्तिसमृद्धममृतम् ।
इति प्राचीनयोग्योपास्स्व ॥ १.६ ॥
ହୃଦୟ ଭିତରର ଏହି ଆକାଶରେ ମନୋମୟ, ଅମୃତ, ହିରଣ୍ମୟ ଏହି ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି। ତାଳୁ ଭିତରେ, ସ୍ତନ ପରି ଝୁଲୁଥିବା ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥାନ କରିଛି। କେଶର ଅନ୍ତ (ସିଁଥି) ଯେଉଁଠି ବିଭକ୍ତ ହୁଏ, ମସ୍ତକର କପାଳ ଭେଦ କରି ତାହା ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଯାଏ। 'ଭୂଃ' ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ, 'ଭୁବଃ' ଦ୍ୱାରା ବାୟୁରେ, 'ସୁବଃ' ଦ୍ୱାରା ଆଦିତ୍ୟରେ, 'ମହଃ' ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମରେ। ସେ ସ୍ୱାରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ମନର ଅଧିପତି ହୁଏ; ବାକ୍, ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରୋତ୍ର, ବିଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି ହୁଏ। ତା'ପରେ ତାହା ଏହିପରି ହୁଏ: ଆକାଶ-ଶରୀର ବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ୟ ଯାହାର ଆତ୍ମା, ପ୍ରାଣରେ ରମଣ କରୁଥିବା, ଆନନ୍ଦମୟ ମନ, ଶାନ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଅମୃତ। ହେ ପ୍ରାଚୀନଯୋଗ୍ୟ, ଏହିପରି ଉପାସନା କର।
Taittirīya 1.7
पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा ।
इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म माँसँस्नावास्थिमज्जा ।
एतदधि विधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदँ सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तँ स्पृणोतीति ॥ १.७ ॥
ପୃଥିବୀ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ, ଦ୍ୟୁଲୋକ, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ; ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ନକ୍ଷତ୍ର; ଜଳ, ଔଷଧି, ବନସ୍ପତି, ଆକାଶ, ଆତ୍ମା — ଏହା ଅଧିଭୂତ। ଏବେ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ: ପ୍ରାଣ, ବ୍ୟାନ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ; ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରୋତ୍ର, ମନ, ବାକ୍, ତ୍ୱଚା; ଚର୍ମ, ମାଂସ, ସ୍ନାୟୁ, ଅସ୍ଥି, ମଜ୍ଜା। ଏସବୁ ବିଧିବତ୍ କହି ଋଷି କହିଲେ: ଏ ସବୁ ପାଙ୍କ୍ତ। ପାଙ୍କ୍ତ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପାଙ୍କ୍ତକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଏ।
Taittirīya 1.8
ओमिति ब्रह्म । ओमितीदँसर्वम् । ओमित्येतदनुकृतिर्हस्म वा अप्यो श्रावयेत्याश्रावयन्ति । ओमिति सामानि गायन्ति ।
ओँशोमिति शस्त्राणि शँसन्ति । ओमित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ओमिति ब्रह्मा प्रसौति । ओमित्यग्निहोत्रमनुजानाति ।
ओमिति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥ १.८ ॥
ଓମ୍ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ। ଓମ୍ ହିଁ ଏ ସବୁ। ଓମ୍ ହିଁ ଏହାର ଅନୁକୃତି; ସେଥିପାଇଁ 'ଶ୍ରାବୟ' କହି ଶୁଣାନ୍ତି। ଓମ୍ କହି ସାମଗାନ ଗାନ୍ତି। 'ଓମ୍ ଶୋ' କହି ଶସ୍ତ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି। ଓମ୍ କହି ଅଧ୍ୱର୍ଯୁ ପ୍ରତିଗର ଦିଅନ୍ତି। ଓମ୍ କହି ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତି। ଓମ୍ କହି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତି। ଓମ୍ କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ କୁହନ୍ତି, 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ପାଇପାରେ'; ସେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ହିଁ ପାଆନ୍ତି।
Taittirīya 1.9
ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
शमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । अतिथयश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च ।
सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौरुशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥ १.९ ॥
ଋତ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ; ସତ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ; ତପ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ; ଦମ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ; ଶମ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ; ଅଗ୍ନି ସକଳ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ; ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ; ଅତିଥି ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ; ମାନୁଷ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ; ପ୍ରଜା ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ; ପ୍ରଜନନ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ; ବଂଶପରମ୍ପରା ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ। 'ସତ୍ୟ' ବୋଲି ସତ୍ୟବଚା ରାଥୀତର କୁହନ୍ତି। 'ତପ' ବୋଲି ତପୋନିତ୍ୟ ପୌରୁଶିଷ୍ଟି କୁହନ୍ତି। 'ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ-ପ୍ରବଚନ ହିଁ' ବୋଲି ନାକ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ କୁହନ୍ତି। ତାହା ହିଁ ତପ, ତାହା ହିଁ ତପ।
Taittirīya 1.10
अहं वृक्षस्य रेरिवा कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव । ऊर्ध्वपवित्रो वाजिनीवस्वमृतमस्मि । द्रविणँसवर्चसम् । सुमेधा अमृतोक्षितः । इति त्रिशङ्कोर्वेदानुवचनम् ॥ १.१० ॥
