ઉપનિષદો · Śvetāśvatara 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Śvetāśvatara 1.1
ॐ ब्रह्मवादिनो वदन्ति ।
किं कारणं ब्रह्म कुतः स्म जाता जीवाम केन क्व च सम्प्रतिष्ठा ।
अधिष्ठिताः केन सुखेतरेषु वर्तामहे ब्रह्मविदो व्यवस्थाम् ॥ १.१ ॥
ઓમ્. બ્રહ્મવાદીઓ કહે છે: જગતનું કારણ શું છે? બ્રહ્મ શું છે? આપણે કોનાથી જન્મ્યા, કોનાથી જીવીએ છીએ, ક્યાં પ્રતિષ્ઠિત છીએ? સુખ-દુઃખમાં કોના અધીન રહીને આપણે વર્તીએ છીએ? હે બ્રહ્મજ્ઞો, આ વ્યવસ્થા કોણે નક્કી કરી છે?
Śvetāśvatara 1.2
कालः स्वभावो नियतिर्यदृच्छा भूतानि योनिः पुरुष इति चिन्त्यम् ।
संयोग एषां न त्वात्मभावादात्माप्यनीशः सुखदुःखहेतोः ॥ १.२ ॥
કાળ, સ્વભાવ, નિયતિ, યદૃચ્છા, ભૂતો, યોનિ અને પુરુષ — આ વિચારવા યોગ્ય છે. પરંતુ એમનો સંયોગ પણ કારણ નથી; આત્મા પણ સુખ-દુઃખનું કારણ બનવા અસમર્થ છે.
Śvetāśvatara 1.3
ते ध्यानयोगानुगता अपश्यन्देवात्मशक्तिं स्वगुणैर्निगूढाम् ।
यः कारणानि निखिलानि तानि कालात्मयुक्तान्यधितिष्ठत्येकः ॥ १.३ ॥
ધ્યાનયોગને અનુસરનારા તેમણે દેવની આત્મશક્તિ જોઈ, જે પોતાના જ ગુણોથી ગુપ્ત છે. કાળ અને આત્માથી યુક્ત એ સર્વ કારણો પર જે એકલો અધિષ્ઠિત છે.
Śvetāśvatara 1.4
तमेकनेमिं त्रिवृतं षोडशान्तं शतार्धारं विंशतिप्रत्यराभिः ।
अष्टकैः षड्भिर्विश्वरूपैकपाशं त्रिमार्गभेदं द्विनिमित्तैकमोहम् ॥ १.४ ॥
એક જ કિનારવાળું, ત્રણ ભાગવાળું, સોળ છેડાવાળું, પચાસ આરાવાળું, વીસ પ્રત્યરવાળું, આઠ અને છ સમૂહવાળું, વિશ્વરૂપ એક પાશવાળું, ત્રણ માર્ગમાં વિભક્ત, બે નિમિત્તોથી એક જ મોહ ઉત્પન્ન કરનારું — એવા ચક્ર સમાન તેનું વર્ણન છે.
Śvetāśvatara 1.5
पञ्चस्रोतोम्बुं पञ्चयोन्युग्रवक्त्रां पञ्चप्राणोर्मिं पञ्चबुद्ध्यादिमूलाम् ।
पञ्चावर्तां पञ्चदुःखौघवेगां पञ्चाशद्भेदां पञ्चपर्वामधीमः ॥ १.५ ॥
પાંચ પ્રવાહો, પાંચ ઉદ્ગમ, ભયંકર મુખો, પાંચ પ્રાણોના તરંગો, પાંચ બુદ્ધ્યાદિ ઇન્દ્રિયોમાં મૂળ ધરાવતી, પાંચ આવર્ત, પાંચ દુઃખ-પ્રવાહોના વેગવાળી, પચાસ ભેદ અને પાંચ પર્વવાળી નદીનું અમે મનન કરીએ છીએ.
Śvetāśvatara 1.6
सर्वाजीवे सर्वसंस्थे बृहन्ते तस्मिन्हंसो भ्राम्यते ब्रह्मचक्रे ।
पृथगात्मानं प्रेरितारं च मत्वा जुष्टस्ततस्तेनामृतत्वमेति ॥ १.६ ॥
સર્વ જીવો જીવે છે અને સર્વ જેમાં સ્થિત છે, તે વિશાળ બ્રહ્મચક્રમાં હંસ ભ્રમણ કરાવાય છે. પોતાને અને પ્રેરકને જુદા જાણીને, તેમનાથી પ્રસન્ન થઈને તે અમરતા પામે છે.
Śvetāśvatara 1.7
उद्गीतमेतत्परमं तु ब्रह्म तस्मिंस्त्रयं सुप्रतिष्ठाऽक्षरं च ।
अत्रान्तरं ब्रह्मविदो विदित्वा लीना ब्रह्मणि तत्परा योनिमुक्ताः ॥ १.७ ॥
આ ઉદ્ગીથ (ઓમ્) જ પરમ બ્રહ્મ છે. તેમાં ત્રણે અને અક્ષર સુદૃઢ રીતે સ્થિત છે. આ અંતરને બ્રહ્મજ્ઞો જાણીને, બ્રહ્મમાં લીન થઈ, તેમાં તત્પર રહીને, યોનિબંધનથી મુક્ત થાય છે.
Śvetāśvatara 1.8
संयुक्तमेतत्क्षरमक्षरं च व्यक्ताव्यक्तं भरते विश्वमीशः ।
अनीशश्चात्मा बध्यते भोक्तृभावाज्ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः ॥ १.८ ॥
આ ક્ષર અને અક્ષરનો સંયોગ છે. ઈશ વ્યક્ત અને અવ્યક્ત વિશ્વને ધારણ કરે છે. અનીશ આત્મા ભોક્તા ભાવને કારણે બંધાય છે; દેવને જાણીને તે સર્વ પાશોથી મુક્ત થાય છે.
