ઉપનિષદો · Kaṭha 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kaṭha 2.1.1
पराञ्चि खानि व्यतृणत् स्वयम्भू-
स्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन् ।
कश्चिद्धीरः प्रत्यगात्मानमैक्ष-
दावृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥ २.१.१ ॥
સ્વયંભૂએ ઇન્દ્રિયદ્વારોને બહારની તરફ ખોલ્યા; તેથી માણસ બહાર જુએ છે, અંતરાત્માને જોતો નથી. અમૃતત્વની ઇચ્છા કરનાર કોઈ ધીર પુરુષે આંખો પાછી વાળીને પ્રત્યગાત્માને જોયો.
Kaṭha 2.1.2
पराचः कामाननुयन्ति बाला-
स्ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशम् ।
अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा
ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥ २.१.२ ॥
બહારની તરફ જતી કામનાઓને અનુસરનારા મૂર્ખો ફેલાયેલા મૃત્યુના પાશમાં પડે છે. પરંતુ ધીર પુરુષો અમૃતત્વને જાણીને, અહીં અધ્રુવોમાં ધ્રુવને માગતા નથી.
Kaṭha 2.1.3
येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शाँश्च मैथुनान् ।
एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.३ ॥
જેનાથી રૂપ, રસ, ગંધ, શબ્દ, સ્પર્શ અને મૈથુનસુખ જણાય છે, તેનાથી જ (તે) જણાય છે; અહીં બીજું શું બાકી રહે છે? એ જ એ છે.
Kaṭha 2.1.4
स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ २.१.४ ॥
જેનાથી માણસ સ્વપ્ન અને જાગૃત બંને અવસ્થાઓ જુએ છે, તે મહાન, સર્વવ્યાપી આત્માને જાણીને ધીર પુરુષ શોક કરતો નથી.
Kaṭha 2.1.5
य इमं मध्वदं वेद आत्मानं जीवमन्तिकात् ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.५ ॥
જે આ મધુભક્ષકને—નજીકમાં રહેલા આત્મા, જીવને—ભૂત અને ભવિષ્યના ઈશ્વર તરીકે જાણે છે, તે તેનાથી છુપાવા ઇચ્છતો નથી. એ જ એ છે.
Kaṭha 2.1.6
यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.६ ॥
જે તપથી પ્રથમ જન્મ્યો, જે જળ કરતાં પણ પહેલાં ઉત્પન્ન થયો, જે ગુહામાં પ્રવેશીને સ્થિત છે, જે પ્રાણીઓ સાથે રહીને તેને જુએ છે — તે જ આ છે.
Kaṭha 2.1.7
या प्राणेन संभवत्यदितिर्देवतामयी ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.७ ॥
જે પ્રાણ સાથે ઉત્પન્ન થાય છે, દેવતામય અદિતિ — ગુહામાં પ્રવેશીને સ્થિત છે, જે પ્રાણીઓ સાથે ઉત્પન્ન થઈ — તે જ આ છે.
Kaṭha 2.1.8
अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।
दिवे दिवे ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.८ ॥
અરણિમાં મૂકાયેલો જાતવેદા અગ્નિ, ગર્ભિણીઓ દ્વારા સારી રીતે સંભાળાયેલા ગર્ભ જેવો; દરરોજ જાગૃત રહીને હવિ અર્પણ કરનારા માણસો દ્વારા સ્તુત્ય અગ્નિ — તે જ આ છે.
Kaṭha 2.1.9
यतश्चोदेति सूर्योऽस्तं यत्र च गच्छति ।
तं देवाः सर्वेऽर्पितास्तदु नात्येति कश्चन ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.९ ॥
જેમાંથી સૂર્ય ઉદય પામે છે અને જેમાં અસ્ત થઈને જાય છે — તેમાં જ સર્વ દેવો અર્પિત છે; તેનું કોઈ અતિક્રમણ કરતું નથી. તે જ આ છે.
Kaṭha 2.1.10
यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।
मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ २.१.१० ॥
અહીં જે છે તે જ ત્યાં છે, અને ત્યાં જે છે તે જ અહીં છે. જે અહીં નાનાત્વ જુએ છે તે મૃત્યુથી મૃત્યુને પામે છે.
Kaṭha 2.1.11
मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानाऽस्ति किंचन ।
मृत्योः स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥ २.१.११ ॥
આને માત્ર મનથી જ પામવું જોઈએ. અહીં નાનાત્વ કંઈ જ નથી. જે અહીં નાનાત્વ જુએ છે તે મૃત્યુથી મૃત્યુ પાસે જાય છે.
Kaṭha 2.1.12
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.१२ ॥
અંગૂઠા જેટલો પુરુષ આત્માના મધ્યમાં રહે છે. તે ભૂત અને ભવિષ્યનો ઈશાન છે; તેનાથી તે સંકોચ પામતો નથી. આ જ તે છે.
Kaṭha 2.1.13
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।
ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.१३ ॥
અંગૂઠા જેટલો પુરુષ ધૂમ્રરહિત જ્યોતિ જેવો છે. તે જ ભૂત અને ભવિષ્યનો ઈશાન છે; તે જ આજે અને તે જ કાલે. આ જ તે છે.
Kaṭha 2.1.14
यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।
एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥ २.१.१४ ॥
પર્વતો પરના દુર્ગમ સ્થળોએ વરસેલું પાણી જેમ વિખેરાઈને વહી જાય છે, તેમ જે ધર્મોને અલગ અલગ જુએ છે, તે તેમની પાછળ જ દોડે છે.
Kaṭha 2.1.15
यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।
एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥ २.१.१५ ॥
શુદ્ધ પાણી શુદ્ધ સ્થાનમાં રેડાય ત્યારે જેવું હોય તેવું જ થાય છે; તેવી જ રીતે, હે ગૌતમ, તત્ત્વને જાણનાર મુનિનો આત્મા પણ તેવો જ થાય છે.