ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Kaṭha 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kaṭha 2.1.1
पराञ्चि खानि व्यतृणत् स्वयम्भू-
स्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन् ।
कश्चिद्धीरः प्रत्यगात्मानमैक्ष-
दावृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥ २.१.१ ॥
ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਖੋਲ੍ਹੇ; ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਧੀਰ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਮੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਅਗਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
Kaṭha 2.1.2
पराचः कामाननुयन्ति बाला-
स्ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशम् ।
अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा
ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥ २.१.२ ॥
ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੇ।
Kaṭha 2.1.3
येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शाँश्च मैथुनान् ।
एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.३ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੂਪ, ਰਸ, ਗੰਧ, ਸ਼ਬਦ, ਛੋਹ ਅਤੇ ਮੈਥੁਨ-ਸੁਖ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਨਾਲ (ਉਹ) ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਬਚਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਹੀ ਉਹ ਹੈ।
Kaṭha 2.1.4
स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।
महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ २.१.४ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਦੋਹਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
Kaṭha 2.1.5
य इमं मध्वदं वेद आत्मानं जीवमन्तिकात् ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.५ ॥
ਜੋ ਇਸ ਮਧੂ-ਭੱਖਿਅਕ ਨੂੰ—ਨੇੜੇ ਵਿਚਲੇ ਆਤਮਾ, ਜੀਵ ਨੂੰ—ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਲੁਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਹੀ ਉਹ ਹੈ।
Kaṭha 2.1.6
यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.६ ॥
ਜੋ ਤਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਜਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਜਿਆ, ਜੋ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਇਹ ਹੈ।
Kaṭha 2.1.7
या प्राणेन संभवत्यदितिर्देवतामयी ।
गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.७ ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਦਿਤੀ — ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮੀ — ਉਹੀ ਇਹ ਹੈ।
Kaṭha 2.1.8
अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।
दिवे दिवे ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.८ ॥
ਅਰਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਤਵੇਦਾ ਅਗਨੀ, ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲੇ ਗਰਭ ਵਾਂਗ; ਹਰ ਦਿਨ ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤੁਤ ਅਗਨੀ — ਉਹੀ ਇਹ ਹੈ।
Kaṭha 2.1.9
यतश्चोदेति सूर्योऽस्तं यत्र च गच्छति ।
तं देवाः सर्वेऽर्पितास्तदु नात्येति कश्चन ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.९ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਰਪਿਤ ਹਨ; ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ। ਉਹੀ ਇਹ ਹੈ।
Kaṭha 2.1.10
यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।
मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ २.१.१० ॥
ਇੱਥੇ ਜੋ ਹੈ ਉਹੀ ਉੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੈ ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Kaṭha 2.1.11
मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानाऽस्ति किंचन ।
मृत्योः स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥ २.१.११ ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਨੇਕਤਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Kaṭha 2.1.12
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.१२ ॥
ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਖ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਈਸ਼ਾਨ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਲੁਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।
Kaṭha 2.1.13
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।
ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः ।
एतद्वै तत् ॥ २.१.१३ ॥
ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਖ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੋਤੀ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਹੀ ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਈਸ਼ਾਨ ਹੈ; ਉਹੀ ਅੱਜ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।
Kaṭha 2.1.14
यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।
एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥ २.१.१४ ॥
ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਿਆ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜਿਵੇਂ ਖਿੱਲਰ ਕੇ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜੋ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।
Kaṭha 2.1.15
यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।
एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥ २.१.१५ ॥
ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਗੌਤਮ, ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਉਸੇ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।