ऋग्वेद · सूक्त 2.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.24.1
सेमाम॑विड्ढि॒ प्रभृ॑तिं॒ य ईशि॑षे अ॒या वि॑धेम॒ नव॑या म॒हा गि॒रा ।
यथा॑ नो मी॒ढ्वान्त्स्तव॑ते॒ सखा॒ तव॒ बृह॑स्पते॒ सीष॑धः॒ सोत नो॑ म॒तिम् ॥
हे बृहस्पती, आपण ज्याचे स्वामी आहात, या नव्या महान स्तोत्राने आम्ही हे अर्पण पूर्ण करू. दयाळू मित्र जसा तुमची स्तुती करतो, तसेच आमचा विचारही सफल करा.
2.24.2
यो नन्त्वा॒न्यन॑म॒न्न्योज॑सो॒ताद॑र्दर्म॒न्युना॒ शम्ब॑राणि॒ वि ।
प्राच्या॑वय॒दच्यु॑ता॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒रा चावि॑श॒द्वसु॑मन्तं॒ वि पर्व॑तम् ॥
जो बळाने नमलेल्यांना नमवतो आणि क्रोधाने शंबरांना फोडतो, त्या बृहस्पतीने अचलांनाही हलवले आणि धनसमृद्ध पर्वतात प्रवेश केला.
2.24.3
तद्दे॒वानां॑ दे॒वत॑माय॒ कर्त्व॒मश्र॑थ्नन्दृ॒ळ्हाव्र॑दन्त वीळि॒ता ।
उद्गा आ॑ज॒दभि॑न॒द्ब्रह्म॑णा व॒लमगू॑ह॒त्तमो॒ व्य॑चक्षय॒त्स्वः॑ ॥
देवांतील सर्वश्रेष्ठाच्या त्या कृत्यासाठी त्यांनी दृढ स्तंभ उभारले; बद्ध गर्जले. बृहस्पतीने वलाला फोडले, गाई बाहेर हाकल्या, लपलेला अंधार दूर करून स्वर्गप्रकाश प्रकट केला.
2.24.4
अश्मा॑स्यमव॒तं ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्मधु॑धारम॒भि यमोज॒सातृ॑णत् ।
तमे॒व विश्वे॑ पपिरे स्व॒र्दृशो॑ ब॒हु सा॒कं सि॑सिचु॒रुत्स॑मु॒द्रिण॑म् ॥
बृहस्पतीने दगडी-तोंडाचे विवर, मधुधारांचा तो कोश, बळाने उघडला; स्वर्गप्रकाश पाहणाऱ्या सर्व ऋषींनी ते प्राशन केले आणि वाहणारा झरा एकत्र वाहवला.
2.24.5
सना॒ ता का चि॒द्भुव॑ना॒ भवी॑त्वा मा॒द्भिः श॒रद्भि॒र्दुरो॑ वरन्त वः ।
अय॑तन्ता चरतो अ॒न्यद॑न्य॒दिद्या च॒कार॑ व॒युना॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥
पूर्वी असलेले आणि आता घडलेले हे अनेक लोक महिन्यांनी आणि शरद-वर्षांनी दारे वेढून आहेत; दोन थांबले आहेत, एकमेकांना स्पर्श करत चालत आहेत. बृहस्पतीने घडवलेली कर्मेही अचल आहेत.
2.24.6
अ॒भि॒नक्ष॑न्तो अ॒भि ये तमा॑न॒शुर्नि॒धिं प॑णी॒नां प॑र॒मं गुहा॑ हि॒तम् ।
ते वि॒द्वांसः॑ प्रति॒चक्ष्यानृ॑ता॒ पुन॒र्यत॑ उ॒ आय॒न्तदुदी॑युरा॒विश॑म् ॥
पणींच्या परम गुहेत ठेवलेल्या त्या गुप्त निधीकडे जे गेले, ते जाणणारे, स्पष्ट पाहणारे होते; असत्यातून ते पुन्हा बाहेर आले; जिथून आले होते त्याच गुप्त स्थानी ते परत गेले.
2.24.7
ऋ॒तावा॑नः प्रति॒चक्ष्यानृ॑ता॒ पुन॒रात॒ आ त॑स्थुः क॒वयो॑ म॒हस्प॒थः ।
ते बा॒हुभ्यां॑ धमि॒तम॒ग्निमश्म॑नि॒ नकिः॒ षो अ॒स्त्यर॑णो ज॒हुर्हि तम् ॥
ऋतवान कवींनी असत्याला पुन्हा दुरून पाहिले आणि ते महान मार्गांवर उभे राहिले. त्यांनी दोन्ही बाहूंनी दगडात प्रज्वलित अग्नीला फुंकले; त्याला कोणतीही हानी झाली नाही, कारण त्यांनी त्याला सोडून दिले होते.
2.24.8
ऋ॒तज्ये॑न क्षि॒प्रेण॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्यत्र॒ वष्टि॒ प्र तद॑श्नोति॒ धन्व॑ना ।
तस्य॑ सा॒ध्वीरिष॑वो॒ याभि॒रस्य॑ति नृ॒चक्ष॑सो दृ॒शये॒ कर्ण॑योनयः ॥
ऋताने प्रेरित वेगवान बाणाने ब्रह्मणस्पतीचा स्वामी जिथे जातो, तिथे धनुष्याने पोहोचतो. त्याचे शुभ बाण, ज्यांनी तो सोडतो, मानवांना पाहणाऱ्याच्या दर्शनासाठी; ते कानात जन्मलेले आहेत.
