ऋग्वेद · सूक्त 10.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.88.1
ह॒विष्पान्त॑म॒जरं॑ स्व॒र्विदि॑ दिवि॒स्पृश्याहु॑तं॒ जुष्ट॑म॒ग्नौ ।
तस्य॒ भर्म॑णे॒ भुव॑नाय दे॒वा धर्म॑णे॒ कं स्व॒धया॑ पप्रथन्त ॥
देवांनी जगाच्या धारणेसाठी आणि धर्मासाठी आपल्या स्वधेने सुख पसरवले; अग्नीत अर्पिलेली, रक्षिलेली, अजर, स्वर्गाचा शोध घेणारी, आकाशाला स्पर्श करणारी प्रिय आहुती ती.
10.88.2
गी॒र्णं भुव॑नं॒ तम॒साप॑गूळ्हमा॒विः स्व॑रभवज्जा॒ते अ॒ग्नौ ।
तस्य॑ दे॒वाः पृ॑थि॒वी द्यौरु॒तापोऽर॑णय॒न्नोष॑धीः स॒ख्ये अ॑स्य ॥
अंधाराने लपलेले आणि गिळलेले जग जन्मात अग्नीत प्रकट होऊन स्वः (प्रकाश) झाले; त्याच्या मैत्रीत देव, पृथ्वी, द्युलोक आणि जल यांनी औषधींना आनंदित केले.
10.88.3
दे॒वेभि॒र्न्वि॑षि॒तो य॒ज्ञिये॑भिर॒ग्निं स्तो॑षाण्य॒जरं॑ बृ॒हन्त॑म् ।
यो भा॒नुना॑ पृथि॒वीं द्यामु॒तेमामा॑त॒तान॒ रोद॑सी अ॒न्तरि॑क्षम् ॥
देवांनी प्रेरित होऊन आता यज्ञयोग्य देवांसह अजर आणि महान अग्नीची स्तुती करीन—ज्याने आपल्या प्रकाशाने पृथ्वी, हा द्युलोक आणि अंतरिक्ष विस्तारले.
10.88.4
यो होतासी॑त्प्रथ॒मो दे॒वजु॑ष्टो॒ यं स॒माञ्ज॒न्नाज्ये॑ना वृणा॒नाः ।
स प॑त॒त्री॑त्व॒रं स्था जग॒द्यच्श्वा॒त्रम॒ग्निर॑कृणोज्जा॒तवे॑दाः ॥
जो पहिला होता होता, देवांना प्रिय, ज्याला वरून त्यांनी तुपाने अभिषिक्त केले—त्याने पक्ष्यासारखे वेगवान स्थान, हे जग आणि बल निर्माण केले; तो जातवेदा अग्नी.
10.88.5
यज्जा॑तवेदो॒ भुव॑नस्य मू॒र्धन्नति॑ष्ठो अग्ने स॒ह रो॑च॒नेन॑ ।
तं त्वा॑हेम म॒तिभि॑र्गी॒र्भिरु॒क्थैः स य॒ज्ञियो॑ अभवो रोदसि॒प्राः ॥
हे जातवेदा अग्नी! जेव्हा तू जगाच्या मस्तकावर आपल्या तेजासह उभा राहिलास, तेव्हा आम्ही विचारी मतीने, गीतांनी आणि स्तोत्रांनी तुझ्याजवळ आलो; तू यज्ञयोग्य झालास आणि दोन्ही लोकांचा रक्षक झालास.
10.88.6
मू॒र्धा भु॒वो भ॑वति॒ नक्त॑म॒ग्निस्ततः॒ सूर्यो॑ जायते प्रा॒तरु॒द्यन् ।
मा॒यामू॒ तु य॒ज्ञिया॑नामे॒तामपो॒ यत्तूर्णि॒श्चर॑ति प्रजा॒नन् ॥
जगाचे मस्तक असलेला अग्नी रात्री असतो; मग प्रभातीस उगवताना सूर्य जन्मतो. यज्ञयोग्यांची ही माया, ही जले जाणून वेगवान तो संचार करतो.
