ऋग्वेद · सूक्त 1.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.51.1
अ॒भि त्यं मे॒षं पु॑रुहू॒तमृ॒ग्मिय॒मिन्द्रं॑ गी॒र्भिर्म॑दता॒ वस्वो॑ अर्ण॒वम् ।
यस्य॒ द्यावो॒ न वि॒चर॑न्ति॒ मानु॑षा भु॒जे मंहि॑ष्ठम॒भि विप्र॑मर्चत ॥
मेंढ्यासारख्या, अनेकांनी आवाहन केलेल्या, ऋचांस योग्य अशा इंद्राकडे गीतांनी त्याला हर्षित करा; तो धनाचा सागर आहे. ज्याच्या (कर्मांकडे) माणसे आकाशांकडे पाहिल्याप्रमाणे फिरतात, त्या अतिशय आनंददायी, प्रेरित ज्ञानी इंद्राची उपभोगासाठी स्तुती करा.
1.51.2
अ॒भीम॑वन्वन्त्स्वभि॒ष्टिमू॒तयो॑ अन्तरिक्ष॒प्रां तवि॑षीभि॒रावृ॑तम् ।
इन्द्रं॒ दक्षा॑स ऋ॒भवो॑ मद॒च्युतं॑ श॒तक्र॑तुं॒ जव॑नी सू॒नृतारु॑हत् ॥
त्याच्याकडे (सर्व) सहाय्यक संरक्षणे खरोखर जमली — अंतरिक्ष भरणारी, स्वतःचे संरक्षण असलेली, आपल्या बलांनी वेढलेली (इंद्राकडे). कुशल ऋभूंनी आनंददायी, शंभर कर्मांच्या इंद्राला वेगवान, सुपुत्रयुक्त (रथावर) चढवले.
1.51.3
त्वं गो॒त्रमङ्गि॑रोभ्योऽवृणो॒रपो॒तात्र॑ये श॒तदु॑रेषु गातु॒वित् ।
स॒सेन॑ चिद्विम॒दाया॑वहो॒ वसु॑ आ॒जावद्रिं॑ वावसा॒नस्य॑ न॒र्तय॑न् ॥
तू अंगिरसांसाठी गोठा (गायांचा कोंडवाडा) उघडलास; अत्रीसाठी शंभर किल्ल्यांमध्ये मार्ग जाणणारा होऊन (उघडलास). ससासह विमदासाठीही तू धन आणलेस; युद्धात प्रयत्नशीलाच्या हातात दगडी शस्त्र नाचवत.
1.51.4
त्वम॒पाम॑पि॒धाना॑वृणो॒रपाधा॑रयः॒ पर्व॑ते॒ दानु॑म॒द्वसु॑ ।
वृ॒त्रं यदि॑न्द्र॒ शव॒साव॑धी॒रहि॒मादित्सूर्यं॑ दि॒व्यारो॑हयो दृ॒शे ॥
तू पाण्यांची आवरणे उघडलीस; पर्वतावर दानांनी भरलेले धन स्थिर ठेवलेस. हे इंद्रा! तू बलाने वृत्र, सापाला मारलेस तेव्हाच, पाहण्यासाठी सूर्याला आकाशात वर उचललेस.
1.51.5
त्वं मा॒याभि॒रप॑ मा॒यिनो॑ऽधमः स्व॒धाभि॒र्ये अधि॒ शुप्ता॒वजु॑ह्वत ।
त्वं पिप्रो॑र्नृमणः॒ प्रारु॑जः॒ पुरः॒ प्र ऋ॒जिश्वा॑नं दस्यु॒हत्ये॑ष्वाविथ ॥
तू मायांनी मायावींना खाली पाडलेस; स्वतःच्या शक्तींनी (कार्य करणाऱ्यांना). झोपेत आहुती देणाऱ्यांना, पिप्रूच्या किल्ल्यांना — हे चांगल्या माणसांच्या मित्रा — तू फोडलेस; दस्युंच्या वधात ऋजिश्वनाचे रक्षण केलेस.
1.51.6
त्वं कुत्सं॑ शुष्ण॒हत्ये॑ष्वावि॒थार॑न्धयोऽतिथि॒ग्वाय॒ शम्ब॑रम् ।
म॒हान्तं॑ चिदर्बु॒दं नि क्र॑मीः प॒दा स॒नादे॒व द॑स्यु॒हत्या॑य जज्ञिषे ॥
तू शुष्णाच्या वधांमध्ये (युद्धांमध्ये) कुत्साचे रक्षण केलेस; अतिथिग्वासाठी शंबराला (किल्ल्यातून) सोडवलेस. महान अर्बुद (सापाला) देखील तू पायाने खाली तुडवलेस; पुरातन काळापासून तू दस्युंच्या वधासाठीच जन्मलेला आहेस.
1.51.7
त्वे विश्वा॒ तवि॑षी स॒ध्र्य॑ग्घि॒ता तव॒ राधः॑ सोमपी॒थाय॑ हर्षते ।
तव॒ वज्र॑श्चिकिते बा॒ह्वोर्हि॒तो वृ॒श्चा शत्रो॒रव॒ विश्वा॑नि॒ वृष्ण्या॑ ॥
तुझ्यामध्ये सर्व सामर्थ्ये आहेत; सोमपानासाठी तुझे धन आनंदित होते. तुझे वज्र दोन्ही बाहूंत ठेवलेले प्रकट आहे; शत्रूची सर्व पराक्रमे खाली पाड.