2.24.9
स सं॑न॒यः स वि॑न॒यः पु॒रोहि॑तः॒ स सुष्टु॑तः॒ स यु॒धि ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ।
चा॒क्ष्मो यद्वाजं॒ भर॑ते म॒ती धनादित्सूर्य॑स्तपति तप्य॒तुर्वृथा॑ ॥
तोच संनय, तोच विनय, तोच पुरोहित; तोच सुस्तुत, युद्धात तोच ब्रह्मणस्पतीचा स्वामी. जेव्हा तो मतीने बल व धन आणतो, तेव्हा सूर्यच तापतो; तापवणारा व्यर्थ तापत नाही.
2.24.10
वि॒भु प्र॒भु प्र॑थ॒मं मे॒हना॑वतो॒ बृह॒स्पतेः॑ सुवि॒दत्रा॑णि॒ राध्या॑ ।
इ॒मा सा॒तानि॑ वे॒न्यस्य॑ वा॒जिनो॒ येन॒ जना॑ उ॒भये॑ भुञ्ज॒ते विशः॑ ॥
सर्वव्यापी, शक्तिमान, प्रथम— मेहनावान बृहस्पतीची शुभ दाने, उत्तम दिलेली देणगी हीच; ही वेन्य वाजीची प्राप्ती आहे, जिने दोन्ही जन आणि विश उपभोगतात.
2.24.11
योऽव॑रे वृ॒जने॑ वि॒श्वथा॑ वि॒भुर्म॒हामु॑ र॒ण्वः शव॑सा व॒वक्षि॑थ ।
स दे॒वो दे॒वान्प्रति॑ पप्रथे पृ॒थु विश्वेदु॒ ता प॑रि॒भूर्ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥
खालील क्षेत्रांत, संघर्षात, सर्व मार्गांनी व्यापलेला विभु, महानांमध्ये उत्साही होऊन बलाने प्रकट झालेला— तोच देव देवांमध्ये विस्तारला; सर्वांना वेढणारा तोच ब्रह्मणस्पतीचा स्वामी.
2.24.12
विश्वं॑ स॒त्यं म॑घवाना यु॒वोरिदाप॑श्च॒न प्र मि॑नन्ति व्र॒तं वा॑म् ।
अच्छे॑न्द्राब्रह्मणस्पती ह॒विर्नोऽन्नं॒ युजे॑व वा॒जिना॑ जिगातम् ॥
हे दानशूर दोघांनो, तुमचे सर्व सत्य स्थिर आहे; पाणीसुद्धा तुमचे व्रत कधी मोडत नाहीत. हे इंद्रा आणि ब्रह्मणस्पती, आमच्या आहुतीकडे व अन्नाकडे या, जसे जोखडाच्या घोड्यांसह दोन धावणारे अश्व येतात.
2.24.13
उ॒ताशि॑ष्ठा॒ अनु॑ शृण्वन्ति॒ वह्न॑यः स॒भेयो॒ विप्रो॑ भरते म॒ती धना॑ ।
वी॒ळु॒द्वेषा॒ अनु॒ वश॑ ऋ॒णमा॑द॒दिः स ह॑ वा॒जी स॑मि॒थे ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥
मरुतांसह चालणाऱ्या ब्रह्मणस्पतीला सभेतील प्राज्ञ ऋषी आपल्या स्तुतीने धन आणतो. शत्रूंना पळवून लावणारा, ऋण फेडणारा तो बलवान स्वामीच संघर्षात ब्रह्माचा अधिपती आहे.
2.24.14
ब्रह्म॑ण॒स्पते॑रभवद्यथाव॒शं स॒त्यो म॒न्युर्महि॒ कर्मा॑ करिष्य॒तः ।
यो गा उ॒दाज॒त्स दि॒वे वि चा॑भजन्म॒हीव॑ री॒तिः शव॑सासर॒त्पृथ॑क् ॥
ब्रह्मणस्पतीचा क्रोध त्याच्या इच्छेनुसार प्रकट झाला; तो खरा आणि प्रबळ होता. त्याचे महान कर्म पुढे घडणार होते. ज्याने गायींना बाहेर काढले, त्यानेच त्यांना आकाशासाठी वेगळे वाटले, आणि महामार्गासारखे आपल्या बळाने प्रवाह वाहवले.
2.24.15
ब्रह्म॑णस्पते सु॒यम॑स्य वि॒श्वहा॑ रा॒यः स्या॑म र॒थ्यो॑ वय॑स्वतः ।
वी॒रेषु॑ वी॒राँ उप॑ पृङ्धि न॒स्त्वं यदीशा॑नो॒ ब्रह्म॑णा॒ वेषि॑ मे॒ हव॑म् ॥
हे ब्रह्मणस्पते, उत्तम दाता सुयमाच्या धनात आम्ही सदैव रथी व्हावे. वीरांमध्ये आम्हाला वीर प्रदान कर. तू समर्थ आहेस, म्हणून प्रार्थनेसह माझे आवाहन ऐकतोस.
2.24.16
ब्रह्म॑णस्पते॒ त्वम॒स्य य॒न्ता सू॒क्तस्य॑ बोधि॒ तन॑यं च जिन्व ।
विश्वं॒ तद्भ॒द्रं यदव॑न्ति दे॒वा बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीराः॑ ॥
हे ब्रह्मणस्पते, तू या सूक्ताचा मार्गदर्शक हो आणि संततीलाही जागृत कर. देव जे कल्याण रक्षितात ते सर्व आम्हाला मिळो. स्पर्धेत उत्तम वीरांसह आम्ही महान स्तुती उच्चारू.