ऋग्वेद · सूक्त 4.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.1.1
त्वां ह्य॑ग्ने॒ सद॒मित्स॑म॒न्यवो॑ दे॒वासो॑ दे॒वम॑र॒तिं न्ये॑रि॒र इति॒ क्रत्वा॑ न्येरि॒रे ।
अम॑र्त्यं यजत॒ मर्त्ये॒~ष्वा दे॒वमादे॑वं जनत॒ प्रचे॑तसं॒ विश्व॒मादे॑वं जनत॒ प्रचे॑तसम् ॥
हे अग्नी, सर्व देव एकमनाने सदैव तुलाच आपला मार्गदर्शक मानून स्वीकारतात; अमर असलेला तू मर्त्यांमध्ये पूजला जा. देवांमधील देवाला, सर्वज्ञाला सर्वांसाठी प्रकट कर.
4.1.2
स भ्रात॑रं॒ वरु॑णमग्न॒ आ व॑वृत्स्व दे॒वाँ अच्छा॑ सुम॒ती य॒ज्ञव॑नसं॒ ज्येष्ठं॑ य॒ज्ञव॑नसम् ।
ऋ॒तावा॑नमादि॒त्यं च॑र्षणी॒धृतं॒ राजा॑नं चर्षणी॒धृत॑म् ॥
त्या बंधू वरुणाला, हे अग्नी, येथे आण; देवांना शुभ बुद्धीने आमच्याकडे वळव. यज्ञाचे रक्षण करणारा, ज्येष्ठ, ऋतवान आदित्य, लोकांना धारण करणारा राजा त्याला.
4.1.3
सखे॒ सखा॑यम॒भ्या व॑वृत्स्वा॒शुं न च॒क्रं रथ्ये॑व॒ रंह्या॒स्मभ्यं॑ दस्म॒ रंह्या॒ अग्ने॑ मृळी॒कं वरु॑णे॒ सचा॑ विदो ।
म॒रुत्सु॑ वि॒श्वभा॑नुषु तो॒काय॑ तु॒जे शु॑शुचान॒ शं कृ॑धि अ॒स्मभ्यं॑ दस्म॒ शं कृ॑धि ॥
हे मित्रा, मित्राला आमच्याकडे आण, रथचक्राप्रमाणे वेगाने ये. आम्हाला लवकर सुख आण, हे दात्या. हे अग्नी, वरुणात कृपा जाण; मरुतांमध्ये, सर्वप्रकाशकांमध्ये, संततीसाठी, वेगवानासाठी; हे तेजस्वी, आमच्यासाठी शांती कर, हे दात्या, शांती कर.
4.1.4
त्वं नो॑ अग्ने॒ वरु॑णस्य वि॒द्वान्दे॒वस्य॒ हेळोऽव॑ यासिसीष्ठाः ।
यजि॑ष्ठो॒ वह्नि॑तमः॒ शोशु॑चानो॒ विश्वा॒ द्वेषां॑सि॒ प्र मु॑मुग्ध्य॒स्मत् ॥
तू, हे अग्नी, वरुण आणि देवाचे पाप जाणणारा आहेस; त्याचा दोष आमच्यापासून दूर कर. हे सर्वात पूज्या, सर्वात हव्यवाहक, तेजस्वी, आमच्यापासून सर्व द्वेष दूर करून सोडव.
4.1.5
स त्वं नो॑ अग्नेऽव॒मो भ॑वो॒ती नेदि॑ष्ठो अ॒स्या उ॒षसो॒ व्यु॑ष्टौ ।
अव॑ यक्ष्व नो॒ वरु॑णं॒ ररा॑णो वी॒हि मृ॑ळी॒कं सु॒हवो॑ न एधि ॥
तू, हे अग्नी, आमचा जवळचा सहायक हो; या उषेच्या उदयाला सर्वात जवळ रहा. आमच्यासाठी वरुणाची पूजा कर, दान देत; कृपा स्वीकार; हे सहज आवाहनीय, आमच्यासाठी सुलभ हो.
4.1.6
अ॒स्य श्रेष्ठा॑ सु॒भग॑स्य सं॒दृग्दे॒वस्य॑ चि॒त्रत॑मा॒ मर्त्ये॑षु ।
शुचि॑ घृ॒तं न त॒प्तमघ्न्या॑याः स्पा॒र्हा दे॒वस्य॑ मं॒हने॑व धे॒नोः ॥
याचे सर्वोत्तम दर्शन, भाग्यवानाचे दर्शन, देवाचे रूप, मर्त्यांमध्ये सर्वात अद्भुत. शुद्ध तुपासारखे तापलेले, न मारलेल्या गाईच्या गोड गाण्यासारखे इच्छित असलेले देवाचे सौंदर्य.