1.51.8
वि जा॑नी॒ह्यार्या॒न्ये च॒ दस्य॑वो ब॒र्हिष्म॑ते रन्धया॒ शास॑दव्र॒तान् ।
शाकी॑ भव॒ यज॑मानस्य चोदि॒ता विश्वेत्ता ते॑ सध॒मादे॑षु चाकन ॥
आर्य आणि दस्यू यांच्यात भेद ओळख; बर्हिस पसरणाऱ्या यजमानाला अडथळा करणाऱ्या अव्रतांना वश कर. यजमानाचा बलवान प्रेरक हो; सहभोजनांत तू जी कर्मे साधली, ती सर्व तुझीच आहेत.
1.51.9
अनु॑व्रताय र॒न्धय॒न्नप॑व्रताना॒भूभि॒रिन्द्रः॑ श्न॒थय॒न्नना॑भुवः ।
वृ॒द्धस्य॑ चि॒द्वर्ध॑तो॒ द्यामिन॑क्षतः॒ स्तवा॑नो व॒म्रो वि ज॑घान सं॒दिहः॑ ॥
व्रत पाळणाऱ्यासाठी अव्रतांना वश करत, जलपुत्रांसह इंद्राने अनाभूंना चिरडले. वाढणाऱ्या वृद्धाची, जो आकाशापर्यंत पोहोचला त्याची, स्तुती करणाऱ्या वमराने शत्रूंना चुरडून ठार मारले.
1.51.10
तक्ष॒द्यत्त॑ उ॒शना॒ सह॑सा॒ सहो॒ वि रोद॑सी म॒ज्मना॑ बाधते॒ शवः॑ ।
आ त्वा॒ वात॑स्य नृमणो मनो॒युज॒ आ पूर्य॑माणमवहन्न॒भि श्रवः॑ ॥
उशनसाने तुझ्यासाठी आपल्या बलाने बल घडवले, तेव्हा तू आकाश व पृथ्वी आपल्या पराक्रमाने दाबत वेगाने पुढे जातोस. हे नरांच्या सहायका! मनाशी जोडलेल्या वायूच्या वेगाने भरलेल्या तुला कीर्तीकडे पुढे नेले.
1.51.11
मन्दि॑ष्ट॒ यदु॒शने॑ का॒व्ये सचाँ॒ इन्द्रो॑ व॒ङ्कू व॑ङ्कु॒तराधि॑ तिष्ठति ।
उ॒ग्रो य॒यिं निर॒पः स्रोत॑सासृज॒द्वि शुष्ण॑स्य दृंहि॒ता ऐ॑रय॒त्पुरः॑ ॥
उशनसाच्या ज्ञानमय काव्याने इंद्र आनंदित झाला, तेव्हा तो दोन वाकड्यांवर, आणखी वाकड्या वस्तूवर उभा राहतो. उग्र इंद्राने प्रवाहासह गतिमान जल सोडले; शुष्णाचे दृढ किल्ले हलवून पुरांना गती दिली.
1.51.12
आ स्मा॒ रथं॑ वृष॒पाणे॑षु तिष्ठसि शार्या॒तस्य॒ प्रभृ॑ता॒ येषु॒ मन्द॑से ।
इन्द्र॒ यथा॑ सु॒तसो॑मेषु चा॒कनो॑ अन॒र्वाणं॒ श्लोक॒मा रो॑हसे दि॒वि ॥
खरोखर तू वृषभांमध्ये रथावर उभा राहतोस; शार्यातने अर्पिलेल्या (आहुतींमध्ये) तू आनंदित होतोस. हे इंद्रा! सुतसोमांमध्ये स्तोत्रांचा रक्षक होऊन, अनुपम स्तोत्रावर आकाशाकडे चढतोस.
1.51.13
अद॑दा॒ अर्भां॑ मह॒ते व॑च॒स्यवे॑ क॒क्षीव॑ते वृच॒यामि॑न्द्र सुन्व॒ते ।
मेना॑भवो वृषण॒श्वस्य॑ सुक्रतो॒ विश्वेत्ता ते॒ सव॑नेषु प्र॒वाच्या॑ ॥
हे इंद्रा, तू महान आणि वचस्यूला वासरू दिलेस; सोम गाळणाऱ्या कक्षीवानाला वृचया गाय दिलीस. हे शुभसंकल्प इंद्रा, वृषणाश्वाच्या मनाप्रमाणे तूच होतास; सर्व सवनांमध्ये ती कर्मे तुझ्याकडून सांगितली जावीत.
1.51.14
इन्द्रो॑ अश्रायि सु॒ध्यो॑ निरे॒के प॒ज्रेषु॒ स्तोमो॒ दुर्यो॒ न यूपः॑ ।
अ॒श्व॒युर्ग॒व्यू र॑थ॒युर्व॑सू॒युरिन्द्र॒ इद्रा॒यः क्ष॑यति प्रय॒न्ता ॥
इंद्र सुधी (ज्ञानी यजमान) च्या निरेकात स्थापित झाला आहे; पजांमधील स्तुती यूपासारखी, दारातील खुंटीसारखी आहे. घोडे, गायी, रथ, धन यांची इच्छा करणारा — पुढे जाणाऱ्याच्या धनाचा स्वामी इंद्रच आहे.
1.51.15
इ॒दं नमो॑ वृष॒भाय॑ स्व॒राजे॑ स॒त्यशु॑ष्माय त॒वसे॑ऽवाचि ।
अ॒स्मिन्नि॑न्द्र वृ॒जने॒ सर्व॑वीराः॒ स्मत्सू॒रिभि॒स्तव॒ शर्म॑न्त्स्याम ॥
हा नमस्कार वृषभाला, स्वराज्याला, सत्यबळ्या महानाला उच्चारला गेला. हे इंद्रा, या संग्रामात सर्व वीरांसह आम्ही तुझ्या आश्रयात सूरींसह असू दे.