Śvetāśvatara 1.9
ज्ञाज्ञौ द्वावजावीशनीशावजा ह्येका भोक्तृभोग्यार्थयुक्ता ।
अनन्तश्चात्मा विश्वरूपो ह्यकर्ता त्रयं यदा विन्दते ब्रह्ममेतत् ॥ १.९ ॥
જાણનાર અને ન જાણનાર, એ બે અજન્મા; ઈશ અને અનીશ; અને ભોક્તા, ભોગ્ય તથા પ્રયોજનથી યુક્ત એક અજા (પ્રકૃતિ). અનંત આત્મા વિશ્વરૂપ છે અને અકર્તા છે. જ્યારે આ ત્રણેયને પામવામાં આવે છે, ત્યારે આ જ બ્રહ્મ છે.
Śvetāśvatara 1.10
क्षरं प्रधानममृताक्षरं हरः क्षरात्मानावीशते देव एकः ।
तस्याभिध्यानाद्योजनात्तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः ॥ १.१० ॥
ક્ષર પ્રધાન છે; અમૃત અક્ષર હર છે. ક્ષર અને આત્મા પર એક દેવ શાસન કરે છે. તેના ધ્યાનથી, તેની સાથેના યોગથી, તત્ત્વભાવથી, અને અંતે વિશ્વમાયાની નિવૃત્તિ થાય છે.
Śvetāśvatara 1.11
ज्ञात्वा देवं सर्वपाशापहानिः क्षीणैः क्लेशेर्जन्ममृत्युप्रहाणिः ।
तस्याभिध्यानात्तृतीयं देहभेदे विश्वैश्वर्यं केवल आप्तकामः ॥ १.११ ॥
દેવને જાણવાથી સર્વ પાશોનો નાશ થાય છે; ક્લેશો ક્ષીણ થવાથી જન્મ-મૃત્યુનો ત્યાગ થાય છે. તેના ધ્યાનથી, દેહનો ભેદ થતાં, ત્રીજી અવસ્થામાં, તે એકલો વિશ્વૈશ્વર્ય પામે છે; તેની સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.
Śvetāśvatara 1.12
एतज्ज्ञेयं नित्यमेवात्मसंस्थं नातः परं वेदितव्यं हि किञ्चित् ।
भोक्ता भोग्यं प्रेरितारं च मत्वा सर्वं प्रोक्तं त्रिविधं ब्रह्ममेतत् ॥ १.१२ ॥
આ જ જાણવા યોગ્ય છે; તે નિત્ય છે અને આત્મામાં સ્થિત છે. આનાથી વધુ કંઈ જાણવા યોગ્ય નથી. ભોક્તા, ભોગ્ય અને પ્રેરકને માનીને, સર્વ ત્રિવિધ કહેવાયું છે; આ જ બ્રહ્મ છે.
Śvetāśvatara 1.13
वह्नेर्यथा योनिगतस्य मूर्तिनर्दृश्यते नैव च लिङ्गनाशः ।
स भूय एवेन्धनयोनिगृह्यस्तद्वोभयं वै प्रणवेन देहे ॥ १.१३ ॥
અગ્નિ પોતાના સ્રોતમાં છુપાયેલો હોય ત્યારે તેનું રૂપ દેખાતું નથી, તેનું ચિહ્ન પણ નાશ પામતું નથી; છતાં ઇંધનના સ્રોતમાંથી તે ફરી ગ્રહણ થઈ શકે છે; એ જ રીતે દેહમાં પ્રણવ વડે તે બંને (આત્મા અને બ્રહ્મ) પ્રાપ્ત થાય છે.
Śvetāśvatara 1.14
स्वदेहमरणिं कृत्वा प्रणवं चोत्तरारणिम् ।
ध्याननिर्मथनाभ्यासाद्देवं पश्यन्निगूढवत् ॥ १.१४ ॥
પોતાના દેહને અરણિ અને પ્રણવને ઉત્તરારણિ બનાવીને, ધ્યાન-મંથનના અભ્યાસથી, છુપાયેલા દેવને જુએ છે.
Śvetāśvatara 1.15
तिलेषु तैलं दधिनीव सर्पिरापः स्रोतःस्वरणीषु चाग्निः ।
एवमात्माऽत्मनि गृह्यतेऽसौ सत्येनैनं तपसा योऽनुपश्यति ॥ १.१५ ॥
તલમાં તેલ, દહીંમાં ઘી, ઝરણાંમાં પાણી, અરણિમાં અગ્નિ જેમ હોય છે; તેમ તે આત્મા પોતાનામાં જ ગ્રહણ થાય છે, સત્ય અને તપ વડે જે તેને જુએ છે તેના દ્વારા.
Śvetāśvatara 1.16
सर्वव्यापिनमात्मानं क्षीरे सर्पिरिवार्पितम् ।
आत्मविद्यातपोमूलं तद्ब्रह्मोपनिषत्परं तद्ब्रह्मॊपनिषत्परमिति ॥ १.१६ ॥
દૂધમાં ઘી વ્યાપ્ત હોય તેમ સર્વવ્યાપી આત્મા; આત્મવિદ્યા અને તપ તેનું મૂળ; તે જ બ્રહ્મનું પરમ ઉપનિષદ; તે જ બ્રહ્મનું પરમ ઉપનિષદ એમ (કહેવાયું છે).