10.88.7
दृ॒शेन्यो॒ यो म॑हि॒ना समि॒द्धोऽरो॑चत दि॒वियो॑निर्वि॒भावा॑ ।
तस्मि॑न्न॒ग्नौ सू॑क्तवा॒केन॑ दे॒वा ह॒विर्विश्व॒ आजु॑हवुस्तनू॒पाः ॥
आपल्या महिमेने प्रज्वलित होऊन दिसणारा, द्युलोकात जन्मलेला, तेजस्वी जो अग्नी, त्या अग्नीत सूक्तवाणीसह देवांनी, शरीररक्षक होऊन, सर्व हविर्द्रव्य अर्पण केले.
10.88.8
सू॒क्त॒वा॒कं प्र॑थ॒ममादिद॒ग्निमादिद्ध॒विर॑जनयन्त दे॒वाः ।
स ए॑षां य॒ज्ञो अ॑भवत्तनू॒पास्तं द्यौर्वे॑द॒ तं पृ॑थि॒वी तमापः॑ ॥
सूक्तवाणीने प्रथम अग्नीला जन्म दिला; नंतर देवांनी हविर्द्रव्य निर्माण केले. तोच त्यांचा यज्ञ झाला, शरीररक्षक झाला; त्याला द्युलोक जाणतो, पृथ्वी जाणते, जल जाणते.
10.88.9
यं दे॒वासोऽज॑नयन्ता॒ग्निं यस्मि॒न्नाजु॑हवु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ।
सो अ॒र्चिषा॑ पृथि॒वीं द्यामु॒तेमामृ॑जू॒यमा॑नो अतपन्महि॒त्वा ॥
ज्या अग्नीला देवांनी जन्म दिला, ज्यात त्यांनी सर्व भुवने अर्पण केली, तोच आपल्या ज्वालेने पृथ्वी आणि या द्युलोकाला, ऋताच्या दिशेने सरळ जाऊन, आपल्या महिमेने तापवतो.
10.88.10
स्तोमे॑न॒ हि दि॒वि दे॒वासो॑ अ॒ग्निमजी॑जन॒ञ्च्छक्ति॑भी रोदसि॒प्राम् ।
तमू॑ अकृण्वन्त्रे॒धा भु॒वे कं स ओष॑धीः पचति वि॒श्वरू॑पाः ॥
स्तुतीनेच देवांनी दिवात अग्नी प्रज्वलित केला; शक्तींनी द्यावापृथिवी भरणाऱ्या त्याला. त्यालाच त्रिविध प्रकारे स्थापित केले; सुखासाठी तोच विविधरूपी ओषधी शिजवतो.
10.88.11
य॒देदे॑न॒मद॑धुर्य॒ज्ञिया॑सो दि॒वि दे॒वाः सूर्य॑मादिते॒यम् ।
य॒दा च॑रि॒ष्णू मि॑थु॒नावभू॑ता॒मादित्प्राप॑श्य॒न्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥
यज्ञयोग्य देवांनी त्याला, अदितीचा पुत्र सूर्याला, द्युलोकात स्थापले, आणि जेव्हा दोन चालणारी जोडी झाली, तेव्हाच त्यांनी सर्व भुवने पाहिली.
10.88.12
विश्व॑स्मा अ॒ग्निं भुव॑नाय दे॒वा वै॑श्वान॒रं के॒तुमह्ना॑मकृण्वन् ।
आ यस्त॒तानो॒षसो॑ विभा॒तीरपो॑ ऊर्णोति॒ तमो॑ अ॒र्चिषा॒ यन् ॥
सर्वांसाठी, सर्व प्राण्यांसाठी, देवांनी वैश्वानर अग्नीला दिवसांची ध्वजा केले. उषांना विस्तारणारा, तेजस्वी, तोच पाण्यातून अंधार प्रकाशाने दूर करतो, चालणारा.
10.88.13
वै॒श्वा॒न॒रं क॒वयो॑ य॒ज्ञिया॑सो अ॒ग्निं दे॒वा अ॑जनयन्नजु॒र्यम् ।
नक्ष॑त्रं प्र॒त्नममि॑नच्चरि॒ष्णु य॒क्षस्याध्य॑क्षं तवि॒षं बृ॒हन्त॑म् ॥
ज्ञानी ऋषी आणि यज्ञार्ह देवतांनी वैश्वानर अग्नीला निर्माण केले, जो अजर आहे. त्याने प्राचीन, संचार करणाऱ्या नक्षत्राचे मापन केले आणि यक्षाच्या बलवान, महान अधिपतीला प्रकट केले.
