ଉପନିଷଦ · Kaṭha 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kaṭha 2.1.1
पराञ्चि खानि व्यतृणत् स्वयम्भू-
स्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन् ।
कश्चिद्धीरः प्रत्यगात्मानमैक्ष-
दावृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥ २.१.१ ॥
ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର ଦିଗକୁ ଖୋଲିଲେ; ତେଣୁ ମଣିଷ ବାହାରକୁ ଦେଖେ, ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ଅମୃତତ୍ୱ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା କୌଣସି ଧୀର ପୁରୁଷ ଆଖି ଫେରାଇ ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମାକୁ ଦେଖିଲେ।
Kaṭha 2.1.2
पराचः कामाननुयन्ति बाला-
स्ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशम् ।
अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा
ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥ २.१.२ ॥
ବାହ୍ୟ ଇଚ୍ଛାମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମୂର୍ଖମାନେ ବିସ୍ତୃତ ମୃତ୍ୟୁର ପାଶରେ ପଡ଼ନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ଜାଣି, ଏଠାରେ ଅଧ୍ରୁବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ରୁବକୁ ଯାଚନ୍ତି ନାହିଁ।
Kaṭha 2.1.3
येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शाँश्च मैथुनान् ।
एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.३ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରୂପ, ରସ, ଗନ୍ଧ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ମୈଥୁନସୁଖ ଜଣାପଡ଼େ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ହିଁ (ତାହା) ଜଣାପଡ଼େ; ଏଠାରେ ଆଉ କ'ଣ ରହେ? ଏହା ହିଁ ସେ।
Kaṭha 2.1.4
स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ २.१.४ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଉଭୟ ଅବସ୍ଥା ଦେଖେ, ସେହି ମହାନ୍, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ଶୋକ କରେ ନାହିଁ।
Kaṭha 2.1.5
य इमं मध्वदं वेद आत्मानं जीवमन्तिकात् ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.५ ॥
ଯେ ଏହି ମଧୁଭୋକ୍ତାକୁ—ନିକଟସ୍ଥ ଆତ୍ମା, ଜୀବକୁ—ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଈଶ୍ୱର ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ଲୁଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ। ଏହା ହିଁ ସେ।
Kaṭha 2.1.6
यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.६ ॥
ଯିଏ ତପସ୍ୟାରୁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମିଲେ, ଜଳ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଥାଇ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି — ସେ ହିଁ ଏହି।
Kaṭha 2.1.7
या प्राणेन संभवत्यदितिर्देवतामयी ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.७ ॥
ଯିଏ ପ୍ରାଣ ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଦେବତାମୟୀ ଅଦିତି — ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅବସ୍ଥିତ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଜନ୍ମିତା — ସେ ହିଁ ଏହି।
Kaṭha 2.1.8
अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।
दिवे दिवे ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.८ ॥
ଅରଣିରେ ସ୍ଥାପିତ ଜାତବେଦା ଅଗ୍ନି, ଗର୍ଭିଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଉତ୍ତମ ରୂପେ ପାଳିତ ଗର୍ଭ ପରି; ପ୍ରତିଦିନ ଜାଗରୂକ ଓ ହବିଷ୍ୟ ଅର୍ପଣକାରୀ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ସ୍ତୁତ୍ୟ ଅଗ୍ନି — ସେ ହିଁ ଏହି।
Kaṭha 2.1.9
यतश्चोदेति सूर्योऽस्तं यत्र च गच्छति ।
तं देवाः सर्वेऽर्पितास्तदु नात्येति कश्चन ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.९ ॥
ଯାହାଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାରେ ଅସ୍ତ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି — ତାହାରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅର୍ପିତ; ତାହାକୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ହିଁ ଏହି।
Kaṭha 2.1.10
यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।
मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ २.१.१० ॥
ଏଠାରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ; ସେଠାରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ। ଯେ ଏଠାରେ ନାନାରୂପେ ଦେଖେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଏ।
Kaṭha 2.1.11
मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानाऽस्ति किंचन ।
मृत्योः स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥ २.१.११ ॥
ଏହାକୁ କେବଳ ମନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଲାଭ କରିବାକୁ ହେବ। ଏଠାରେ ନାନାତ୍ୱ କିଛି ନାହିଁ। ଯେ ଏଠାରେ ନାନାରୂପେ ଦେଖେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଯାଏ।
Kaṭha 2.1.12
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.१२ ॥
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ପରିମାଣର ପୁରୁଷ ଆତ୍ମାର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେ ଭୂତ ଓ ଭବ୍ୟର ଈଶାନ; ତାହାଠାରୁ ସେ ଲୁଚେ ନାହିଁ। ଏହା ହିଁ ସେ।
Kaṭha 2.1.13
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।
ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.१३ ॥
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ପରିମାଣର ପୁରୁଷ ଧୂଆଁହୀନ ଜ୍ୟୋତି ପରି। ସେହି ଭୂତ ଓ ଭବ୍ୟର ଈଶାନ; ସେ ହିଁ ଆଜି, ସେ ହିଁ କାଲି। ଏହା ହିଁ ସେ।
Kaṭha 2.1.14
यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।
एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥ २.१.१४ ॥
ପର୍ବତର ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ ବର୍ଷା ଜଳ ଯେପରି ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇ ବହିଯାଏ, ସେହିପରି ଯେ ଧର୍ମମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଧାଇଁ ଚାଲେ।
Kaṭha 2.1.15
यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।
एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥ २.१.१५ ॥
ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ଢାଳିଲେ ସେପରି ହିଁ ହୁଏ; ସେହିପରି ହେ ଗୌତମ, ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣୁଥିବା ମୁନିଙ୍କ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେପରି ହୁଏ।