ऋग्वेद · सूक्त 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.5.1
वै॒श्वा॒न॒राय॑ मी॒ळ्हुषे॑ स॒जोषाः॑ क॒था दा॑शेमा॒ग्नये॑ बृ॒हद्भाः ।
अनू॑नेन बृह॒ता व॒क्षथे॒नोप॑ स्तभायदुप॒मिन्न रोधः॑ ॥
वैश्वानर अग्नीसाठी, जो दाता आहे, आम्ही एकमनाने महान तेज कसे अर्पावे? त्याने आपल्या पूर्ण, महान स्तुतीने आम्हाला आधार द्यावा, जसे कुंपण बंदिस्त जागेला आधार देते.
4.5.2
मा नि॑न्दत॒ य इ॒मां मह्यं॑ रा॒तिं दे॒वो द॒दौ मर्त्या॑य स्व॒धावा॑न् ।
पाका॑य॒ गृत्सो॑ अ॒मृतो॒ विचे॑ता वैश्वान॒रो नृत॑मो य॒ह्वो अ॒ग्निः ॥
स्वधावान देवाने मर्त्यासाठी मला हे दान दिले आहे; त्याची निंदा करू नका. अमर, ज्ञानी गृत्स, वैश्वानर अग्नी, सत्यात सर्वश्रेष्ठ व महान, स्वयंपाकासाठी हे दान देतो.
4.5.3
साम॑ द्वि॒बर्हा॒ महि॑ ति॒ग्मभृ॑ष्टिः स॒हस्र॑रेता वृष॒भस्तुवि॑ष्मान् ।
प॒दं न गोरप॑गूळ्हं विवि॒द्वान॒ग्निर्मह्यं॒ प्रेदु॑ वोचन्मनी॒षाम् ॥
दोनदा स्थापित, महान, तीक्ष्ण किरणांचा, हजार बीजांचा, वृषभ, बलवान; गाईची लपलेली वाट जाणणारा अग्नी माझ्यासाठी माझे विचार नीट उच्चारो.
4.5.4
प्र ताँ अ॒ग्निर्ब॑भसत्ति॒ग्मज॑म्भ॒स्तपि॑ष्ठेन शो॒चिषा॒ यः सु॒राधाः॑ ।
प्र ये मि॒नन्ति॒ वरु॑णस्य॒ धाम॑ प्रि॒या मि॒त्रस्य॒ चेत॑तो ध्रु॒वाणि॑ ॥
तीक्ष्ण जबड्यांचा अग्नी त्यांना प्रकाशित करो, जे आपल्या सर्वात तापलेल्या ज्वालेने — उत्तम धन देणारा — वरुणाचे नियम मोडतात; मित्राचे प्रिय आणि अचल नियम जाणून.
4.5.5
अ॒भ्रा॒तरो॒ न योष॑णो॒ व्यन्तः॑ पति॒रिपो॒ न जन॑यो दु॒रेवाः॑ ।
पा॒पासः॒ सन्तो॑ अनृ॒ता अ॑स॒त्या इ॒दं प॒दम॑जनता गभी॒रम् ॥
दिरांसारख्या स्त्रिया जसे दार उघडतात, इतर पुरुषांशी मिसळणाऱ्या विश्वासघातकी पत्नींसारखे — पापी, असत्यवादी, सत्यहीन लोकांनी हा खोल मार्ग तयार केला.
4.5.6
इ॒दं मे॑ अग्ने॒ किय॑ते पाव॒कामि॑नते गु॒रुं भा॒रं न मन्म॑ ।
बृ॒हद्द॑धाथ धृष॒ता ग॑भी॒रं य॒ह्वं पृ॒ष्ठं प्रय॑सा स॒प्तधा॑तु ॥
हे पावक अग्नी, ही माझी स्तुती आहे — स्तोत्यासाठी; जड ओझ्यासारखे विचार; तू हे महान, खोल, बलवान केलेस, दुधाने भरलेल्या पाठीसारखे, सात धातूंनी पोषित होऊन.
4.5.7
तमिन्न्वे॑व स॑म॒ना स॑मा॒नम॒भि क्रत्वा॑ पुन॒ती धी॒तिर॑श्याः ।
स॒सस्य॒ चर्म॒न्नधि॒ चारु॒ पृश्ने॒रग्रे॑ रु॒प आरु॑पितं॒ जबा॑रु ॥
एकच, सामायिक पद्धतीने, संकल्पाने शुद्ध करणारी धी (प्रार्थना) त्याच्यापर्यंत पोहोचो. पृश्नीच्या गर्भ-आवरणावर सुंदर रूप, पुढे ठेवलेले, जन्मलेल्या (अग्नी)ला अलंकृत करते.
4.5.8
प्र॒वाच्यं॒ वच॑सः॒ किं मे॑ अ॒स्य गुहा॑ हि॒तमुप॑ नि॒णिग्व॑दन्ति ।
यदु॒स्रिया॑णा॒मप॒ वारि॑व॒ व्रन्पाति॑ प्रि॒यं रु॒पो अग्रं॑ प॒दं वेः ॥
याच्या वचनात सांगण्याजोगे काय आहे? गुहेत ठेवलेले हे गुप्त ते जवळून निर्दोषपणे सांगतात. दारे उघडावीत तसे, त्या प्रिय रूपाचे पुढचे पाऊल, पक्ष्याचे (अग्नीचे), तो राखतो.