4.1.7
त्रिर॑स्य॒ ता प॑र॒मा स॑न्ति स॒त्या स्पा॒र्हा दे॒वस्य॒ जनि॑मान्य॒ग्नेः ।
अ॒न॒न्ते अ॒न्तः परि॑वीत॒ आगा॒त्शुचिः॑ शु॒क्रो अ॒र्यो रोरु॑चानः ॥
याचे तीन उत्तम, सत्य आणि इष्ट जन्म देव अग्नीचे आहेत. अनंतामध्ये वेढलेला तो शुद्ध, तेजस्वी, श्रेष्ठ आणि दीप्तिमान येऊन पोहोचला आहे.
4.1.8
स दू॒तो विश्वेद॒भि व॑ष्टि॒ सद्मा॒ होता॒ हिर॑ण्यरथो॒ रंसु॑जिह्वः ।
रो॒हिद॑श्वो वपु॒ष्यो॑ वि॒भावा॒ सदा॑ र॒ण्वः पि॑तु॒मती॑व सं॒सत् ॥
तो दूत, होता, सर्व निवासांकडे वळतो—सोनेरी रथ, ज्वालजिह्व, तांबडे घोडे असलेला, सुंदर, तेजस्वी; सदैव आनंददायी, प्रिय सभेसारखा.
4.1.9
स चे॑तय॒न्मनु॑षो य॒ज्ञब॑न्धुः॒ प्र तं म॒ह्या र॑श॒नया॑ नयन्ति ।
स क्षे॑त्यस्य॒ दुर्या॑सु॒ साध॑न्दे॒वो मर्त॑स्य सधनि॒त्वमा॑प ॥
तो मानवांना जागवणारा यज्ञबंधू आहे; त्याला ते मोठ्या लगामाने पुढे नेतात. तोच याच्या द्वारांमध्ये राहतो; साधणारा देव मर्त्याची समृद्धी मिळवतो.
4.1.10
स तू नो॑ अ॒ग्निर्न॑यतु प्रजा॒नन्नच्छा॒ रत्नं॑ दे॒वभ॑क्तं॒ यद॑स्य ।
धि॒या यद्विश्वे॑ अ॒मृता॒ अकृ॑ण्व॒न्द्यौष्पि॒ता ज॑नि॒ता स॒त्यमु॑क्षन् ॥
तो अग्नी जाणणारा होऊन आम्हांला त्या रत्नाकडे नेवो—देवांना प्रिय, याचे जे आहे; ते सर्व अमर्त्यांनी विचाराने घडवले; आकाशपिता, जनक, सत्याने ते ओले केले.
4.1.11
स जा॑यत प्रथ॒मः प॒स्त्या॑सु म॒हो बु॒ध्ने रज॑सो अ॒स्य योनौ॑ ।
अ॒पाद॑शी॒र्षा गु॒हमा॑नो॒ अन्ता॒योयु॑वानो वृष॒भस्य॑ नी॒ळे ॥
तो प्रथम जलमातांमध्ये जन्मला—महान अंतरिक्षाच्या तळाशी, या लोकाच्या गर्भात; पायांविना व डोक्याविना, दोन्ही टोके लपवून, वृषभाच्या घरट्यात स्वतःला हलवत.
4.1.12
प्र शर्ध॑ आर्त प्रथ॒मं वि॑प॒न्याँ ऋ॒तस्य॒ योना॑ वृष॒भस्य॑ नी॒ळे ।
स्पा॒र्हो युवा॑ वपु॒ष्यो॑ वि॒भावा॑ स॒प्त प्रि॒यासो॑ (ऽ)जनयन्त॒ वृष्णे॑ ॥
शक्ती प्रथम (वेगाने) ऋताच्या गर्भात, वृषभाच्या घरट्यात प्रकट होऊन प्रेरणा देत होती; इष्ट, तरुण, तेजस्वी, दीप्तिमान—सात प्रियजनांनी वृषभासाठी त्याला जन्म दिला.
4.1.13
अ॒स्माक॒मत्र॑ पि॒तरो॑ मनु॒ष्या॑ अ॒भि प्र से॑दुर्ऋ॒तमा॑शुषा॒णाः ।
अश्म॑व्रजाः सु॒दुघा॑ व॒व्रे अ॒न्तरुदु॒स्रा आ॑जन्नु॒षसो॑ हुवा॒नाः ॥
इथे आमचे मानव पितर ऋताकडे उत्सुक होऊन बसले; दगडाच्या गोठ्यातील सहज दूध देणाऱ्या गायींना गुहेतून बाहेर हाकले, उषांना बोलावत.
