यजुर्वेद · अध्याय 40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
40.1
ईशा वास्यम् इदꣳ सर्वं यत् किं च जगत्यां जगत् ।
तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्य स्विद् धनम् ॥ ४०.१ ॥
या जगतात जे जे चालते, जे जे आहे ते सर्व ईशाने आच्छादलेले आहे. त्याचा त्याग करून उपभोग घे; कोणाच्याही धनाचा लोभ धरू नकोस.
40.2
कुर्वन्न् एवेह कर्माणि जिजीविषेच् छतꣳ समाः ।
एवं त्वयि नान्यथेतो ऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥ ४०.२ ॥
या जगतात कर्मे करतच शंभर वर्षे जगण्याची इच्छा करावी. अशा प्रकारे तुझ्यासाठी दुसरा मार्ग नाही; माणसाला कर्म चिकटत नाही.
40.3
असुर्या नाम ते लोका ऽअन्धेन तमसावृताः ।
ताꣳस् ते प्रेत्यापि गच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥ ४०.३ ॥
असुर्य नावाचे ते लोक घोर अंधाराने झाकलेले आहेत. जे आत्महत्या करणारे लोक आहेत, ते मृत्यूनंतर त्यांतच जातात.
40.4
अनेजद् एकं मनसो जवीयो नैनद् देवा ऽ आप्नुवन् पूर्वम् अर्शत् ।
तद् धावतो ऽन्यान् अत्य् एति तिष्ठत् तस्मिन्न् अपो मातरिश्वा दधाति ॥ ४०.४ ॥
ते एक अचल असून मनापेक्षाही वेगवान आहे; देवांना ते आधी मिळाले नाही, कारण ते पुढे धावले. उभे राहूनही ते धावणाऱ्यांना मागे टाकते; त्यात मातरिश्वा जल धारण करतो.
40.5
तद् एजति तन् नैजति तद् दूरे तद् व् अन्तिके ।
तद् अन्तर् अस्य सर्वस्य तद् उ सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥ ४०.५ ॥
ते चालते; आणि ते चालतही नाही. ते दूर आहे; तेच जवळही आहे. तेच या सर्वाच्या आत आहे; तेच या सर्वाच्या बाहेरही आहे.
40.6
यस् तु सर्वाणि भूतान्य् आत्मन्न् एवानुपश्यति ।
सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न वि चिकित्सति ॥ ४०.६ ॥
जो सर्व भूतांना आत्म्यातच पाहतो, आणि सर्व भूतांमध्ये आत्म्याला पाहतो, तो त्यामुळे पुढे संशय करत नाही.
40.7
यस्मिन्त् सर्वाणि भूतान्य् आत्मैवाभूद् विजानतः ।
तत्र को मोहः कः शोक ऽ एकत्वम् अनुपश्यतः ॥ ४०.७ ॥
ज्या ज्ञात्याला सर्व भूते आत्माच झालेली आहेत, त्या एकत्वाला पाहणाऱ्या ज्ञात्याला तेथे कसला मोह आणि कसला शोक?
40.8
स पर्य् अगाच् छुक्रम् अकायम् अव्रणम् अस्नाविरꣳ शुद्धम् अपापविद्धम् ।
कविर् मनीषी परिभूः स्वयंभूर् याथातथ्यतो ऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥ ४०.८ ॥
तो सर्वत्र व्यापलेला आहे—तेजस्वी, देहरहित, व्रणरहित, शिरारहित, शुद्ध, पापाने विद्ध न झालेला. तो द्रष्टा, मनीषी, सर्वोपरि, स्वयंभू आहे; शाश्वत वर्षांसाठी त्याने पदार्थांची यथार्थ मांडणी केली.
40.9
अन्धं तमः प्र विशन्ति ये ऽसंभूतिम् उपासते ।
ततो भूय ऽ इव ते तमो य ऽ उ संभूत्याꣳ रताः ॥ ४०.९ ॥
जे असंभूतीची उपासना करतात ते आंधळ्या अंधारात प्रवेश करतात; आणि जे केवळ संभूतीत रमतात, ते जणू त्याहूनही गडद अंधारात जातात.
40.10
अन्यद् एवाहुः संभवाद् अन्यद् आहुर् असंभवात् ।
इति शुश्रुम धीराणां ये नस् तद् विचचक्षिरे ॥ ४०.१० ॥
संभवापेक्षा वेगळे काहीतरी ते म्हणतात; असंभवापेक्षा वेगळे दुसरे काही म्हणतात. असे आम्ही धीरांकडून ऐकले; ज्यांनी ते आम्हाला स्पष्टपणे सांगितले.
40.11
संभूतिं च विनाशं च यस् तद् वेदोभयꣳ सह ।
विनाशेन मृत्युं तीर्त्वा संभूत्यामृतम् अश्नुते ॥ ४०.११ ॥
जो संभूती आणि विनाश या दोन्ही एकत्र जाणतो, तो विनाशाद्वारे मृत्यू ओलांडून संभूतीद्वारे अमृत मिळवतो.
40.12
अन्धं तमः प्र विशन्ति ये ऽविद्याम् उपासते ।
ततो भूय ऽ इव ते तमो य ऽ उ विद्यायाꣳ रताः ॥ ४०.१२ ॥
जे अविद्येची उपासना करतात ते आंधळ्या अंधारात प्रवेश करतात; आणि जे केवळ विद्येत रमतात, ते जणू त्याहूनही गडद अंधारात जातात.
40.13
अन्यद् एवाहुर् विद्याया ऽ अन्यद् आहुर् अविद्यायाः ।
इति शुश्रुम धीराणां ये नस् तद् विचचक्षिरे ॥ ४०.१३ ॥
विद्येपेक्षा वेगळे काहीतरी ते म्हणतात; अविद्येपेक्षा वेगळे दुसरे काही म्हणतात. असे आम्ही धीरांकडून ऐकले; ज्यांनी ते आम्हाला स्पष्टपणे सांगितले.
40.14
विद्यां चाविद्यां च यस् तद् वेदोभयꣳ सह ।
अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्ययामृतम् अश्नुते ॥ ४०.१४ ॥
जो विद्या आणि अविद्या दोन्ही एकत्र जाणतो, तो अविद्येने मृत्यू ओलांडून विद्येने अमृत प्राप्त करतो.
40.15
वायुर् अनिलम् अमृतम् अथेदं भस्मान्तꣳ शरीरम् ।
ओ३म् क्रतो स्मर क्लिबे स्मर कृतꣳ स्मर ॥ ४०.१५ ॥
प्राण अमृत वायूत मिळो; हे शरीर भस्मात संपो. ओम्! हे संकल्पा, स्मर; हे शरीरा, स्मर; केलेले कर्म स्मर.
40.16
अग्ने नय सुपथा राये ऽ अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् ।
युयोध्य् अस्मज् जुहुराणम् एनो भूयिष्ठां ते नम ऽ उक्तिं विधेम ॥ ४०.१६ ॥
हे अग्ने! चांगल्या मार्गाने संपत्तीकडे आम्हाला ने. हे देवा, तू सर्व मार्ग जाणतोस. आमच्यापासून वाकडे पाप दूर कर; तुला अधिकाधिक नमस्कार-वचने अर्पण करतो.
40.17
हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् ।
यो ऽसाव् आदित्ये पुरुषः सो ऽसाव् अहम् ।
ओ३म् खं ब्रह्म ॥ ४०.१७ ॥
सोन्याच्या पात्राने सत्याचे मुख झाकलेले आहे. आदित्यातील जो तो पुरुष, तोच मी. ओम्! आकाश हेच ब्रह्म.