ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Śvetāśvatara 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Śvetāśvatara 1.1
ॐ ब्रह्मवादिनो वदन्ति ।
किं कारणं ब्रह्म कुतः स्म जाता जीवाम केन क्व च सम्प्रतिष्ठा ।
अधिष्ठिताः केन सुखेतरेषु वर्तामहे ब्रह्मविदो व्यवस्थाम् ॥ १.१ ॥
ਓਮ। ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਗਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ? ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ? ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀਓ, ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸ ਨੇ ਠਹਿਰਾਈ ਹੈ?
Śvetāśvatara 1.2
कालः स्वभावो नियतिर्यदृच्छा भूतानि योनिः पुरुष इति चिन्त्यम् ।
संयोग एषां न त्वात्मभावादात्माप्यनीशः सुखदुःखहेतोः ॥ १.२ ॥
ਕਾਲ, ਸੁਭਾਅ, ਨਿਯਤੀ, ਯਦ੍ਰਿੱਛਾ, ਭੂਤ, ਯੋਨੀ ਅਤੇ ਪੁਰਖ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਵੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਆਤਮਾ ਵੀ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ।
Śvetāśvatara 1.3
ते ध्यानयोगानुगता अपश्यन्देवात्मशक्तिं स्वगुणैर्निगूढाम् ।
यः कारणानि निखिलानि तानि कालात्मयुक्तान्यधितिष्ठत्येकः ॥ १.३ ॥
ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵ ਦੀ ਆਤਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਕਾਲ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।
Śvetāśvatara 1.4
तमेकनेमिं त्रिवृतं षोडशान्तं शतार्धारं विंशतिप्रत्यराभिः ।
अष्टकैः षड्भिर्विश्वरूपैकपाशं त्रिमार्गभेदं द्विनिमित्तैकमोहम् ॥ १.४ ॥
ਇੱਕੋ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੋਲਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਪੰਜਾਹ ਅਰਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਵੀਹ ਪ੍ਰਤਿਅਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅੱਠ ਤੇ ਛੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਇੱਕੋ ਫਾਹੀ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਦੋ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ — ਉਸ ਵਰਗਾ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Śvetāśvatara 1.5
पञ्चस्रोतोम्बुं पञ्चयोन्युग्रवक्त्रां पञ्चप्राणोर्मिं पञ्चबुद्ध्यादिमूलाम् ।
पञ्चावर्तां पञ्चदुःखौघवेगां पञ्चाशद्भेदां पञ्चपर्वामधीमः ॥ १.५ ॥
ਪੰਜ ਸੋਤਾਂ, ਪੰਜ ਸਰੋਤਾਂ, ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹਾਂ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਪੰਜ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਪੰਜ ਭੌਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਪੰਜ ਦੁੱਖ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਵਾਲੀ, ਪੰਜਾਹ ਭੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਰਵਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਦਾ ਅਸੀਂ ਮਨਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Śvetāśvatara 1.6
सर्वाजीवे सर्वसंस्थे बृहन्ते तस्मिन्हंसो भ्राम्यते ब्रह्मचक्रे ।
पृथगात्मानं प्रेरितारं च मत्वा जुष्टस्ततस्तेनामृतत्वमेति ॥ १.६ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਮ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਘੁਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Śvetāśvatara 1.7
उद्गीतमेतत्परमं तु ब्रह्म तस्मिंस्त्रयं सुप्रतिष्ठाऽक्षरं च ।
अत्रान्तरं ब्रह्मविदो विदित्वा लीना ब्रह्मणि तत्परा योनिमुक्ताः ॥ १.७ ॥
ਇਹ ਉਦਗੀਥ (ਓਮ) ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੇ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਵੇਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਯੋਨੀ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Śvetāśvatara 1.8
संयुक्तमेतत्क्षरमक्षरं च व्यक्ताव्यक्तं भरते विश्वमीशः ।
अनीशश्चात्मा बध्यते भोक्तृभावाज्ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः ॥ १.८ ॥
ਇਹ ਕਸ਼ਰ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਰ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਹੈ। ਈਸ਼ ਵਿਅਕਤ ਅਤੇ ਅਵਿਅਕਤ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਨੀਸ਼ ਆਤਮਾ ਭੋਗਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵ ਕਾਰਨ ਬੱਝਦੀ ਹੈ; ਦੇਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Śvetāśvatara 1.9