4.1.14
ते म॑र्मृजत ददृ॒वांसो॒ अद्रिं॒ तदे॑षाम॒न्ये अ॒भितो॒ वि वो॑चन् ।
प॒श्वय॑न्त्रासो अ॒भि का॒रम॑र्चन्वि॒दन्त॒ ज्योति॑श्चकृ॒पन्त॑ धी॒भिः ॥
त्यांनी पाहिलेला तो दगड त्यांनी शुद्ध केला; त्यांच्यातील इतरांनी सभोवती घोषणा केली. गायींची इच्छा करीत यज्ञासाठी स्तोत्र गाऊन त्यांनी प्रकाश मिळवला; बुद्धींनी त्याला सुशोभित केले.
4.1.15
ते ग॑व्य॒ता मन॑सा दृ॒ध्रमु॒ब्धं गा ये॑मा॒नं परि॒ षन्त॒मद्रि॑म् ।
दृ॒ळ्हं नरो॒ वच॑सा॒ दैव्ये॑न व्र॒जं गोम॑न्तमु॒शिजो॒ वि व॑व्रुः ॥
गायींची इच्छा धरून मनाने घट्ट बांधलेला तो दगड त्यांनी सभोवतीच्या गायींना थांबवणारा केला. स्थिर नेत्यांनी दैवी वाणीने गोसमृद्ध गोठा उघडला; उशिजांनी तो वेगळा केला.
4.1.16
ते म॑न्वत प्रथ॒मं नाम॑ धे॒नोस्त्रिः स॒प्त मा॒तुः प॑र॒माणि॑ विन्दन् ।
तज्जा॑न॒तीर॒भ्य॑नूषत॒ व्रा आ॒विर्भु॑वदरु॒णीर्य॒शसा॒ गोः ॥
त्यांनी धेनूचे पहिले नाव विचारले; मातेची तीन वेळा सात परम स्थाने मिळवली. ते जाणून त्यांनी गायींकडे स्तुती गायली; गायीच्या तेजाने तांबडा प्रकाश प्रकट झाला.
4.1.17
नेश॒त्तमो॒ दुधि॑तं॒ रोच॑त॒ द्यौरुद्दे॒व्या उ॒षसो॑ भा॒नुर॑र्त ।
आ सूर्यो॑ बृह॒तस्ति॑ष्ठ॒दज्राँ॑ ऋ॒जु मर्ते॑षु वृजि॒ना च॒ पश्य॑न् ॥
अंधार नाहीसा झाला; लपलेले आकाश प्रकट झाले. देवी उषेचा प्रकाश उदयाला आला; सूर्य उंच उठून अचल मार्गांवर उभा राहून मानवांतील सरळ व वाकडी कर्मे पाहतो.
4.1.18
आदित्प॒श्चा बु॑बुधा॒ना व्य॑ख्य॒न्नादिद्रत्नं॑ धारयन्त॒ द्युभ॑क्तम् ।
विश्वे॒ विश्वा॑सु॒ दुर्या॑सु दे॒वा मित्र॑ धि॒ये व॑रुण स॒त्यम॑स्तु ॥
मग जागृत होऊन त्यांनी प्रकट केले; नंतर तेजस्वी धन धारण केले. हे मित्रा, सर्व देव सर्व द्वारांवर आहेत; हे वरुणा, आमच्या बुद्धीसाठी ते सत्य असो.
4.1.19
अच्छा॑ वोचेय शुशुचा॒नम॒ग्निं होता॑रं वि॒श्वभ॑रसं॒ यजि॑ष्ठम् ।
शुच्यूधो॑ अतृण॒न्न गवा॒मन्धो॒ न पू॒तं परि॑षिक्तम॒ंशोः ॥
तेजस्वी अग्नीची मी स्तुती करीन. तो होता, सर्वांना धारण करणारा आणि अत्यंत यज्ञार्ह आहे. गाईंचे शुद्ध कास दुधाने भरावे, तसे गाळलेला सोमरस त्याच्यात भरतो.
4.1.20
विश्वे॑षा॒मदि॑तिर्य॒ज्ञिया॑नां॒ विश्वे॑षा॒मति॑थि॒र्मानु॑षाणाम् ।
अ॒ग्निर्दे॒वाना॒मव॑ आवृणा॒नः सु॑मृळी॒को भ॑वतु जा॒तवे॑दाः ॥
अदिती सर्व यज्ञार्ह देवांची आहे; अग्नी सर्व मानवांचा अतिथी आहे. देवांचे संरक्षण स्वीकारणारा जातवेदा अग्नी आमच्यासाठी सुखदाता होवो.