4.5.9
इ॒दमु॒ त्यन्महि॑ म॒हामनी॑कं॒ यदु॒स्रिया॒ सच॑त पू॒र्व्यं गौः ।
ऋ॒तस्य॑ प॒दे अधि॒ दीद्या॑नं॒ गुहा॑ रघु॒ष्यद्र॑घु॒यद्वि॑वेद ॥
हीच ती महान शक्ती; महानांचा अंग मानली जाते; प्राचीन गायी (उषा) तिला स्पर्श करतात. ऋताच्या ठिकाणी प्रकाशत, गुहेत चंचल आणि तेजस्वी (अग्नी)ला त्याने जाणले.
4.5.10
अध॑ द्युता॒नः पि॒त्रोः सचा॒साम॑नुत॒ गुह्यं॒ चारु॒ पृश्नेः॑ ।
मा॒तुष्प॒दे प॑र॒मे अन्ति॒ षद्गोर्वृष्णः॑ शो॒चिषः॒ प्रय॑तस्य जि॒ह्वा ॥
तेव्हा तेजस्वी (अग्नी) दोन्ही माता-पित्यांसह, आपल्या दोन रूपांनी, पृश्नीचे सुंदर गुप्त रूप मनात घोळवत राहिला. आपल्या परम स्थानी, मातेजवळ बसून, वृषभ-गायीच्या ज्वालेची जीभ त्याची आहे.
4.5.11
ऋ॒तं वो॑चे॒ नम॑सा पृ॒च्छ्यमा॑न॒स्तवा॒शसा॑ जातवेदो॒ यदी॒दम् ।
त्वम॒स्य क्ष॑यसि॒ यद्ध॒ विश्वं॑ दि॒वि यदु॒ द्रवि॑णं॒ यत्पृ॑थि॒व्याम् ॥
हे जातवेदा! नमस्काराने विचारले असता मी सत्य सांगतो; तुझ्या इच्छेने हे घडल्यास. याचा तूच स्वामी आहेस; द्युलोकात जे सर्व आणि पृथ्वीवरील जे धन, ते तुझेच.
4.5.12
किं नो॑ अ॒स्य द्रवि॑णं॒ कद्ध॒ रत्नं॒ वि नो॑ वोचो जातवेदश्चिकि॒त्वान् ।
गुहाध्व॑नः पर॒मं यन्नो॑ अ॒स्य रेकु॑ प॒दं न नि॑दा॒ना अग॑न्म ॥
याचे धन आम्हांस काय? आणि ते रत्न केव्हा? हे जातवेदा! जाणता होऊन आम्हांस स्पष्ट सांग. वाटेच्या गुहेतील जे परम, आणि याचे तेजस्वी स्थान—त्या पदापर्यंत आम्ही शोध न करता पोहोचलो.
4.5.13
का म॒र्यादा॑ व॒युना॒ कद्ध॑ वा॒ममच्छा॑ गमेम र॒घवो॒ न वाज॑म् ।
क॒दा नो॑ दे॒वीर॒मृत॑स्य॒ पत्नीः॒ सूरो॒ वर्णे॑न ततनन्नु॒षासः॑ ॥
कोणत्या मर्यादेने आणि कोणत्या मार्गांनी आम्ही धनापर्यंत कधी पोहोचू, जसे वेगवान रथी पारितोषिकापर्यंत पोहोचतात? अमरत्वाच्या पत्नी असलेल्या देवी सूर्याच्या वर्णाने आमच्यासाठी उषांना कधी पसरवतील?
4.5.14
अ॒नि॒रेण॒ वच॑सा फ॒ल्ग्वे॑न प्र॒तीत्ये॑न कृ॒धुना॑तृ॒पासः॑ ।
अधा॒ ते अ॑ग्ने॒ किमि॒हा व॑दन्ति अनायु॒धास॒ आस॑ता सचन्ताम् ॥
निर्दोष, व्यर्थ, परत फिरवणाऱ्या निंदावचनांनी कार्य करणारे, असमाधानी ते आहेत. तर, हे अग्नी, ते येथे काय म्हणतात? निःशस्त्र लोक आपल्या आसनाशी जोडले जावोत.
4.5.15
अ॒स्य श्रि॒ये स॑मिधा॒नस्य॒ वृष्णो॒ वसो॒रनी॑कं॒ दम॒ आ रु॑रोच ।
रुश॒द्वसा॑नः सु॒दृशी॑करूपः क्षि॒तिर्न रा॒या पु॑रु॒वारो॑ अद्यौत् ॥
या समृद्धीसाठी, प्रज्वलित होणाऱ्या, वीर्यवान, धनदाता अग्नीच्या ध्वजाने घरात प्रकाश पसरवला. तेजस्वी, सुंदर रूपाचे ते, पृथ्वीप्रमाणे धनाने भरलेले होऊन चमकले.