ज्ञाज्ञौ द्वावजावीशनीशावजा ह्येका भोक्तृभोग्यार्थयुक्ता ।
अनन्तश्चात्मा विश्वरूपो ह्यकर्ता त्रयं यदा विन्दते ब्रह्ममेतत् ॥ १.९ ॥
ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਦੋ ਅਜਨਮੇ; ਈਸ਼ ਅਤੇ ਅਨੀਸ਼; ਅਤੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਭੋਗਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਅਜਾ (ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ)। ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਰਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
Śvetāśvatara 1.10
क्षरं प्रधानममृताक्षरं हरः क्षरात्मानावीशते देव एकः ।
तस्याभिध्यानाद्योजनात्तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः ॥ १.१० ॥
ਕ੍ਸ਼ਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ; ਅਮ੍ਰਿਤ ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਹਰ ਹੈ। ਕ੍ਸ਼ਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦੇਵ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਤੱਤ੍ਵਭਾਵ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਮਾਇਆ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Śvetāśvatara 1.11
ज्ञात्वा देवं सर्वपाशापहानिः क्षीणैः क्लेशेर्जन्ममृत्युप्रहाणिः ।
तस्याभिध्यानात्तृतीयं देहभेदे विश्वैश्वर्यं केवल आप्तकामः ॥ १.११ ॥
ਦੇਵ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਲੇਸ਼ ਖੀਣ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜਨਮ-ਮੌਤ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਦੇਹ ਟੁੱਟਣ 'ਤੇ, ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Śvetāśvatara 1.12
एतज्ज्ञेयं नित्यमेवात्मसंस्थं नातः परं वेदितव्यं हि किञ्चित् ।
भोक्ता भोग्यं प्रेरितारं च मत्वा सर्वं प्रोक्तं त्रिविधं ब्रह्ममेतत् ॥ १.१२ ॥
ਇਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਇਹ ਨਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ, ਭੋਗਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਮੰਨ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
Śvetāśvatara 1.13
वह्नेर्यथा योनिगतस्य मूर्तिनर्दृश्यते नैव च लिङ्गनाशः ।
स भूय एवेन्धनयोनिगृह्यस्तद्वोभयं वै प्रणवेन देहे ॥ १.१३ ॥
ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਛਿਪੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਬਾਲਣ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Śvetāśvatara 1.14
स्वदेहमरणिं कृत्वा प्रणवं चोत्तरारणिम् ।
ध्याननिर्मथनाभ्यासाद्देवं पश्यन्निगूढवत् ॥ १.१४ ॥
ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਰਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਰਣੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਧਿਆਨ-ਮੰਥਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਛਿਪੇ ਹੋਏ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
Śvetāśvatara 1.15
तिलेषु तैलं दधिनीव सर्पिरापः स्रोतःस्वरणीषु चाग्निः ।
एवमात्माऽत्मनि गृह्यतेऽसौ सत्येनैनं तपसा योऽनुपश्यति ॥ १.१५ ॥
ਤਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ, ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਘਿਓ, ਸੋਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਅਰਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਜਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੁਆਰਾ।
Śvetāśvatara 1.16
सर्वव्यापिनमात्मानं क्षीरे सर्पिरिवार्पितम् ।
आत्मविद्यातपोमूलं तद्ब्रह्मोपनिषत्परं तद्ब्रह्मॊपनिषत्परमिति ॥ १.१६ ॥
ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘਿਓ ਵਾਂਗ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ; ਆਤਮ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਤਪ ਉਸਦਾ ਮੂਲ; ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਰਮ ਉਪਨਿਸ਼ਦ; ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਰਮ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।