ମୁଁ ବୃକ୍ଷର ଦୋହଲୁଥିବା ଫଳ; ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ମୋର କୀର୍ତ୍ତି। ଊର୍ଧ୍ୱ-ପବିତ୍ର, ବଳ ଓ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁଁ ଅମୃତ। ଧନ ଓ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ। ସୁନ୍ଦର ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ, ଅମୃତରେ ସିକ୍ତ। ଏହା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ବେଦ-ବଚନ।
Taittirīya 1.11
वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः ।
सत्यान्न प्रमदितव्यम्। धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् ।
देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम्
मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि ।
यान्यस्माकꣳ सुचरितानि तानि त्वयोपास्यानि । नो इतराणि
ये के चास्मच्छ्रेयाँसो ब्राह्मणाः तेषां त्वयाऽऽसनेन प्रश्वसितव्यम् । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धयाऽदेयम् । श्रिया देयम् । ह्रिया देयम् ।
भिया देयम् । संविदा देयम् । अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात्
ये यत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् । तथा वर्तेथाः । अथाभ्याख्यातेषु ।
ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकायाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः । एष आदेशः ।
एष उपदेशः । एषा वेदोपनिषत् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥ १.११ ॥
ଆଚାର୍ଯ ବେଦ ପଢ଼ାଇ ଶିଷ୍ୟକୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି: ସତ୍ୟ କୁହ। ଧର୍ମ ଆଚରଣ କର। ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରମାଦ କର ନାହିଁ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଧନ ଆଣି ସନ୍ତାନର ସୂତ୍ର କାଟ ନାହିଁ। ସତ୍ୟରେ ପ୍ରମାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଧର୍ମରେ ପ୍ରମାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କୁଶଳରେ ପ୍ରମାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରମାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ପ୍ରବଚନରେ ପ୍ରମାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରମାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମାତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବ। ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବ। ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବ। ଯେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କର୍ମ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ସେବନୀୟ, ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆମର ଯେଉଁ ସୁଚରିତ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ତୁମେ ଉପାସନା କରିବ, ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଆସନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବ। ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନୁହେଁ। ଶ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ହ୍ରୀ (ଲଜ୍ଜା)ରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଭୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ସମ୍ମତିରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି କର୍ମ କିମ୍ବା ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ତୁମର ସନ୍ଦେହ ହୁଏ, ତେବେ ଯେଉଁଠି ବିଚାରଶୀଳ, ସଂଯମୀ, କୋମଳ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଧର୍ମପ୍ରେମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥା’ନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣ କର। ଅଭିଯୁକ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ହିଁ ଆଚରଣ କର। ଏହା ଆଦେଶ, ଏହା ଉପଦେଶ, ଏହା ବେଦୋପନିଷଦ୍, ଏହା ଅନୁଶାସନ। ଏହିପରି ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।
Taittirīya 1.12
शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।
नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवादिषम् । सत्यमवादिषम् ।
तन्मामावीत् । तद्वक्तारमावीत् । आवीन्माम् । आवीद्वक्तारम् ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १.१२ ॥
ମିତ୍ର ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତୁ, ବରୁଣ ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତୁ। ଅର୍ଯ୍ୟମା ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତୁ। ବିଶାଳ ପାଦ ବଢ଼ାଉଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତୁ। ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ବାୟୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମ। ତୁମକୁ ହିଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମ କହିବି। ମୁଁ ଋତ କହିଲି। ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଲି। ତାହା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁ। ତାହା ବକ୍ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁ। ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ବକ୍ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଓଁ ଶାନ୍ତି ଶାନ୍ତି ଶାନ୍ତି।