ウパニシャッド · Kaṭha 2.1

Kaṭha 2.1.1

पराञ्चि खानि व्यतृणत् स्वयम्भू-
स्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन् ।
कश्चिद्धीरः प्रत्यगात्मानमैक्ष-
दावृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥ २.१.१ ॥

自存者（スヴァヤンブー）は感官の穴を外へ向けて穿った。それゆえ人は外を見て、内なるアートマンを見ない。不死を望む、ある堅固な人が目を内に向け、内なるアートマンを見た。

पराचः कामाननुयन्ति बाला-
स्ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशम् ।
अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा
ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥ २.१.२ ॥

外へ向かう欲望に従う愚かな者たちは、張り広げられた死の罠に落ちる。しかし賢者は不死（amṛtatva）を知り、ここで無常のものの中に常住（dhruva）を求めない。

येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शाँश्च मैथुनान् ।
एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.३ ॥

それによって形・味・香り・音・触れ・快楽が知られるもの、まさにそれによって知られる。ここに何が残るというのか。これがそれ（tat）である。

स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ २.१.४ ॥

それによって夢と覚醒の両方の状態を見る、その偉大で遍在する我（ātman）を知って、賢者は憂えない。

य इमं मध्वदं वेद आत्मानं जीवमन्तिकात् ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.५ ॥

この蜜を食べる者、すなわち身近にある命我（jīva，ātman）を、過去と未来の主と知る者は、それから身を隠そうとはしない。これがそれ（tat）である。

यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.६ ॥

苦行(タパス)の熱から最初に生まれ、水よりも先に生じ、洞窟に入って留まり、存在するものたちとともにそれを見届けた者——それこそがこれである。

या प्राणेन संभवत्यदितिर्देवतामयी ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.७ ॥

プラーナ(気息)とともに生じ、神々に満ちたアディティ——洞窟に入って留まり、存在するものとともに生まれた者——それこそがこれである。

अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।
दिवे दिवे ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.८ ॥

一切の生まれたものを知るアグニ。二本の火きり棒に置かれ、妊婦に大切に守られる胎児のように、目覚めて供物を捧げる人々によって日々讃えられる者——それこそがこれである。

यतश्चोदेति सूर्योऽस्तं यत्र च गच्छति ।
तं देवाः सर्वेऽर्पितास्तदु नात्येति कश्चन ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.९ ॥

太陽がそこから昇り、そこへ沈んでいくもの——そこにすべての神々が据えられており、それを超える者は誰もいない。それこそがこれである。

यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।
मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ २.१.१० ॥

ここにあるものは彼処にもあり、彼処にあるものはここにもある。ここで多様であるかのように見る者は、死から死へと至る。

मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानाऽस्ति किंचन ।
मृत्योः स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥ २.१.११ ॥

これは心によってのみ得られるべきである。ここには多様性などまったくない。ここで多様であるかのように見る者は、死から死へと至る。

अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.१२ ॥

親指ほどの大きさの人は、自己の中央に留まる。彼は過去と未来の主であり、彼からは人は身を隠さない。これこそがそれである。

अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।
ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.१३ ॥

親指ほどの大きさの人は、煙のない光のようである。彼は過去と未来の主であり、今日も彼であり、明日も彼である。これこそがそれである。

यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।
एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥ २.१.१४ ॥

山の険しい所に降った雨水が四方に散り流れるように、諸法を別々のものとして見る者は、まさにそれらの法の後を追い求める。

यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।
एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥ २.१.१५ ॥

清い水を清い水に注げば、まったく同じものになるように、ゴータマよ、真理を知る聖者の我もそのようになる。