10.88.14
वै॒श्वा॒न॒रं वि॒श्वहा॑ दीदि॒वांसं॒ मन्त्रै॑र॒ग्निं क॒विमच्छा॑ वदामः ।
यो म॑हि॒म्ना प॑रिब॒भूवो॒र्वी उ॒तावस्ता॑दु॒त दे॒वः प॒रस्ता॑त् ॥
सदैव तेजस्वी वैश्वानर अग्नीची, कवी अग्नीची आम्ही मंत्रांनी स्तुती करतो; ज्याने आपल्या महिम्याने खाली व वर असलेल्या विशाल दोन्ही लोकांना व्यापले आहे, तो देव होय.
10.88.15
द्वे स्रु॒ती अ॑शृणवं पितॄ॒णाम॒हं दे॒वाना॑मु॒त मर्त्या॑नाम् ।
ताभ्या॑मि॒दं विश्व॒मेज॒त्समे॑ति॒ यद॑न्त॒रा पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च ॥
पितर, देव आणि मर्त्य यांचे दोन मार्ग मी ऐकले आहेत. या दोन्हींद्वारे हे सर्व चालते व एकत्र येते; जे पिता आणि माता यांच्या मध्ये आहे.
10.88.16
द्वे स॑मी॒ची बि॑भृत॒श्चर॑न्तं शीर्ष॒तो जा॒तं मन॑सा॒ विमृ॑ष्टम् ।
स प्र॒त्यङ्विश्वा॒ भुव॑नानि तस्था॒वप्र॑युच्छन्त॒रणि॒र्भ्राज॑मानः ॥
दोन्ही एकत्र होऊन गतिमानाला धारण करतात, जो मस्तकापासून जन्मलेला आणि मनाने शुद्ध केलेला आहे. तो सर्व लोकांकडे तोंड करून उभा राहिला, काहीही न अडवता, मार्गदर्शक व तेजस्वी.
10.88.17
यत्रा॒ वदे॑ते॒ अव॑रः॒ पर॑श्च यज्ञ॒न्योः॑ कत॒रो नौ॒ वि वे॑द ।
आ शे॑कु॒रित्स॑ध॒मादं॒ सखा॑यो॒ नक्ष॑न्त य॒ज्ञं क इ॒दं वि वो॑चत् ॥
खालचा आणि वरचा जिथे बोलतात, यज्ञाच्या दोन कर्त्यांपैकी आपल्या दोघांमध्ये कोण भेद जाणतो? भोजनाचे सखे यज्ञापर्यंत पोहोचले; हे कोणी स्पष्टपणे सांगितले?
10.88.18
कत्य॒ग्नयः॒ कति॒ सूर्या॑सः॒ कत्यु॒षासः॒ कत्यु॑ स्वि॒दापः॑ ।
नोप॒स्पिजं॑ वः पितरो वदामि पृ॒च्छामि॑ वः कवयो वि॒द्मने॒ कम् ॥
किती अग्नी, किती सूर्य, किती उषा, किती जल? हे पितरांनो, मी तुम्हाला भिजवणाऱ्या जलाविषयी सांगत नाही; हे कवींनो, जाणण्यासाठी किती हे मी तुम्हाला विचारतो.
10.88.19
या॒व॒न्मा॒त्रमु॒षसो॒ न प्रती॑कं सुप॒र्ण्यो॑ वस॑ते मातरिश्वः ।
ताव॑द्दधा॒त्युप॑ य॒ज्ञमा॒यन्ब्रा॑ह्म॒णो होतु॒रव॑रो नि॒षीद॑न् ॥
उषेच्या मुखाइतके, तितकेच सुपर्ण पक्षी मातरिश्वामध्ये वास करतो. तितकेच तो यज्ञात येऊन स्थापित करतो; होत्याच्या खाली बसलेला ब्राह्मणही (तसेच करतो).